Katê nắc bhiệc bhan truyền thống âng ma nuýh Chăm. Bhiệc bhrợ têng bhiệc bhan Katê nắc đoọng hay tước apêê anh hùng âng k’tiếc k’ruung, hay tước abhướp a dích, tô bhuục. Nắc râu pa tếêt pa zưm ộm đác hay tu tâm âng đhanuôr Việt
Tước lâng đhanuôr Chăm vel 3, thị trấn Ma Lâm, chr’hoong Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận cóh pazêng t’ngay đâu, ahêê đui cơnh ắt mamông cóh pazêng t’ngay bhiệc bhan Katê tu j’niêng chr’val âng cha gâr ghi-năng đh’rứah lâng kèn Saranai, đh’riêng Baranưng. Ting đếêc, nắc pazêng pr’múa, t’nớơt âng apêê pân đil c’mor, đha đhâm ma nuýh Chăm. K’bhúh apêê văn nghệ Chăm ơy pa choom tợơ k’tuần nâu ơy, n;đhơ trơ vâng lâng bh’rợ clung ha rêê, học hành nắc apêê đha đhâm c’mor Chăm cung p’loon ting pấh pa choom. T’coóh Thông Khói- Trưởng vel 3, thị trấn Ma Lâm, chr’hoong Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận đoọng năl, k’nặ 10 c’moo đâu, zập đoo c’moo cung cơnh đếêc, k’nặ tước bhiệc bhan Katê đhị đền tháp Po Sah Ine, đhị phường Phú Hài, thành phố Phan Thiết. t’coóh Khói đoọng năl cớ:
Palei Hamu Kam (vel 3) nâu bhrợ têng bhiệc bhan lâng ting pấh 5 tiết mục văn nghệ. Nhà nước k’rang bhlầng đắh zên bạc, zêng lâng điện, đác cóh đâu đoọng thờ bhuốih cóh đền tháp. Đhanuôr nắc muy lơi công ting pấh a năm. Cảm ơn Nhà nước ơy k’rang tước đền tháp âng ma nuýh Chăm.
Lấh mơ đền tháp Po Sah Ine, bhiệc bhan Katê dzợ ta bhrợ têng bấc đhị cóh tỉnh Bình Thuận cơnh đền thờ Po Nit đhị vel Bình Hiếu, chr’val Phan Hiệp, đền thờ Po Klong Mơnai đhị vel Lương Bình, thị trấn Lương Sơn, chr’hoong Bắc Bình lâng pa bhlầng nắc đhị Trung tâm pa cắh Văn hoá Chăm Bình Thuận.
Đoọng bhrợ t’váih pr’ắt liêm choom, đoọng t’mooi lướt lêy lâng đhanuôr vel bhươl tước bhui har ắt ch’ớh đhị bhiệc bhan Katê ty đanh, Trung tâm pa cắh Văn hoá Chăm Bình Thuận nắc biểu diễn bh’rợ thủ công truyền thống dệt lâng gốm; tr’thi bhrợ bánh a hứ lâng bh’nuốih bhuóih Katê; tr’thi hoà tấu tr’coọ x’nưl Chăm. Đh’rứah lâng đếêc nắc, Trung tâm dzợ pa zưm lâng Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Bình Thuận bhrợ têng triển lãm dâng 60 tác phẩm tranh, ảnh, tượng nghệ thuật chuyên đắh văn hoá Chăm lâng c’lâng xa nay “ k’rong pazêng pr’hoọm Chăm”. Pa cắh đhị bêl Katê cóh cr’chăl đanh 10 t’ngay ( tợơ t’ngay 12/10-21/10/2015). T’coóh Lâm Tấn Bình- Giám đốc Trung tâm pa cắh Văn hoá Chăm Bình Thuận đoọng năl:
Trung tâm vêy pa zưm lâng Hội văn học Nghệ thuật tỉnh bhrợ têng triển lãm tranh, a zi nắc dzợ k’đươi moon aoêê nghệ nhân đắh văn hoá Chăm. Bêl Katê nâu, a zi nắc dzợ k’đươi apêê nghệ nhân bhrợ gốm đhị Ninh Thuận đh’rứah lâng apêê nghệ nhân đhị đâu nắc biểu diễn nghệ thuật bhrợ gốm, cơnh taanh n’đoó a doóh Chăm đoọng t’mooi lêy.
Pr’ắt đương hơnh déh Katê đhị Bình Thuận cắh muy lêy đhị apêê đền tháp, nắc đhị Trung tâm pa cắh Văn hoá Chăm cung vêy pa tước apêê Palei, đhị zập pr’loọng đong ma nuýh Chăm. Pa căn Đơn Thị Tang- muy ch’nắc đhanuôr Chăm ta’ha đhị vel gốm Bình Đức, chr’val Phan Hiệp, chr’hoong Bắc Bình, tỉnh Bình Thuận xoọc trơ vâng lâng bhiệc ra văng apêê pr’đươi đoọng bánh t’ngayKatê. A ngắh đoọng năl, cóh t’ngay Katê âng zâp pr’loọng đong cắh choom cắh vêy apêê bha nuốih cơnh: a tứch, pướih chr’na, bhoóh a zoong, bánh tét lâng pêê p’coo. Lấh mơ nắc dzợ cr’liêng a tứch, a bạ p’nang, a vị đếêp, alắc…
C’xêê 7 lịch Chăm nắc bhrợ Katê. Bhrợ Katê nắc vêy bánh đòn, bánh kên, bánh ít, bánh thựng, prí. Vêy cr’liêng, đường, apêê zr’ma lơơng đoọng bhrợ bánh Sakaya, Ginraong Ua ( bánh a hứ) bhrợ đoọng yêm, đoọng liêm.
Ha dợ pr’loọng đong a moó Lâm Lư Bảo Trâm, ắt đhị vel Lạc Trị, chr’val Phú Lạc, chr’hoong Tuy Phong, tỉnh Bình Thuận cung xoọc ra văng zập râu đoọng hơnh déh Katê. A moó Trâm bhui har moon:
Katê c’moo đâu nắc bhui har lấh zập c’moo hay. Đhanuôr Chăm zi muy c’moo nắc vêy muy t;ngay bhiệc bhan, bhui har, nắc đoo t;ngay lướt lưm lêy đền tháp. C’la a cu cung cơnh pr’loọng đong lâng pazêng dhanuôr Chăm cóh vel nâu nắc đhơ đhơ ngai cung bhui har ra văng đương tước t’ngay đấc ooy tháp.
Bhui har pa bhlầng bêl lêy pr’ắt tr’mông âng pazêng đhanuôr Chăm z’zăng, vel bhươl Chăm ting tr’lọ n’căr tr’xăl n’hang. Vêy cơnh đếêc nắc đươi vêy râu k’rang lêy âng Đảng lâng Nhà nước đh’rứah lâng râu pa zay âng đhanuôr Chăm.
Katê cắh muy nắc bêl đoọng ma nuýh Chăm ắt g’bọ cóh pr’loọng đong đay, vel bhươl đay lâng nắc dzợ bêl đoọng k’ra bhầu t’mooi tước pấh bhiệc bhan chấc năl pazêng chr’nắp văn hoá cóh bhiệc bhan âng ma nuýh Chăm. Bhiệc bhan Katê c’moo đâu nắc ting liêm chr’nắp lấh vêl ta bhrợ têng crêê hơnh déh 20 c’moo t’ngay du lịch Bình Thuận ( 24/10/1995-24/10/2015) lâng hơnh déh Đại hội Đảng bộ tỉnh Bình Thuận g’lúh 13 nhiệm kì 2015-2020./.
ĐỒNG BÀO CHĂM BÌNH THUẬN HÁO HỨC ĐÓN KATE
Katê là lễ hội truyền thống của người Chăm. Việc tổ chức lễ hội Katê là nhằm tưởng nhớ đến các vị anh hùng của dân tộc, các bậc tiền bối, ông bà và tổ tiên. Đó là sự kế thừa truyền thống uống nước nhớ nguồn của dân tộc Việt
Đến với bà con Chăm thôn 3, thị trấn Ma Lâm, huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận trong những ngày này, chúng ta như được sống trong không khí của ngày hội Katê bởi âm vang của tiếng trống ghi-năng (Ginang) hòa quyện cùng tiếng kèn Saranai véo von, pha lẫn tiếng Baranưng lúc trầm lúc bổng. Theo đó, là những điệu múa của các thiếu nữ, chàng trai Chăm. Việc tập luyện của đội văn nghệ làng Chăm này đã hơn một tuần nay, tuy bận rộn với công việc đồng án, học hành, nhưng những chàng trai, cô gái Chăm này vẫn bớt chút thời gian để tham gia diễn tập. Ông Thông Khói – Trưởng thôn 3, thị trấn Ma Lâm, huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận cho biết, gần 10 năm nay, năm nào cũng vậy, gần đến Katê là bà con trong làng chộn rộn. Bởi bà con Chăm nơi đây sẽ tổ chức lễ hội Katê tại đền tháp Po Sah Ine, ở phường Phú Hài, thành phố Phan Thiết. Ông Khói cho biết thêm:
Palei Hamu Kam (thôn 3) này đảm nhiệm việc làm lễ và tham gia 5 tiết mục văn nghệ. Phải nói là Nhà nước rất quan tâm về kinh phí, kể cả điện, nước, ánh sáng tại nơi thờ cúng trên tháp Nhà nước lo hết. Bà con mình chỉ bỏ công sức ra tham gia mà thôi. Cảm ơn Nhà nước đã quan tâm đến đền tháp của người Chăm.
Ngoài đền tháp Po Sah Ine, lễ hội Katê còn diễn ra nhiều nơi trong tỉnh Bình Thuận như đền thờ Po Nit ở thôn Bình Hiếu, xã Phan Hiệp; đền thờ Po Klong Mơnai ở thôn Lương Bình, thị trấn Lương Sơn, huyện Bắc Bình và đặc biệt là tại Trung tâm Trưng bày Văn hóa Chăm Bình Thuận.
Để tạo khí thế vui tươi lành mạnh, phục vụ khách tham quan và người dân địa phương đến vui chơi trong dịp Katê cổ truyền, Trung tâm Trưng bày Văn hóa Chăm Bình Thuận sẽ tổ chức biểu diễn nghề thủ công truyền thống dệt và gốm; hội thi làm bánh gừng và trang trí lễ vật dâng cúng Katê; thi hòa tấu nhạc cụ Chăm. Bên cạnh đó, Trung tâm còn phối hợp với Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Bình Thuận tổ chức triển lãm khoảng 60 tác phẩm tranh, ảnh, tượng nghệ thuật chuyên về văn hóa Chăm với chủ đề “Hội tụ sắc màu Chăm”. Phục vụ công chúng thưởng lãm vào dịp Katê trong thời gian 10 ngày (từ ngày 12/10 đến 21/10/2015). Ông Lâm Tấn Bình - Giám đốc Trung tâm Trưng bày Văn hóa Chăm Bình Thuận cho biết:
Trung tâm có phối hợp với Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh tổ chức triển lãm tranh, ảnh, tượng nghệ thuật chuyên về văn hóa Chăm. Trong dịp Katê này, chúng tôi còn mời các nghệ nhân làm gốm ở Ninh Thuận cùng với các nghệ nhân ở đây biểu diễn nghệ thuật làm gốm, cách dệt thổ cẩm Chăm để phục vụ du khách.
Không khí háo hức chào đón Katê ở Bình Thuận không chỉ thấy ở nơi đền tháp, Trung tâm Trưng bày Văn hóa Chăm mà nó còn len lõi đến từng ngõ ngách các palei, hiện diện từng nhà bà con Chăm. Bà Đơn Thị Tang – một người Chăm lớn tuổi ở làng gốm Bình Đức, xã Phan Hiệp, huyện Bắc Bình, tỉnh Bình Thuận đang bận rộn với việc chuẩn bị các nguyên vật liệu để làm bánh cho ngày Katê. Bà cho biết, trong ngày Katê của gia đình không thể thiếu các lễ vật như: con gà, mâm cơm, canh, muối vừng, bánh tét và hoa quả. Ngoài ra còn có rượu, trứng, trầu cau, xôi chè...
(Tháng 7 Chăm lịch là làm Katê. Làm Katê phải có bánh đòn, bánh kên, bánh ít, bánh thựng, chuối. Rồi phải có trứng, đường, các gia vị khác để làm bánh Sakaya, Ginraong Ya (bánh gừng), phải làm cho nó ngon, cho nó đẹp.)
Còn gia đình chị Lâm Lư Bảo Trâm ở thôn Lạc Trị, xã Phú Lạc, huyện Tuy Phong, tỉnh Bình Thuận cũng đang tất bật chuẩn bị mọi thứ để đón Katê. Chị Trâm phấn khởi nói:
(Katê năm nay chắc hẳn sẽ vui hơn mọi năm. Người Chăm chúng tôi trong một năm có một ngày vui, đó là ngày mình lên viếng đền tháp. Bản thân tôi, cũng như gia đình và tất cả bà con Chăm làng này ai ai cũng háo hức chuẩn bị cho ngày lên tháp.)
Không vui sao được khi mà đời sống của đồng bào Chăm ngày một khắm khá, diện mạo palei Chăm ngày càng khởi sắc. Có được như vậy là nhờ sự quan tâm của Đảng và Nhà nước cùng với sự nỗ lực vươn lên của đồng bào Chăm.
Ka-tê không chỉ là dịp để người Chăm quây quần đoàn tụ bên gia đình, làng xóm mà đây còn là dịp để hàng ngàn du khách trong và ngoài nước tìm đến khám phá những nét đặc sắc trong văn hóa lễ hội của người Chăm. Lễ hội Katê năm nay càng có ý nghĩa hơn khi nó diễn ra trong dịp kỷ niệm 20 năm ngày du lịch Bình Thuận (24/10/1995 – 24/10/2015) và chào mừng Đại hội Đảng bộ tỉnh Bình Thuận lần thứ XIII nhiệm kỳ 2015 – 2020./.
Viết bình luận