Pa căn Lê Thị Hương, 60 c’moo, ặt đhị zr’lụ phố 4, phường 1, thành phố Đông Hà, tỉnh Quảng Trị ta luôn hay tước bh’cộ Cu Ba Fidel Castro. Cóh phòng pa ặt t’mooi âng đong đay, pa căn Hương đớc muy zr’lụ chr’nắp đớc pa pan bhuốih t’coóh Fidel Castro. Bêl 45 c’moo hay, pa căn Hương bơơn bh’cộ Fidel Castro trôông dấc ma mông. Pa căn Hương hay cớ, t’ngay đếêc, đhị vêl g’lấp bọong bom, a đoo cuốc crêê bom bi dưr pr’tóh. A đoo bhrêy ngân, a ham hooi bấc bhrợ l’ngắt căh năl ma nuýh dzợ. Bêl đếêc, k’bhúh xe âng t’coóh Fidel Castro z’lấh cóh c’lâng n‘nặc. T’coóh k’đươi pa đhêy xe lâng bhrợ têng, zư pa dứah zập cơnh đoọng trôông dấc ma nuýh pân đil crêê bhrêy n’nặc. Đọong vêy a ham truyền đoọng pa căn Hương, t’coóh Fidel Castro k’đươi ô tô glúh ooy tỉnh Quảng Bình, đơơng a ham chô zooi ma nuýh bhrêy. Đươi vêy cấp cứu đấh loon, c’rơ âng pa căn Hương r’dợ pa chô z’zăng. Pa căn Hương đoọng năl, dáp tợơ đếêc, n’đhơ trơ vâng bhlầng nắc bh’rợ t’coóh Fidel Castro cung dzợ pa gơi thư ta moóh, pa gơi pr’hêl đoọng ha pr’loọng đong đay:“Pr’đoọng bhlầng, mơ chu pa chắp tước nắc cóh loom nắc cung xợơng a đay pr’đoọng pa bhlầng, pa chắp xợơng a đoo nắc bh’cộ âng muy k’tiếc k’ruung ha dợ ađay nắc muy cha nắc đhanuôr, đhơ cơnh đếêc nắc t’coóh lứch loom trôông dấc a đay. Tu cơnh đếêc nắc căh choom ha vil. Bơơn t’coóh trôông dấc nắc cu vêy choom ma mông tước t’ngay đâu.A cu lêy t’coóh nắc cơnh muy cha nắc ca conh mặt.  Acu vêy  bhrợ pa pan đớc bhuốih hay tước a đoo”.

       Nghệ sĩ nhiếp ảnh Hồ Sĩ Sô, 79 c’moo, xoọc ặt ma mông đhị chr’val Vĩnh Giang, chr’hoong Vĩnh Linh nắc manuýh chụp pa lứch bêl g’lúh lướt lưm lịch sử âng bh’cộ Fidel Castro. T’coóh Sô chụp mơ 250 bệê cha nụp ooy g’lúh lướt lưm lịch sử nâu. T’coóh moon, a đay pr’đoọng pa bhlầng cóh đợ m’bứi pazêng ma nuýh chụp pazêng cha nụp chr’nắp pr’hắt ooy g’lúh tước lưm âng Fidel Castro tước zr’lụ tr’zêl tr’panh lâng a rọp ác liệt bhlầng cóh Quảng Trị. T’coóh Sô căh choom ha vil bêl lêy t’la cha nụp bh’cộ Cu Ba Fidel Castro cha đhập dzung cóh nòng pháo M107 bơơn ta moon nắc bhua chiến trường âng quân Mỹ lâng rau rơơm đương chiến thắng. T’coóh Sĩ Sô hay bhlầng bêl xay moon ooy bh’cộ Cu Ba Fidel Castro: “Xọoc đâu cung cóh loom luônh cung xợơng cơnh đếêc ậh. T’ngay a đoo bil, a cu dưr rệên. Bêl bơơn xợơng a đoo bil đác mặt cu dưr hooi hớơ. Lâng Fidel, a cu lêy cơnh muy cha nắc ga mắc chr’nắp ma bhuy ha dợ ặt tr’đăn, ma nuýh liêm ta níh bhlầng”.

       Ơy 45 c’moo hay, pazêng rau liêm ta níh âng bh’cộ Cu Ba Fidel Castro đhị tỉnh Quảng Trị dzợ ặt đhậu cóh loom luônh, a cọ a bục âng t’coóh Nguyễn Kham, 90 c’moo, ặt đhị zr’lụ phố 4, phường 2, thị xã Quảng Trị. Bêl ma nuýh bh’cộ Cu Ba tước lưm Quảng Trị, t’coóh Kham pa bhrợ đhị Khu uỷ Vĩnh Linh, vinh dự bơơn t’pấh k’bhúh apêê. T’coóh Kham hay cớ, t’ngay đếêc bơơn xợơng t’pấh k’bhúh bh’cộ Cu Ba tước lưm, zập ngai zêng ra văng ghít liêm. Zập ngai cung k’huột xợơng bêl lêy bh’cộ Cu Ba Fidel Castro ặt tớt đha nui tr’út, tr’đăn ta níh lâng zập ngai. T’coóh cha cha đh’rứah lâng pazêng ma nuýh lính, đhanuôr Việt Nam. T’coóh tước Vĩnh Linh đui cơnh rách chô ooy đong. T’coóh Kham lêy bh’cộ Cu Ba cha a rong, prí bơơn clát pa đing pa goóh.“T’coóh ta níh pa bhlầng, a đoo lêy Vĩnh Linh đui cơnh đong âng a đoo. T’coóh moon a đay chô ooy đong đay tu cơnh đếêc doó đươi chếêc bhrợ rau rị. T’coóh cha đăh cơnh pân lơơng ha dợ a rong clát, prí clát k’đặh xang pa đing. T’coóh ta níh pa bhlầng.”

        C’xêê 9/1973, bêl tr’zêl lâng a rọp Mỹ trôông dấc k’tiếc k’ruung âng hêê xoọc cóh cr’chăl ác liệt bhlầng, bh’cộ Cu Ba Fidel Castro z’lấh zr’lụ ác liệt nắc đoo tước lưm zr’lụ giải phóng Quảng Trị. G’lúh lướt lưm âng t’coóh đớc bấc rau liêm ta níh cóh loom âng đhanuôr Quảng Trị. Bóop p’rá âng t’coóh Fidel Castro nắc “Tu Việt Nam, Cu Ba đấh loon cher đoọng zêng a ham cr’hấu âng đay” nắc ơy váih c’léh đoọng ha loom luônh liêm ta níh âng đồng chí, a đhi noo Việt Nam-Cu Ba. T’coóh Nguyễn Văn Hùng, Bí thư Tỉnh uỷ Quảng Trị đoọng năl, đoọng hay tước lâng pa căh loom luônh âng bh’cộ Cu Ba lâng đhanuôr, tỉnh Quảng Trị ơy đớc đh’nớc Công viên Trung tâm thành phố Đông Hà nắc công viên đơơng đh’nớc Fidel Casrtro lâng đớc j’ngâr hay tước.“Rau pa căh mặt âng bh’cộ Fidel Castro moọt cr’chăl nắc đoo nắc ơy t’pấh t’váih pr’đợơ c’rơ đoọng ha tinh thần ga mắc chr’nắp đoọng zooi zúp quân lâng đhanuôr Quảng Trị m’jứah lâng quân đhanuôr prang k’tiếc k’ruung chiến thắng a rọp a bhuy. K’tiếc k’ruung bơơn za zưm, Cu Ba nắc cớ bơơn lướt đh’rứah lâng Việt Nam đoọng bhrợ pa dưr lâng vêy bấc cr’noọ bh’rợ liêm choom ha dợ đhanuôr Cu Ba ơy chroi k’rong bhrợ pa dưr k’tiếc k’ruung âng hêê. Lâng pazêng bh’rợ liêm ta níh lâng pazêng bh’rợ âng Fidel ơy đớc đoọng ha Việt Nam moon za zưm lâng đhanuôr Quảng Trị moon lalay, tợơ lấh bêl Fidel bi;, Ban Thường vụ Tỉnh uỷ ơy họp lâng za zưm k’đươi moon lâng Ban Bí thư đoọng phép bơơn pay đh’nớc Fidel đớc đoọng ha đh’nớc công viên trung tâm văn hoá âng thành phố Đông Hà”./.

Nhân dân Quảng Trị nhớ mãi hình ảnh Fidel Castro

                                                                             CTV Thanh Hiếu

Năm 1973, cuộc kháng chiến chống Mỹ của nhân dân ta vẫn còn khốc liệt. Năm đó, vị Lãnh tụ Cuba Fidel Castro đã vượt nửa vòng trái đất đến thăm Việt Nam, vào tuyến lửa Quảng Trị thăm hỏi, động viên cán bộ, chiến sĩ và nhân dân ta.

       Bà Lê Thị Hương, 60 tuổi, trú tại khu phố 4, phường 1, thành phố Đông Hà, tỉnh Quảng Trị luôn nhớ về Lãnh tụ Cuba Fidel Castro. Trong căn phòng khách của gia đình, bà Hương dành vị trí trang trọng để đặt bàn thờ ông Fidel Castro. Cách đây 45 năm, bà Hương được lãnh tụ Cuba Fidel Castro cứu sống. Bà Hương nhớ lại, ngày đó, trong lúc san lấp hố bom, bà cuốc trúng bom bi phát nổ. Bà bị thương nặng, máu chảy ra nhiều khiến bà lịm đi. Lúc đó, đoàn xe của ông Fidel Castro chạy ngang qua. Ông yêu cầu xe dừng lại và bằng mọi cách phải cứu sống người con gái bị thương. Để có máu truyền cho bà Hương, ông Fidel Castro điều động ôtô ra tỉnh Quảng Bình, đưa máu về giúp bệnh nhân. Nhờ cấp cứu kịp thời, sức khỏe của bà Hương dần hồi phục. Bà Hương cho biết, kể từ đó, dù bận trăm công nghìn việc ông Fidel Castro vẫn gửi thư hỏi thăm, gửi quà tặng gia đình mình: “Rất may mắn, cứ nghĩ trong lòng rằng mình rất may mắn, cứ nghĩ ông là một lãnh tụ của một nước mà mình chỉ là một người dân bình thường nhưng ông đã hết lòng để cứu sống mình. Thế nên không bao giờ mình quên được. Được ông cứu nên mình mới tồn tại đến ngày hôm nay. Mình coi ông như người cha của mình sinh mình ra lần thứ hai. Tôi có lập một bàn thờ để tưởng nhớ đến ông”.

        Nghệ sĩ nhiếp ảnh Hồ Sĩ Sô, 79 tuổi, hiện sống tại xã Vĩnh Giang, huyện Vĩnh Linh là người ghi lại hình ảnh gần như trọn vẹn chuyến thăm lịch sử của lãnh tụ Fidel Castro. Ông Sô chụp khoảng 250 bức ảnh về chuyến thăm lịch sử này. Ông cho rằng mình thật may mắn trong số rất ít những người chụp được những bức ảnh quý giá về chuyến thăm của Fidel Castro tới vùng “đất lửa” Quảng Trị. Ông Sô rất ấn tượng với tấm ảnh lãnh tụ Cu Ba Fidel Castro đạp chân trên nòng pháo M107 được mệnh danh là Vua chiến trường của quân Mỹ với niềm kiêu hãnh, niềm tin về chiến thắng. Ông Sĩ Sô bùi ngùi khi nói về Lãnh tụ Cuba Fidel Castro: “Lúc bấy giờ mình cũng xúc động như vậy. Ngày ông mất, tôi khóc. Khi nghe tin ông mất nước mắt tôi trào ra. Đối với Fidel, tôi thấy là một con người vĩ đại nhưng mà gần gũi, đầy tính nhân văn ở con người đó”. 

Đã 45 năm trôi qua, những khoảnh khắc gần gũi, giản dị của Lãnh tụ Cuba Fidel Castro tại tỉnh Quảng Trị vẫn chưa phai trong tâm trí ông Nguyễn Kham, 90 tuổi, ở khu phố 4, phường 2, thị xã Quảng Trị. Khi vị lãnh tụ Cu Ba đến thăm Quảng Trị, ông Kham công tác tại Khu ủy Vĩnh Linh, vinh dự được đón đoàn. Ông Kham kể lại, ngày đó được tin đón đoàn lãnh đạo Cu Ba sang thăm, mọi người đều chuẩn bị chu đáo, kỹ lưỡng. Ai nấy rất bất ngờ khi thấy vị Lãnh tụ Cuba Fidel Castro gần gũi, giản dị. Ông  ăn bữa cơm như những người lính, người dân Việt Nam. Ông đến Vĩnh Linh như trở về nhà. Ông Kham thấy lãnh tụ Cu Ba ăn món sắn, chuối được cắt lát rang khô: “Ông rất là tình cảm, ông coi Vĩnh Linh như là nhà của ông. Ông nói ông về nhà của ông nên nghi lễ ông không cần. Ông ăn uống cũng như mọi người nhưng thế nào phải ăn sắn, những lát sắn, lát chuối cắt mỏng rồi rang. Ông ấy rất giản dị”.

Tháng 9 năm 1973, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của dân tộc ta đang trong lúc ác liệt, Lãnh tụ Cu Ba Fidel Castro vượt tuyến lửa đến thăm vùng giải phóng Quảng Trị. Chuyến đi của ông để lại nhiều tình cảm tốt đẹp trong lòng người dân Quảng Trị. Câu nói của ông Fidel Castro rằng “Vì Việt Nam, Cu Ba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình” đã trở thành biểu tượng cho tình đồng chí, anh em Việt Nam- Cu Ba. Ông Nguyễn Văn Hùng, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Trị cho biết, để tưởng nhớ và thể hiện tình cảm của vị lãnh tụ Cu Ba đối với người dân, tỉnh Quảng Trị đã đặt tên Công viên Trung tâm thành phố Đông Hà là công viên mang tên Fidel Castro và đặt tượng đài tri ân. “Sự có mặt của Lãnh tụ Fidel Castro vào thời điểm đó đã cổ vũ tạo thêm sức mạnh tinh thần rất to lớn để giúp quân và dân Quảng Trị cùng với quân dân cả nước chiến thắng kẻ thù xâm lược. Đất nước được thống nhất, Cu Ba lại tiếp tục đồng hành với Việt Nam để xây dựng và có rất nhiều công trình phúc lợi mà nhân dân Cu Ba đã đóng góp xây dựng trên đất nước của chúng ta. Trước những nghĩa cử cao đẹp và những nghĩa cử cao đẹp mà Fidel đã dành cho Việt Nam nói chung và nhân dân Quảng Trị nói riêng, sau khi Fidel mất, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã họp và thống nhất đề nghị với Ban Bí thư cho phép được lấy tên Fidel đặt tên cho công viên trung tâm văn hóa của thành phố Đông Hà”./.)