Đợ c’moo l’lăm ahay, zên pa chô âng đhanuôr zâp acoon cóh Mông, Dao cóh vel Sin Suối Hồ, chr’val k’noong k’tiếc Sin Suối Hồ, chr’hoong Phong Thổ, tỉnh Lai Châu nắc mưy đương g’nưm ooy bhiệc lướt cóh crâng k’coong bơơn pay a’băng lâng bhrợ ha rêê, t’bhlâng bhrợ nắc cung vêy zâp cha. Tu bơơn cán bộ chô cóh vel đông xay moon, k’đươi zư lêy crâng, đhanuôr t’bhlâng bhrợ têng, tu cơnh đêếc pr’ắt tr’mung dưr z’zăng lấh mơ. Anoo Vàng A Lai, mưy đhanuôr cóh vel Sin Suối Hồ xay moon, cr’chăl đâu 5 c’moo, pr’loọng đông anoo pấh bhrợ dự án chóh crâng lâng zư lêy crâng đhị chr’val. Tơợ k’tiếc crâng lêy chóh tơơm sơn tra lâng zư lêy k’tiếc crâng ơy váih, anoo nắc ơy âng đơơng k’noọ 2.000 t’nơơm zanươu lâng địa lan chóh đhị k’tiếc crâng. Tước đâu, zâp c’moo pr’loọng đông anoo câl pay p’lêê sơn tra, tơơm zanươu lâng pa câl pô địa lan: “Đợ k’tiếc cóh vel đông cắh bấc dzợ, nắc lêy zêng ma váih crâng, zâp đhị cung pluum ga lọp t’viêng, doọ vêy lơi k’goóh k’tiếc cơnh ahay. 5 c’moo t’tưn, ha dang doọ ngai col pa hư nắc dưr váih t’viêng liêm. lâng crâng công nghiệp cơnh tơơm sơn tra lâng bấc râu tơơm chr’nóh lơơng cung pa dưr pa xớc liêm choom, 2 c’moo t’tưn nắc azi vêy choom bơơn bhrợ, pa câl cóh thị trường lâng cung nặc râu chr’nắp yêm cóh vel đông.”

Pr’loọng đông amoó Sùng Thị Le bêl ahay nắc pr’loọng đha rứt bhlâng cóh vel Sin Suối Hồ. Pr’ắt tr’mung 6 cha nặc cóh pr’loọng đông bêl ahay nắc mưy g’nưm ooy k’tiếc m’bứi chóh ha roo lâng a’rong. Tơợ bêl lêy pay băn chóh, zư lêy lấh 2 hécta crâng lâng chóh tơơm zanươu, pr’loọng đông amoó nắc ơy dưr zi lấh đha rứt lâng dưr váih pr’loọng z’zăng cóh vel đông. Vêy zên pa chô têêm ngăn tơợ crâng, amoó lâng đhanuôr cóh vel đông nắc zêng năl ghít râu liêm chr’nắp tơợ crâng đơơng đoọng ha dợ lêy zư pa liêm. Amoó Sùng Thị Le moon: “Bêl zư lêy crâng liêm nắc zư đợc crâng da ding cóh vel đông lâng plêệng k’tiếc liêm choom cóh vel bhươl, nắc đoo râu âng zi năl ghít. Bêl azi zư liêm choom crâng da ding nắc doọ vêy hr’cấh ha voóh k’tiếc lâng túh bhlong. Azi nắc t’bhlâng đoọng bhrợ têng liêm choom đợ n’hâu âng zi pa choom ooy zâp g’lúh prá xay xoọc đâu.”

Đoọng đhanuôr zư lêy crâng, tơợ bấc c’moo đâu, zâp c’xêê 2, 3 chu, Tổ pa bhrợ Đồn biên phòng Sin Suối Hồ pazưm lâng cán bộ kiểm lâm chô cóh vel đông đoọng lêy cha mêết crâng. Lấh mơ xay moon zư lêy crâng, cán bộ Biên phòng lâng cán bộ kiểm lâm dzợ moon pa choom đhanuôr chóh t’mêê pa xoọng crâng lâng bhiệc zêl cha groong crâng. Tu cơnh đêếc, đhanuôr zâp vel đông ơy lêy cha mêết đh’rứah pấh bhrợ zư lêy crâng, prí doó pa liêm hi la răng hư đoọng doọ choom roóh cát crâng. Trung uý Sùng A Măng, cán bộ k’đươi moon đhanuôr, Đồn biên phòng Sin Suối Hồ, chr’hoong Phong Thổ đoọng năl: “Azi xay moon pazưm ooy râu chr’nắp âng bhiệc zư lêy crâng, lấh mơ nắc crâng g’mrâng cóh zâp vel đông ch’ngai trung tâm, đhị truyền thông cắh lấh bấc. bhrợ c’năl âng đhanuôr tr’xăl lêy bhrợ têng, bhrợ ha cơnh đoọng zư lêy crâng liêm choom lấh. Râu chr’nắp liêm âng bhiệc zư lêy crâng nắc zâp c’moo pr’loọng đông cóh zâp vel bhươl zêng bơơn chroót đoọng zên zư lêy crâng, nắc zâp ngai cóh vel đông pazưm têy zư lêy liêm choom.”

Chr’val k’noong k’tiếc Sin Suối Hồ, chr’hoong Phong Thổ vêy 10 vel bhươl, lấh 900 pr’loọng đhanuôr, lâng k’noọ 5.000 manứih, lấh mơ nắc đhanuôr acoon cóh Mông lâng Dao. Đhị đâu nắc ta luôn ta năl tước nắc đhị đha rứt lâng nghiện ma tuý âng chr’hoong Phong Thổ. Tu bhrợ liêm choom bh’rợ zư lêy crâng, đhanuôr ơy bhrợ râu liêm choom tơợ crâng ga mắc bhrợ đhị tr’ang liêm du dịch âng tỉnh Lai Châu. T’coóh Chẻo Quẩy Hoà, Chủ tịch UBND chr’val Sin Suối Hồ, chr’hoong Phong Thổ đoọng năl: 5 c’moo ahay, chr’val dzợ vêy tước 70% pr’loọng đhanuôr crêê diện đha rứt. Tu vel đông bha đưn k’đhạp, k’tiếc bhrợ têng cha cắh bấc, nắc zâp pr’loọng đông zâp cha cung pr’đoọng ặ, cắh vêy pân k’noọ tước bhiệc vêy pa chô zên k’ha riêng ực đồng zâp c’moo cơnh xoọc đâu. Đoọng pa xiêr pr’loọng đha rứt, chr’val nắc ơy vêy xa nay bh’rợ bhrợ têng đoọng k’rong pazưm pa dưr pa xớc crâng, t’bhlâng pa dưr đợ mơ gâm ngút crâng cóh vel đông dzoọc lấh 65%: “Đhi noo pazưm bhrợ liêm choom, bhrợ têng cóh zâp vel đông đoỌng xay moon zư lêy crâng, tơợ đêếc đhanuôr cung doọ bhrợ cắh liêm crêê pháp luật, doọ bhrợ pa hư crâng. Đhanuôr nắc đợ apêê pấh bhrợ vêy trách nhiệm nắc apêê cung năl ghít liêm. ooy cr’chăl nâu a’tốh, cung rơơm kiêng bộ đội biên phòng zâp cấp pazưm lâng chính quyền vel đông, bhrợ liêm choom bh’rợ xay moon đoọng crâng bơơn têêm ngăn pa dưr pa xớc.”

Zư crâng nắc zư k’bhộ ngăn. Tơợ râu liêm choom lalua cóh chr’val Sin Suối Hồ, cr’chăl c’moo 2020-2025, tỉnh Lai Châu nắc ơy bhrợ pa dưr bh’rợ pa dưr pa xớc crâng nhâm mâng, t’bhlâng tước c’moo 2025, pa dưr đợ mơ gâm ngút crâng prang tỉnh dzoọc 54% đoọng đhanuôr vêy pr’ắt tr’mung liêm choom lấh mơ tu vêy crâng./.

Người dân vùng cao Lai Châu no ấm từ rừng

Khắc Kiên

Không chỉ che chở, bảo vệ con người khỏi thiên nhiên khắc nghiệt, rừng còn mang lại sự bình yên, no ấm cho người dân vùng cao Lai Châu. Ngoài khoản thu từ dịch vụ môi trường rừng, mỗi tháng, nhiều hộ gia đình ở đây có thu nhập hàng chục triệu đồng, thậm chí hàng trăm triệu đồng nhờ trồng các loại cây có giá trị, góp phần làm thay đổi diện mạo bản làng vùng cao. 

Những năm trước, thu nhập của đồng bào các dân tộc Mông, Dao ở bản Sin Suối Hồ, xã biên giới Sin Suối Hồ, huyện Phong Thổ, tỉnh Lai Châu chỉ trông chờ vào việc đi rừng thu hái vài ba cây măng và làm nương rẫy, cố gắng lắm cũng chỉ tạm đủ ăn. Nhờ được cán bộ về bản tuyên truyền, vận động bảo vệ rừng, người dân tích cực làm theo, vì vậy đời sống đã dần ổn định. Anh Vàng A Lai, một người dân ở bản Sin Suối Hồ tâm sự: Cách đây 5 năm, gia đình anh tham gia dự án trồng rừng và bảo vệ rừng tại địa bàn xã. Từ diện tích rừng nhận trồng cây sơn tra và bảo vệ diện tích rừng hiện có, anh đã đưa gần 2.000 gốc thảo quả và địa lan vào trồng dưới tán rừng. Đến nay, mỗi năm, đều đặn gia đình anh đã có thu nhập hàng trăm triệu đồng từ dịch vụ môi trường rừng, thu hái quả sơn tra, thảo quả và bán hoa địa lan. “Quỹ đất của bản là không còn nhiều nữa, gần như thành rừng hết rồi, nơi đâu cũng có phủ xanh lên rồi, không bỏ phí đất trống hoang hóa như trước đây nữa. 5 năm sau nếu không ai chặt phá hay đốt nữa thì chắc chắn sẽ phủ xanh thành rừng trồng. Đối với rừng công nghiệp như cây sơn tra và nhiều loài cây khác cũng phát triển rất tốt, 2 năm sau nữa thì chúng tôi sẽ có lượng quả thu hái, bán ra thị trường và cũng là đặc sản của địa phương”.

Gia đình chị Sùng Thị Le cũng từng là hộ nghèo nhất nhì bản Sin Suối Hồ. Cuộc sống 6 nhân khẩu của gia đình trước đây chỉ trông chời vào ít diện tích đất nương trồng lúa và sắn. Từ khi nhận khoán khoanh nuôi, bảo vệ hơn 2ha rừng và trồng thảo quả, gia đình chị đã thoát nghèo và trở thành hộ khá trong bản. Có nhu nhập ổn định từ rừng, chị và bà con trong bản đều ý thức được lợi ích từ rừng mang lại để bảo vệ. Chị Sùng Thị Le chia sẻ: “Khi mà mình bảo vệ rừng tốt thì là giữ được thiên nhiên ở trong bản và có khí hậu tốt ở trong bản, đấy là điều tôi cảm nhận được rất là tốt. Khi mà mình giữ được tài nguyên thiên nhiên và rừng tốt như thế này thì không có sạt lở và không có lũ lụt. Và tôi sẽ cố gắng để thực tốt nhất những gì mà tôi học được trong buổi tuyên truyền ngày hôm nay”.

        Để bà con bảo vệ rừng, từ nhiều năm nay mỗi tháng vài ba lần, Tổ công tác Đồn Biên phòng Sin Suối Hồ phối hợp với cán bộ kiểm lâm đi về bản để tổ chức tuần tra, kiểm tra rừng. Ngoài tuyên truyền bảo vệ rừng, cán bộ Biên phòng và cán bộ Kiểm lâm còn hướng dẫn bà con trồng mới thêm rừng và cách phòng chống cháy rừng. Nhờ đó, bà con các bản đã chủ động cùng nhau tham gia giữ rừng, phát dọn thực bì để phòng chống cháy rừng. Trung úy Sùng A Măng, cán bộ vận động quần chúng, Đồn biên phòng Sin Suối Hồ, huyện Phong Thổ cho biết: “Chúng tôi tuyên truyền tập trung vào tầm quan trọng của việc bảo vệ rừng, đặc biệt là rừng phòng hộ ở bản xa trung tâm, nơi mà truyền thông nó hạn chế. Biến cái nhận thức của họ để thay đổi hành động, làm sao để bảo vệ rừng sẽ được tốt hơn. Lợi ích của việc bảo vệ rừng thì hàng năm các gia đình ở các bản đều được chi trả tiền môi trường rừng, nên cả bản  chung tay để bảo vệ tốt”.

Xã biên giới Sin Suối Hồ, huyện Phong Thổ có 10 bản, hơn 900 hộ dân, với gần 5.000 nhân khẩu, chủ yếu đồng bào Mông và Dao. Nơi đây từng được biết đến là "lõi" nghèo và nghiện ma túy của huyện Phong Thổ. Nhờ làm tốt công tác bảo vệ rừng, bà con đã biến lợi thế các cánh rừng gỗ cổ thụ trở thành "điểm sáng" du lịch cộng đồng của tỉnh Lai Châu. Ông Chẻo Quẩy Hòa, Chủ tịch UBND xã Sin Suối Hồ, huyện Phong Thổ cho biết: 5 năm trước, xã còn tới 70% số hộ thuộc diện đói nghèo. Do địa bàn có độ dốc cao, diện tích đất sản xuất cũng hạn chế, nên các hộ đủ ăn cũng đã là may mắn, chứ chưa bao giờ dám nghĩ đến có thu nhập hàng trăm triệu đồng mỗi năm như bây giờ. Để giảm mạnh số hộ nghèo hiện có, xã đã có cả chương trình hành động để tập trung phát triển kinh tế rừng, phấn đấu nâng độ che phủ rừng trên địa bàn lên trên 65%. “Anh em phối hợp rất là nhịp nhàng, chặt chẽ, tổ chức xuống các thôn bản để tuyên truyền bảo vệ rừng, từ đó người dân cũng không vi phạm pháp luật, không chặt phá rừng bừa bãi. Người dân là thành phần tham gia có trách nhiệm nên người ta cũng nhận thức rất là rõ. Trong thời gian tới này cũng mong muốn bộ đội biên phòng và các cấp phối hợp với chính quyền địa phương, làm tốt nhất công tác tuyên truyền để rừng được đảm bảo và ngày càng phát triển”.

      Giữ rừng là giữ no ấm. Từ hiệu quả thực tế ở xã Sin Suối Hồ, giai đoạn 2020 - 2025, tỉnh Lai Châu đã xây dựng đề án phát triển rừng bền vững, phấn đấu đến năm 2025, nâng độ che phủ rừng toàn tỉnh lên 54%, để người dân sống tốt hơn nữa nhờ rừng./.