N’niên váih cóh vel Đồn Đạc, chr’val đha rứt bhlâng âng chr’hoong k’coong ch’ngai Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh, cơnh bấc đhanuôr acoon cóh Dao cóh chr’val, pr’ắt tr’mung âng anoo Triệu Quay Phúc ặt pazưm lâng crâng k’coong. Vel Tàu Tiện, đhị pr’loọng đông Triệu Quay Phúc ặt ma mung vêy k’noọ 120 pr’loọng, bấc nặc manứih Dao Thanh Phán. Đợ c’moo l’lăm ahay, manứih Dao cóh Tàu Tiên nắc mưy năl lêy chóh keo, băn ta rí k’roóc lâng chóh ha roo cóh ha rêê nắc bh’nơơn pa chô cắh bấc. T’bhlâng chấc lêy ta moóh pa choom ooy báo, đài lâng internet, c’moo 2020, anoo Phúc nắc lêy bhrợ pa dưr HTX Nông lâm nghiệp lâng du lịch Ba Chẽ, buôn âng đơơng lâng zư lêy m’ma chr’nóh, ooy đâu t’nơơm bha lâng nắc đoo tơơm quế. Anoo Phúc moon, bhiệc tr’xăl lêy đhăm k’tiếc chóh keo đoọng chóh quế n’jứah zư đợc crâng k’coong n’jứah đơơng chô bh’nơơn liêm dal: “Tơơm quế đơơng chô bấc râu chr’nắp kinh tế. Tơợ c’moo 2015, acu xăl tơợ chóh keo lêy chóh quế, tước đâu acu lêy tơơm quế liêm choom, chr’nắp lấh mơ lâng tơơm keo. Tu tơơm keo buôn lưm boo đhí, môi trường, cắh cơnh tơơm quế, chóh mơ 10 c’moo nắc đơơng chô zên bấc lấh mơ, bơơn bhrợ xang nắc doọ vêy chóh cớ ruúh t’tưn dzợ, nắc dưr váih tơơm đenh c’moo.”

Zâp c’moo, HTX Nông lâm nghiệp lâng dịch vụ Ba Chẽ âng đơơng lâng zooi zúp đhanuôr chóh, zư lêy lấh 2.500 t’nơơm quế m’ma liêm choom. XoỌc đâu, HTX vêy 11 cha nặc, p’têết pazưm lâng 90 pr’loọng đông đhanuôr cóh chr’val Đồn Đạc lâng k’noọ 180ha crâng xăl tơợ chóh keo lêy chóh quế. Anoo Triệu Kim Phượng, mưy manứih cóh HTX Nông lâm nghiệp lâng dịch vụ Ba Chẽ đoọng năl, zâp hécta quế 10 c’moo đơơng chô mơ 350 ực đồng đhị mưy c’moo lâng dzợ dưr bấc lấh mơ. Tước k’dâng 20 c’moo dzợ, zâp hécta quế choom đơơng chô 700 ực đồng đhị mưy c’moo. Bêl tơơm quế dzợ k’tứi, đoọng pa dưr liêm choom, k’tiếc chóh quế pazưm lâng chóh tơơm zanươu, tơơm cha p’lêê: “Bêl ahay cắh ơy váih HTX nắc bhiệc chóh quế dzợ k’tứi la lêếh lâng cắh vêy k’rong pazưm mưy ooy, tu cơnh đêếc nắc azi lêy bhrợ HTX lâng anoo Triệu Quay Phúc đoọng pazưm đh’rứah lâng zâp pr’loọng đhanuôr bhrợ đhị k’rong pazưm. Zâp pr’loọng đhanuôr cóh đâu cắh cậ c’la cu cung cơnh đêếc, k’tiếc crâng cắh bấc nắc acu chóh tơơm quế pazưm lâng 2, 3 tơơm đệ t’ngay cơnh Cá Sâm, t’nơơm zanươu, tơơm cha p’lêê.”

Đoọng vêy bơơn bh’nơơn cơnh xoọc đâu, c’rơ g’lêếh âng anoo Triệu Quay Phúc lâng Ban k’đhơợng zư HTX nắc ga mắc bhlâng. Anoo Phúc moon, zr’nắh k’đhạp bhlâng nắc g’lúh JTX t’mêê bhrợ pa dưr. Bêl đêếc, đhanuôr nắc mưy bool chóh bhrợ keo pay n’loong pr’đươi nắc bhiệc mưy đha đhâm c’moor prang c’moo ặt c’jơn k’roóc cóh bha đưn ha dợ lướt k’đươi moon đhanuôr lêy xăl chóh tơơm chr’nóh nắc đoo bhiệc độp cha chrứih. Hân đhơ zr’nắh k’đhạp cắh ha mơ lơi jợ, anoo Triệu Quay Phúc nắc đh’rứah lâng apêê cóh HTX lâng cán bộ chr’val Đồn Đạc lướt ooy zâp pr’loọng đông đhanuôr, gr’hoót moon zooi zúp m’ma, câl pay bh’nơơn pr’đươi pa câl. T’coóh Triệu A Lộc, Phó Chủ tịch UBND chr’val Đồn Đạc đoọng năl: “Cóh vel đông chr’val Đồn Đạc, tơợ tơợp c’moo 2021 tước đâu, bhiệc k’đươi moon xăl tơơm chr’nóh nắc lêy cha mêết ooy p’têết pazưm âng đhanuôr lâng HTX. Bhiệc nâu nắc bhrợ pr’đơợ pa dưr pa xớc kinh tế, vêy râu pazưm bhrợ nhâm mâng lấh lâng bhrợ liêm ma mơ đắh chất lượng. cr’chăl hanua azi cung k’đươi moon đhanuôr cóh chr’val pấh bhrợ ooy HTX Nông lâm nghiệp lâng dịch vụ Ba Chẽ âng anoo Triệu Quay Phúc đoọng tr’xăl tơơm chr’nóh, xăl chóh quế, đơơng chô bh’nơơn bấc lấh.”

Tơợ tơợp c’moo 2021 tước đâu, tu vêy quế bấc, HTX âng Triệu Quay Phúc câl pay bơơn lấh 250 tấn n’căr quế đoọng pa câl ooy zâp cơ sở chưng cất tinh dầu quế, bhrợ pa chô zên têêm ngăn ha 12 cha nặc lâng zên lương zâp c’xêê 8 ực đồng mưy cha nặc. Cắh mưy cơnh đêếc, anoo Phúc dzợ vêy cr’noọ p’têết pazưm lâng 2, 3 apêê pa bhrợ đắh tỉnh Bắc Giang, Yên Bái đoọng bhrợ pa dưr đhị bhrợ pa dưr mạng lưới pa cala têêm ngăn đoọng ha bh’nơơn pr’đươi tơợ tơợ quế. T’coóh Vi Thanh Vinh, trưởng phòng Nông nghiệp lâng pa dưr pa xớc vel bhươl chr’hoong Ba Chẽ xay moon: “Nâu đoo nắc mưy râu chr’nắp liêm đoọng ha c’lâng pa dưr pa xớc pa xoọng k’tiếc chóh quế âng chr’val Đồn Đạc cung cơnh nắc zâp chr’val đăn đâu ooy cr’chăl nâu a’tốh. K’noọ tước đâu azi nắc t’bhlâng đoọng zooi zúp ha HTX âng anoo Triệu Quay Phúc, lêy chô bhrợ cr’noọ bh’rợ bhrợ têng cung cơnh nắc máy móc pr’đươi pr’dua ra văng đoọng bhrợ zâp pr’đươi pr’dua đắh quế, chrooi pa xoọng pa dưr chr’nắp kinh tế lâng têêm ngăn zên pa chô ha đhanuôr.”

Lâng lấh 300ha k’tiếc chóh keo ơy bơơn xăl chóh quế, HTX Nông lâm nghiệp lâng dịch vụ Ba Chẽ âng anoo Triệu Quay Phúc xoọc nắc bha lâng đoọng ha bhiệc tr’xăl tơơm chr’nóh tơợ keo lêy chóh quế cóh vel đông, chrooi pa xoọng pa dưr dal pr’ắt tr’mung, zên pa chô âng đhanuôr cóh đâu. Lâng xa nay t’ruíh ooy bh’rợ tơợ manứih pa tang k’roóc dưr váih giám đốc HTX âng Triệu Quay Phúc xoọc nặc pr’đơợ đoọng bấc đha đhâm c’moor acoon cóh cóh vel đông, cóh xã hội lêy ta moóh pa choom đoọng dưr zi lấh bhrợ cha k’van đhị k’tiếc vel đông đay./.

Chàng trai người Dao: Từ chăn bò trở thành giám đốc

CTV Thành Nam

"Có sức khỏe, không ngại khó ngại khổ. Tại sao không no đủ?". Từ những suy nghĩ như thế, anh Triệu Quay Phúc, dân tộc Dao (Xã Đồn Đạc, huyện Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh) đã vượt khó vươn lên, trở thành người tiên phong trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng, ổn định thu nhập, vươn lên thoát nghèo ở địa phương.

Sinh ra và lớn lên tại Đồn Đạc, xã nghèo nhất của huyện vùng núi Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh), như bao đồng bào dân tộc Dao ở xã, cuộc sống của anh Triệu Quay Phúc gắn bó với rừng và những vạt đồi cỏ dại. Thôn Tàu Tiên, nơi gia đình Triệu Quay Phúc sinh sống có gần 120 hộ, đa phần là người Dao Thanh Phán. Những năm trước, người Dao ở Tàu Tiên chỉ biết trồng cây keo, chăn thả trâu bò và canh tác lúa nương nên hiệu quả kinh tế chưa cao. Tìm tòi, học hỏi qua báo, đài và Internet, năm 2020, anh Phúc quyết định thành lập HTX Nông lâm nghiệp và dịch vụ Ba Chẽ, chuyên cung ứng và chăm sóc cây giống, trong đó chủ lực là cây quế. Anh Phúc chia sẻ, việc chuyển đổi trồng cây keo sang trồng quế vừa giữ được sinh thái rừng vừa cho hiệu quả kinh tế cao, bền vững: “Cây quế mang lại giá trị kinh tế rất cao. Từ 2015, tôi chuyển đổi từ trồng keo sang trồng quế, cho đến nay tôi nhận thấy cây quế rất có lợi thế, có giá trị cao hơn so với cây keo. Bởi cây keo có ảnh hưởng lũ bão, ảnh hưởng môi trường, không như cây quế, cây quế trồng theo chu kì 10 năm sẽ cho thu nhập cao hơn rất nhiều, thu hoạch xong sẽ không phải trồng lại lứa sau nữa mà sẽ trở thành cây lâu năm.”

Mỗi năm, HTX Nông lâm nghiệp và dịch vụ Ba Chẽ cung ứng và hỗ trợ bà con trồng, chăm sóc hơn 2.500 cây quế giống chất lượng cao. Hiện nay, HTX có 11 thành viên, liên kết 90 hộ dân trong xã Đồn Đạc với gần 180 ha rừng chuyển đổi từ trồng keo sang cây quế. Anh Triệu Kim Phượng, một thành viên HTX Nông lâm nghiệp và dịch vụ Ba Chẽ cho biết: Mỗi ha quế 10 năm tuổi cho thu nhập khoảng 350 triệu đồng/năm và con số này tăng dần. Đến khoảng 20 năm tuổi, mỗi ha quế có thể mang lại lợi nhuận 700 triệu đồng/năm. Khi cây quế còn nhỏ, để nâng cao hiệu quả kinh tế, diện tích trồng quế được kết hợp trồng xen cây dược liệu, cây ăn quả ngắn ngày: “Trước đây chưa có HTX nên việc trồng quế còn nhỏ lẻ và chưa tập trung một mối, vậy nên chúng tôi quyết định thành lập HTX cùng anh Triệu Quay Phúc để liên kết với các hộ dân tạo thành đầu mối tập trung. Các hộ dân ở đây hay thậm chí bản thân tôi cũng vậy, diện tích đất rừng không có nhiều nên chúng tôi trồng cây quế sẽ trồng đan xen được một số cây ngắn ngày như Cá Sâm, cây dược liệu, cây ăn quả.”

Để có được kết quả như ngày hôm nay, công sức của anh Triệu Quay Phúc và Ban Quản trị HTX là không nhỏ. Anh Phúc kể: khó khăn nhất là thời điểm HTX mới thành lập. Khi đó, người dân chỉ quen với mô hình trồng keo lấy gỗ nguyên liệu nên việc một thanh niên quanh năm đuổi bò trên đồi lại đi vận động người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng được coi là chuyện "lạ đời". Khó không nản, anh Triệu Quay Phúc lại cùng các thành viên trong HTX và cán bộ xã Đồn Đạc đến từng hộ dân để vận động bà con, cam kết hỗ trợ cây giống, bao tiêu sản phẩm đầu ra. Ông Triệu A Lộc, Phó Chủ tịch UBND xã Đồn Đạc cho biết: “Trên địa bàn xã Đồn Đạc, từ đầu năm 2021 đến nay, việc vận động chuyển đổi cơ cấu cây trồng sẽ thông qua liên kết giữa người dân và HTX. Điều này sẽ tạo điều kiện phát triển kinh tế, có sự phối hợp chặt chẽ hơn và tạo ra sự đồng đều về chất lượng. Trong thời gian qua chúng tôi cũng vận động bà con nhân dân trong xã tham gia vào HTX Nông lâm nghiệp và dịch vụ Ba Chẽ của anh Triệu Quay Phúc để chuyển đổi từ trồng keo sang trồng quế, đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn.”

Từ đầu năm 2021 đến nay, nhờ nguồn nguyên liệu quế dồi dào, HTX của Triệu Quày Phúc thu mua được hơn 250 tấn vỏ quế để bán cho các cơ sở chưng cất tinh dầu quế, tạo thu nhập ổn định cho 12 người với mức lương 8 triệu/1 tháng. Không chỉ vậy, anh Phúc còn ấp ủ ý tưởng liên kết với một số đối tác tại các tỉnh Bắc Giang, Yên Bái để thành lập cơ sở chế biến, thiết lập mạng lưới tiêu thụ ổn định cho sản phẩm từ cây quế. Ông Vi Thanh Vinh, trưởng phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Ba Chẽ đánh giá: “Đây là một tín hiệu rất tốt cho định hướng phát triển thêm diện tích trồng quế của xã Đồn Đạc cũng như là các xã lân cận trong thời gian tới. Sắp tới chúng tôi sẽ cố gắng để hỗ trợ tối đa cho HTX của anh Triệu Quay Phúc, tiến tới mục tiêu mở rộng sản xuất cũng như là máy móc trang thiết bị để chế biến các sản phẩm từ cây quế, góp phần tăng giá trị kinh tế và ổn định thu nhập cho bà con nông dân.”

Với hơn 300 ha đất trồng keo đã được chuyển đổi sang cây quế, HTX Nông lâm nghiệp và dịch vụ Ba Chẽ của anh Triệu Quay Phúc đang là nòng cốt cho việc chuyển đổi từ trồng keo sang trồng quế tại địa phương, góp phần nâng cao đời sống, thu nhập của người dân nơi đây. Và câu chuyện về hành trình từ người chăn bò trở thành giám đốc HTX của Triệu Quay Phúc đang là động lực để nhiều thanh niên dân tộc thiểu số trong thôn, trong xã học tập để vươn lên làm giàu trên chính mảnh đất quê hương của mình./.