Bia đhêl ty lâng bài vị âng tô gộ ahay rặ moon đền Xã Tắc bơơn bhrợ pa dưr k’dâng lứch thế kỷ 13, tơợp thế kỷ 14 bêl lang Trần đoọng bhuối mưy a’bhô dang k’tiếc lâng đợ apêê vêy c’rơ g’lếêh bhrợ pa dưr zr’lụ k’tiếc nâu, xoọc đâu nắc ơy zúp lêy đoọng đhanuôr cóh vel đông lâng pa chô ha đhanuôr bấc bơơn bhrợ ooy bh’rợ tr’nêng. Đhr’nông đền t’mứah ooy Nam, pa zêng 3 gian cha tốp ngói âm dương la liêm. Đhr’nông đền nâu nắc ơy ta bhrợ pa hư lâng bơơn pa dưr, pa liêm cớ bêl c’moo 1989. T’coóh Bùi Hữu Thiêm, 70 c’moo, đhanuôr cóh vel đông nâu đoọng năl: “Đền nâu ơy ta pa hư tu cr’chăl t’ngay đenh lâng tu tr’zêl tr’penh. Đhanuôr k’đươi moon bơơn bhrợ pa dưr ga mắc liêm cơnh xoọc đâu. Nâu đoo nắc râu hâng hơnh lâng cung nặc trách nhiệm âng zi lâng pa zêng lang ha y chroo zư lêy cóh đâu cơnh mưy c’lặ t’nil k’noong k’tiếc.”

Đhr’nông đền Xã Tắc 2 tầng bhrợ bhứah k’dâng 20 r’bhâu mét vuông, đhị zr’lụ k’tiếc dal, pác lalay lâng đợ đhị r’rộ r’răm cóh phố. Vêy pa zêng 8 chr’tốp lâng đợ cơnh pa chăm boọc bhrợ liêm chr’nắp. Đền Xã Tắc vêy 3 bêệ bia ty váih tơợ c’moo 1879, vêy xrặ đh’nớc âng apêê ơy chrooi c’rơ, bh’rợ đoọng pa dưr t’váih. C’moo 2005, chùa bơơn ra pặ k’cir lịch sử, văn hoá cấp tỉnh. C’moo 2018, g’lúh tr’nơợp ơy bhrợ pa dưr bhiệc bhan Xã Tắc cóh thành phố Móng Cái. T’coóh Trần Đình Thành, Cục Phó Cục k’cir văn hoá, Bộ Văn hoá, Thể thao lâng Du lịch, đoọng năl:  “Đình Xã Tắc cóh thành phố Móng Cái nắc mưy ooy m’bứi đền Xã Tắc xoọc dzợ âng Việt Nam. Nắc k’cir chr’nắp crêê tước j’niêng cr’bưn văn hoá ty chr’nắp âng manứih Việt ty g’nưm ooy ha rêê đhuốch. Đhị ắt âng đoo bhrợ đoọng ha đoo dưr váih mưy c’lặ mốc k’noong k’tiếc chr’nắp.”

Đền Xã Tắc cóh thành phố Móng Cái bơơn bhrợ pa dưr đoọng bhuối zâp a’bhô dang cóh vel đông, hân đhơ cơnh đếêc nắc váih đhị bhuôíh a’bhô dang prang k’tiếc k’ruung. Zâp đoo chùa, đền cóh Móng Cái zêng ặt ooy tour du lịch ma bhưy chr’nắp, pa zêng toor biển Trà Cổ, tượng đài liệt sĩ Pò Hèn, củă khẩu quốc tế Móng Cái, đhị bhrợ pa dưr chi bộ Đảng tr’nơợp đhị Móng Cái. T’coóh Hồ Quang Huy, Chủ tịch UBND thành phố Móng Cái moon: “Azi nắc t’bhlâng lêy k’rong pazưm zâp tài liệu đắh k’cir đoọng vêy râu xay moon liêm ghít. Azi xoọc k’đươi zâp đắh bơơn zên đoọng zư lêy pa dưr k’cir lâng pa dưr pa xớc du lịch ma bhưy chr’nắp./.”

Đền Xã Tắc, khu di tích quốc gia ở điểm cực đông của Việt Nam

VOV5

Đền Xã Tắc nằm bên bờ sông Ka Long là biên giới tự nhiên giữa Việt Nam và Trung Quốc thuộc thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh. Ngôi đền có tuổi đời hàng thế kỷ đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chính thức công nhận là di tích cấp quốc gia.

Bia đá cổ và bài vị của tổ tiên ghi rằng đền Xã Tắc được xây dựng vào cuối thế kỷ 13 đầu thế kỷ 14 thời Trần để thờ một vị Thần đất và những người có công khai phá vùng đất này, nay đã bảo vệ cho dân địa phương và phù hộ cho mùa màng bội thu. Ngôi đền quay mặt về hướng Nam gồm ba gian được lợp ngói âm dương bằng những hàng ngói lồi lõm xen kẽ nhau. Ngôi đền đã trải qua nhiều lần trùng tu, lần gần đây nhất là vào năm 1989. Ông Bùi Hữu Thiêm, 70 tuổi, một người dân địa phương cho biết: “Ngôi đền đã bị tàn phá bởi thời gian và chiến tranh. Người dân địa phương đã yêu cầu nó được khôi phục lại. Đó là nguồn tự hào của chúng tôi. Chúng tôi cảm thấy có trách nhiệm phải bảo tồn nó vì nó vừa là địa điểm tôn giáo vừa là cột mốc biên giới ”.

Ngôi Đền Xã Tắc hai tầng được mở rộng rộng 20.000m2 trên một vị trí cao, tách biệt khỏi thành phố sầm uất. Nó có tám mái ngói được trang trí bằng các hoa văn chạm khắc. Đền Xã Tắc có ba tấm bia niên đại 1879, khắc tên những người xây dựng và quyên góp. Năm 2005, chùa được công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh. Năm 2018, nghi lễ tế đàn Xã Tắc lần đầu tiên được tái hiện tại TP Móng Cái. Ông Trần Đình Thành, Phó Cục trưởng Cục Di sản Văn hóa, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết: “Đình Xã Tắc ở thành phố Móng Cái là một trong số ít những ngôi đền Xã Tắc còn sót lại ở Việt Nam. Là di tích quan trọng tiêu biểu cho nét văn hóa, tín ngưỡng truyền thống của người Việt cổ dựa vào nông nghiệp. Vị trí của nó làm cho nó trở thành một cột mốc biên giới quan trọng”.  

Đền Xã Tắc ở thành phố Móng Cái được xây dựng để thờ các vị thần địa phương, nhưng đã trở thành nơi thờ các vị thần cai quản cả nước. Tất cả các chùa, đền ở Móng Cái đều nằm trong tour du lịch tâm linh, bao gồm bãi biển Trà Cổ, tượng đài liệt sĩ Pò Hèn, cửa khẩu quốc tế Móng Cái, nơi thành lập chi bộ Đảng đầu tiên ở Móng Cái. Ông Hồ Quang Huy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Móng Cái nói: “Chúng tôi sẽ tiếp tục thu thập tư liệu để các di tích của chúng tôi được công nhận xứng đáng. Chúng tôi đang huy động các nguồn lực để bảo tồn di tích và phát triển du lịch tâm linh ”./.