Tợơ lâh g’luh tuh ga mắc x’rịa c’moo 2020, k’ruung Nhùng, c’nặt z’lâh chr’val Hải Lâm, chr’hoong Hải Lăng n’leh k’zệt zr’lụ hr’lang, vêy c’nặt toor k’ruung hr’lang grịa đong ặt âng đhanuôr, bhrợ vaih bọong đhậu k’zệt mét. Rau căh liêm âng đhí a muốt số 5 lâng số 6 t’mêê đâu, đác tuh bhrợ hr’lang đhậu ooy toor. T’cooh Hồ Ngọc Tuân, ặt đhị chr’val Hải Lâm, chr’hoong Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị đoọng năl, tứơc pleng boong tuh nắc zập  ngai coh đong tước đhấc ặt coh lơơng: “Đhr’năng hr’lang zập c’moo dưr vaih. Zập c’moo moọt ooy toor đhậu, zêng c’lâng nâu bhrợ căh liêm tước tệêm ngăn âng c’lâng lướt. Đác hooi hor. Đhanuôr coh đâu cr’pân bhlầng tước a chắc a rang. Bêl vaih boo tuh nắc đhanuôr bơơn apêê moon pa rớơt đoọng pa ghit cha groong.”

Zr’lụ t’huung Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị xoọc bơơn lêy k’nặ 20 zr’lụ hr’lang ngân, k’rong đhị apêê chr’val Hải Lâm, Hải Quy, Hải Chánh, Hải Thượng… Bấc c’lâng p’rang, poong lưch hư zơch, k’zệt hecta k’tiếc ha rêê lưch kâh loong. K’ruung Thạch Hãn c’nặt z’lâh Triệu Phong lâng thị xã Quảng Trị cung vêy k’nặ 20 c’nặt hr’lang ngân. Đhị vel Trà Liên Tây, chr’val Triệu Giang, chr’hoong Triệu Phong, đhơ bơơn nhà nước k’rong bhrợ têng bh’nậ cha groong hr’lang ha dợ nắc tợơ lâh 2 g’luh tuh doó lâh ga mắc t’mêê đâu, prang c’nặt dưr ha kập ooy k’ruung. T’cooh Bùi Duy Bình, đong ặt grịa toor k’ruung vel Trà Liên Đông, chr’val Triệu Giang, chr’hoong Triệu Phong đoọng năl, mơ chu pleng boo tuh nắc đhanuôr xợơng căh tệêm ngăn: “Lalăm, tợơ tngay groong g’roong nâu nắc tước bh’nậ bh’nậ pa mâng n’juối 13m, tu t’mêê đâu lâh kâh dzợ mơ 1,5m. Đhanuôr ặt ma mông toor k’ruung cr’pân pa bhlầng hr’lang k’nặ tước đong ha dợ căh vêy k’tiếc đhị lơơng đoọng choh bhrợ đong ặt t’mêê. Mơ chu tước ặt coh lơơng nắc lêy vêy zên vêy choom bhrợ đong ặt.”

Đhanuôr ặt ma mông k’rang k’uôl coh toor k’ruung lâh hr’lang, coh đếêc đhị vel Phước Mỹ, chr’val Triệu Giang, Dự án zr’lụ ặt t’mêê xó tợơ zr’lụ nong tuh 3 chr’val Triệu Thượng, Tiệu Long lâng Triệu Giang, chr’hoong Triệu Phong k’rong bhrự têng 10 c’moo đâu dzợ căh ơy xang. Muy đăh mặt bằng âng zr’lụ ặt t’mêê nâu nắc ơy vaih crâng keo. T’cooh Bùi Văn Trúc, Trưởng ban k’đhơợng lêy Dự án k’rong bhrợ têng lâng pa dưr Quỹ k’tiếc chr’hoong Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị đoọng năl, dự án vêy pazêng đợ zên k’rong bhrợ têng lâh 29 tỷ đồng, coh đếêc zên Trung ương 20 tỷ ồng. Tợơ đhr’năng xay bhrợ crêê cr’chăl pa xiêr k’rong bhrợ têng công nắc dự án pa đhêy.

Mr’cơnh lâng đếêc, tợơ bấc c’moo xay bhrợ lâng pa liêm pa đanh, dự án k’rong bhrợ têng cr’nọo bh’rợ pa đhấc đhanuôr xó tợơ zr’lụ cr’pân nong tuh lâng hr’lang toor k’ruung Thạch Hãn đhị chr’val Hải Lệ, thị xã Quảng Trị căh ơy bhrợ têng xang. Moon đớc tợơp bhrợ têng c’moo 2016, ra pặ pa đhấc pr’hân 60 pr’loọng lâng 300 cha nắc đhanuôr ặt đhị zr’lụ nong tuh lâng hr’lang da ding Thạch Hãn, tước nâu kêi nắc k’zih bhlầng tu đong thầu căh vêy mặ  bhrợ têng.

       T’cooh Lê Quang Lam, Chi cục trưởng Chi cục Thuỷ lợi tỉnh Quảng Trị đoọng năl, prang tỉnh vêy mơ 100km toor k’ruung lưch hr’lang, bhrợ căh liêm tước tr’mông âng 2.360 pr’loọng đhanuôr, coh đếêc vêy k’nặ 600 pr’loọng xoọc ặt ma mông đhị zr’lụ cr’pân nắc lêy pa đâh pađhấc pa tơơi căh cợ pa mâng lâng bh’nậ cha groong. Ting cơnh Lê Quang Lam, Hội đồng Nhân dân tỉnh Quảng Trị ơy pa căh Nghị quyết đăh bhiệc đoọng k’rong bhrợ têng Dự án bh’nậ cha groong hr’lang k’tiếc pr’hân đhị apêê c’nặt k’ruung, cr’chăl c’moo 2022-2025 lâng pazêng đợ zên k’rong bhrợ têng nắc 95 tỷ đồng: “Apêê vel đong, cơ quan crêê tước xoọc xay bhrợ pa liêm đhr’năng hr’lang đhị apêê zr’lụ bha lầng coh apêê k’ruung Thạch Hãn, Bến Hải, Ô Lâu. Apêê vel đong nắc lêy cha mệêt cớ apêê zr’lụ buôn nong tuh, hr’lang k’tiếc đoọng xay bhrợ pr’hân. Apêê zr’lụ n’đoo lêy groong pa liêm, pa rơớt đhanuôr đoọng tệêm ngăn coh hân noo boo tuh.”/.

Dân sống bên bờ sạt lở, dự án di dân chậm triển khai

                                          Đình Thiệu-Đạo Thiện VOV miền Trung

Tình trạng sạt lở bờ sông do mưa lũ và nạn khai thác cát sỏi tại tỉnh Quảng Trị diễn ra nhức nhối từ nhiều năm nay. Sau các đợt mưa lũ lớn năm ngoái và đợt lũ mới đây, nhiều đoạn sông Thạch Hãn, Ô Lâu, Bến Hải tiếp tục bị sạt lở nặng. Hàng nghìn hộ dân sống thấp thỏm lo cho tính mạng và tài sản dễ bị cuốn trôi, trong khi các khu tái định cư, di dân vùng sạt lở triển khai kéo dài.00

Sau đợt lũ lịch sử cuối năm 2020, sông Nhùng, đoạn qua xã Hải Lâm, huyện Hải Lăng xuất hiện hàng chục điểm sạt lở, có đoạn bờ sông ăn sát móng nhà dân, tạo ra những hàm ếch sâu cả chục mét. Ảnh hưởng của bão số 5 và số 6 mới đây, nước lũ tiếp tục xói sâu vào bờ. Ông Hồ Ngọc Tuân, ở xã Hải Lâm, huyện Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị cho biết, hễ có mưa lũ là cả nhà phải lo sơ tán đi nơi khác: “Mức độ sạt lở hàng năm xảy ra liên tục. Mỗi năm cứ lấn dần sâu vào, luôn cả tuyến này và ảnh hưởng đến con đường này. Nước chảy qua rất mạnh. Con người ở đây rất nguy hiểm đến tính mạng. Khi có mưa lũ là bà con được cảnh báo để chủ động phòng tránh.”

Vùng trũng Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị hiện phát sinh gần 20 điểm sạt lở nặng, tập trung ở các xã Hải Lâm, Hải Quy, Hải Chánh, Hải Thượng... Nhiều tuyến giao thông, cầu cống bị hư hỏng, hàng chục héc ta đất nông nghiệp bị cuốn trôi. Sông Thạch Hãn đoạn qua huyện Triệu Phong và thị xã Quảng Trị cũng có 20 đoạn sạt lở nặng. Tại thôn Trà Liên Tây, xã Triệu Giang, huyện Triệu Phong, dù được nhà nước đầu tư xây dựng kè chống sạt lở nhưng sau 2 đợt lũ nhỏ mới đây, cả đoạn bờ kè bất ngờ đổ sụp xuống sông. Ông Bùi Duy Bình, nhà ở sát mép sông thôn Trà Liên Đông, xã Triệu Giang, huyện Triệu Phong cho biết, mỗi lần có mưa lũ là bà con thấy bất an:“Lúc trước, từ ngay bờ rào này ra tới chân móng kè là 13 mét, lũ vừa rồi sạt từ bờ rào xuống còn khoảng 1,5 mét. Người dân ở ven bờ sông cảm thấy bất an, sợ sạt lở vào tới nhà không có đất để làm nhà ở. Mỗi lần di chuyển nhà phải có tiền mới làm nhà ở”

Người dân sống thấp thỏm bên bờ sông bị sạt lở, trong khi tại thôn Phước Mỹ, xã Triệu Giang, Dự án Khu tái định cư di dân ra khỏi vùng ngập lụt 3 xã Triệu Thượng, Triệu Long và Triệu Giang, huyện Triệu Phong đầu tư xây dựng 10 năm nay vẫn dở dang. Một phần mặt bằng của khu tái định cư này đã biến thành “rừng” trồng keo. Ông Bùi Văn Trúc, Trưởng Ban Quản lý Dự án Đầu tư xây dựng và phát triển Quỹ đất huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị cho biết, dự án có tổng mức đầu tư hơn 29 tỷ đồng, trong đó vốn Trung ương 20 tỷ đồng. Quá trình triển khai đúng vào thời điểm cắt giảm đầu tư công nên dự án tạm dừng.

Tương tự, sau nhiều năm triển khai và điều chỉnh, gia hạn, Dự án đầu tư xây dựng công trình di dân khẩn cấp ra khỏi vùng ngập lụt và sạt lở bờ sông Thạch Hãn tại xã Hải Lệ, thị xã Quảng Trị vẫn chưa hoàn thành. Dự án khởi động năm 2016, bố trí di dời khẩn cấp 60 hộ với 300 khẩu vùng ngập lụt và sạt lở bờ sông Thạch Hãn, đến nay chậm tiến độ do nhà thầu thiếu năng lực.

Ông Lê Quang Lam, Chi cục Trưởng Chi cục Thủy lợi tỉnh Quảng Trị cho biết, toàn tỉnh có khoảng 100 km bờ sông bị sạt lở, ảnh hưởng đến cuộc sống của 2.360 hộ dân, trong đó có gần 600 hộ đang sống trong vùng nguy hiểm cần di dời hoặc xây kè bảo vệ. Theo ông Lê Quang Lam, Hội đồng Nhân dân tỉnh Quảng Trị đã ban hành Nghị quyết về việc phê duyệt chủ trương đầu tư Dự án Kè chống xói lở khẩn cấp các đoạn sông, giai đoạn 2022- 2025 với tổng số vốn đầu tư 95 tỷ đồng: “Các địa phương, cơ quan liên qua đang triển khai khắc phục sạt lở lớn tại các điểm xung yếu trên các sông Thạch Hãn, Bến Hải, Ô Lâu. Các địa phương tiếp tục rà soát các vị trí xung yếu, những vị trí nào đang triển khai thi công phải khẩn trương hoàn thành. Các điểm xung yếu tiến hành rào chắn, bảo vệ, khuyến cáo người dân đảm bảo an toàn trong mùa mưa lũ./.”