Bêl 2 giờ ha bu, nắc cr’chăl đhanuôr cóh cr’noon đhăm ắt mamông t’mêê Pache Palanh, chr’val Ma Cooih, chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam lướt bhrợ ha rêê đhuốch. Ha dợ, bêl vêy mặt đhị cr’noon Pache Palanh, t’coóh Hốih Lin ắt t’bếch ộm hót đhị giường k’tứi ty đanh cóh k’rum đong đh’rơơng âng đay. Đoo bêl bơơn lêy ta mooi tước ta moóh nắc a đoo dưr ta ơơi. Ting cơnh t’coóh Hốih Lin, tơợ c’moo 2006, đhanuôr đoọng k’tiếc đoọng Nhà nước bhrợ têng thuỷ điện, chô ắt đhị zr’lụ đhăm ắt mamông t’mêê lâng rau cr’noọ nắc vêy pr’ắt tr’mông liêm crêê lấh mơ. Đhị zr’lụ ắt mamông t’mêê, muy pr’loọng đong vêy ta xây bhrợ 1 đhr’nong đong bhứah 40m2, vêy ta đoọng ch’néh, m’ma chr’nóh, bh’năn cóh pazêng c’moo tr’nơớp. C’lâng p’rang lướt ooy cr’noon vêy ta bhrợ lâng bê tông sạch liêm. Lâng k’tiếc pa bhrợ, m’bứi bhlâng muy pr’loọng đong đhanuôr đhiệp vêy ta đoọng 2 héc ta, cắh zập đoọng đhanuôr prứah bhrợ bhươn. Pr’ắt tr’mông ting t’ngay zr’nắh k’đháp lấh mơ bêl k’coon ch’chau pay k’diíc k’điêl, manuýh dưr bấc nắc cắh vêy k’tiếc ắt la lay. T’coóh Hốih Lin prá: “Azi tước ooy đâu ắt mamông nắc vêy điện, c’lâng lướt, trường học, trạm y tế, đác zập liêm. Ha dợ zr’nắh k’đháp cóh xoọc đâu lâng zi nắc cắh vêy k’tiếc pa bhrợ, ruộng cắh vêy, cắh vêy đhị đoọng tal bhrợ ha rêê, nhà nước cắh dzợ đoọng tal bhrợ ha rêê đhuốch, tu cơnh đêếc azi ta bhúch k’tiếc pa bhrợ. Ha dzợ lâng apêê pr’loọng đong t’mêê công cắh vêy k’tiếc ắt, cóh A Bông vêy k’tiếc nắc bấc bhlâng lứch k’tiếc đhâl, cắh choom ng’ắt…”

Ting cơnh xa nay ch’mêết lêy, đoọng bhrợ têng thuỷ điện A Vương, chr’val Ma Cooih, vêy pazêng 260 pr’loọng đong đhanuôr cóh 5 cr’noon Azal, A Dớ, Rà Rèng, Trờ Gung lâng A Đêl nắc tơơi ắt đhị đhăm t’mêê. Cóh đêếc, 30 pr’loọng đong pa tơơi ắt zazum, 230 pr’loọng đong tước ooy 2 zr’lụ đhăm ắt t’mêê Pache Palanh lâng CutChrun. Tước nâu cơy, muy pr’loọng đong vêy ta đoọng 400 mét vuông k’tiếc ắt lâng muy đong đh’rơơng ta bhrợ lâng bê tông bhứah 40m2. Cơnh đêếc, cóh tr’nơớp 132 pr’loọng đong chô ắt đhị đhăm t’mêê Pache Palanh cắh tước zập 2 héc ta k’tiếc ắt lâng k’tiếc pa bhrợ. 12 c’moo t’tun, đợ pr’loọng đong đhanuôr cóh đâu nắc dưr bấc lấh 300 pr’loọng đong, ha dợ k’tiếc cắh vêy choom váih bấc nắc bhrợ ha pr’ắt tr’mông ting t’ngay xiên xoọ. Cắh vêy k’tiếc pa bhrợ nắc mr’cơnh lâng t’vaíh đhr’năng cắh ma bh’rợ tr’nêng lâng ha ul đharứt công dưr váih. T’coóh Lê Minh Tuấn, Chủ tịch UBNd chr’val Ma Cooih, chr’hoong Đông Giang prá: “Bơr zr’lụ n’nâu dzợ bấc rau zr’nắh k’đháp, apêê bhươl cr’noon đợ pr’loọng đong đharứt lâng đăn đharứt dzợ bấc. Rau zr’nắh k’đháp đhị đâu cóh xoọc đâu nắc k’tiếc pa bhrợ lâng k’tiếc ắt. Bêl l’lăm ahay Dự án thuỷ điện A Vương apêê đoo cắh k’noọ tước ooy bh’rợ lâng đợ pr’loỌng dưr váih p’xoọng cóh t’tun, nắc nâu cơy đợ pr’loọng t’mêê pác ắt la lay cắh vêy k’tiếc ắt. Ting n’nắc k’tiếc pa bhrợ cóh đâu nắc lứch m’bứi, hêệp, đhr’đấc, pazêng k’tiếc liêm nắc lứch ta đoọng ha dự án thuỷ điện. K’tiếc nắc pr’đươi pa bhrợ cắh choom ng’xăl tu cơnh đêếc nâu đoo nắc rau k’rang pa bhlâng”.

Đhị đhr’năng cơnh đâu, t’mêê bêl đêếc ahay, Ban Acoon cóh tỉnh Quảng Nam ơy lướt ch’mêết lêy, xay moon rau la lua lâng xay moon nắc bhrợ p’xoọng zr’lụ đhăm ắt mamông t’mêê đoọng ha apêê pr’loọng đong t’mêê, đoọng p’xoọng k’tiếc pa bhrợ ha đhanuôr. T’coóh Hồ Quang Minh, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Đông Giang xay moon: Xoọc đâu, đợ pr’loọng đong đharứt lâng đăn đharứt cóh 2 zr’lụ đhăm ắt mamông t’mêê n’nâu lấh muy pâng đhanuôr. Rau k’rang bhlâng nắc tơợ 260 pr’loọng đong chô ắt cóh tr’nơớp nắc nâu cơy tước 400 pr’loọng đong, bhrợ ha pazêng pr’loọng ắt zazum đh’rứah, ắt mamông xiên pa bhlâng, zr’nắh k’đháp. T’coóh Hồ Quang Minh, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam ta đang moon: “Chr’hoong bêl đêếc xay bhrợ cơnh c’lâng xa nay âng Trung ương ooy bh’rợ đhăm ắt mamông t’mêê pazêng dự án thuỷ lợi, thuỷ điện nắc chr’hoong ơy bhrợ muy dự án ghít pa bhlâng p’cắh ooy tỉnh Quảng Nam lâng p’cắh ooy Trung ương. Rau đêếc nắc bhrợ t’bhứah k’tiếc pa bhrợ đoọng ng’đoọng ha đhanuôr. Rau bơr nắc bhrợ muy zr’lụ ắt mamông t’mêê đoọng ng’đoọng ha pazêng pr’loọng đong t’mêê nắc cắh ơy ta xay moon đoọng bhrợ têng. Công rơơm kiêng nhà nước zúp zooi p’xoọng đoọng 2 zr’lụ n’nâu đoọng vêy bơơn pác đoọng k’tiếc ha đhanuôr lâng pa chô k’tiếc âng pazêng pr’loọng đong ta đoọng la lấh bấc ting cơnh xa nay. Xang n’nắc đhị zr’lụ crâng doọ lấh chr’nắp chr’val xoọc zư lêy nắc đoọng pác ha đhanuôr, đoọng đhanudr pa dưr bh’rợ pa bhrợ”./.

Người dân tái định cư thủy điện A Vương thiếu đất sản xuất

                                            PV Thành Long- Hốih Nhàn

       Hơn 10 năm trước, gần 300 hộ dân ở xã Mà Cooih, huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam di dời đến nơi ở mới, nhường đất đai, nhà cửa để làm thủy điện A Vương. Thế nhưng, đã qua nhiều mùa rẫy, đất đai sản xuất ngày càng thiếu. Không chỉ thiếu đất sản xuất mà đất ở cũng không có, trong khi đó, nhân khẩu ngày một tăng lên khiến cuộc sống bà con thêm chật chội, khó khăn. Thực tế này đã và đang khiến người dân và chính quyền huyện Đông Giang Nam gặp nhiều trở ngại trong cuộc sống.

       14 giờ chiều, là thời gian bà con ở thôn tái định cư Pache Palanh, xã Mà Cooih, huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam làm việc trên nương rẫy. Thế nhưng, khi có mặt tại thôn Pache Palanh, ông Hốih Lin nằm hút thuốc lá trên chiếc giường gấp cũ kỹ dưới căn nhà tái định cư của mình. Chỉ đến khi thấy có khách vào hỏi chuyện ông mới ngồi dậy trả lời. Theo ông Hốih Lin, từ năm 2006, bà con nhường đất để Nhà nước làm thủy điện, về ở khu tái định cư mới với hy vọng vào một cuộc sống tốt hơn. Tại nơi ở mới, mỗi hộ được xây 1 căn nhà sàn rộng 40 m2, được cấp gạo, cây giống, con giống trong những năm đầu. Đường sá đi vào thôn được bê tông hóa sạch sẽ. Riêng đất sản xuất, trung bình mỗi hộ dân chỉ được cấp gần 2 héc ta, không đủ để bà con khai hoang sản xuất. Cuộc sống ngày càng khó khăn hơn khi con cái lập gia đình, nhân khẩu tăng lên mà không có đất để ra ở riêng. Ông Hốih Lin buồn bã: “Chúng tôi đến đây tái định cư thì điện, đường, trường học, trạm y tế, nước đảm bảo. Nhưng khó khăn hiện nay đối với chúng tôi là thiếu đất sản xuất, ruộng nước không có, không có chỗ để phát nương làm rẫy, nhà nước cấm không cho phát nương làm rẫy nữa, nên chúng tôi thiếu đất sản xuất. Còn những hộ phát sinh cũng không có đất ở, ở trên A Bông có đất nhưng chủ yếu là sỏi đá, ở không được…”

        Theo số liệu thống kê, để xây dựng thủy điện A Vương, xã Mà Cooih, tất cả 260 hộ dân ở 5 thôn AZal, A Dớ, Tà Rèng, Trờ Gung và A Đền phải di dời đến nơi ở mới. Trong đó, 30 hộ di dời bố trí ở xen ghép,  230 hộ di dời tập trung đến 2 khu tái định cư Pache Palanh và CutChrun. Đến đây, mỗi gia đình được cấp 400 mét vuông đất ở và một nhà sàn bằng bê tông rộng 40 m2. Như vậy, ban đầu, 132 hộ dân tái định cư PachePalanh được cấp chưa đầy 2 héc ta cả đất ở và đất sản xuất. 12 năm sau, số hộ dân nơi đây đã tăng lên hơn 300 hộ trong khi quỹ đất không được tăng lên khiến cuộc sống ngày càng bức bối. Không có đất sản xuất đồng nghĩa với không có việc làm và cái đói nghèo cũng đeo bám mãi. Ông Lê Minh Tuấn, Chủ tịch UBND xã Mà Cooih, huyện Đông Giang cho biết: “Hai khu này vẫn có nhiều khó khăn, các thôn tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo khá cao. Nan giải hiện tại ở đây là vấn đề đất sản xuất và đất ở. Trước đây Dự án thủy điện A Vương người ta không tính tới phương án đối với những hộ phát sinh nên bây giờ những hộ mới trẻ tách hộ ra không có đất. Rồi đất sản xuất đây hầu hết là đất hẹp, dốc, ngắn, hầu hết các diện tích đất đẹp hy sinh cho các dự án thủy điện. Đất là tư liệu sản xuất không thể thay thế được nên đây là vấn đề xã rất lo lắng”.

       Trước thực trạng này, vừa qua, Ban Dân tộc tỉnh Quảng Nam đã đi kiểm tra, đánh giá thực tế và dự kiến sẽ triển khai xây thêm khu tái định cư cho số hộ dân phát sinh ở 2 khu tái định cư Pache Palanh và CutChrun; tính toán bố trí thêm diện tích đất sản xuất cho bà con. Ông Hồ Quang Minh, Phó Chủ tịch UBND huyện Đông Giang, cho biết: Hiện nay, tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo ở 2 khu tái định cư này chiếm một nửa dân số. Lo ngại nhất là, từ 260 hộ định cư ban đầu nay đã tăng lên gần 400 hộ, khiến các gia đình phải ở ghép, sinh hoạt quá chật chội, bất tiện. Ông Hồ Quang Minh, Phó Chủ tịch UBND huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam kiến nghị: “Huyện vừa rồi thực hiện chủ trương của Trung ương về tái định cư các dự án sau thủy lợi, thủy điện thì huyện cũng đã làm một dự án cụ thể trình cho tỉnh Quảng Nam và trình ra Trung ương. Đó là mở rộng đất sản xuất ra để cấp cho dân. Thứ 2 là làm một khu tái định cư mở rộng để cấp cho các hộ dân phát sinh nhưng chưa được phê duyệt. Cũng mong muốn nhà nước hỗ trợ thêm cho 2 khu này để có điều kiện chia đất lại cho dân và thu hồi đất của những hộ vượt định mức. Rồi những khu vực rừng ít xung yếu xã đang quản lý đưa ra chia bớt cho dân để người ta phát triển sản xuất”./.