Vel Tà Tổng, chr’val Tà Tổng, chr’hoong Mường Tè vêy lấh 70 pr’loọng lâng k’noọ 300 manứih nắc đhanuôr Mông. 5 c’moo ahay, pr’ắt tr’mung âng đhanuôr cóh đâu g’nưm ooy ha rêê ha lai, tu cơnh đêếc vêy tước m’pâng đhanuôr cóh vel đông ta bhứch cha bêl hân noo chóh bêết. Cắh mưy ha ul đha rứt, bấc đhanuôr dzợ tông chóh pa dưr cớ tơơm zanươu phiện, nắc đợ apêê nghiện cóh vel đông dưr dzoọc k’noọ 20 cha nặc.

Anoo Sùng Vả Co, cóh vel Tà Tổng, chr’val Tà Tổng moon: ađay cung cơnh bấc đha đhâm c’moor cóh vel đông bấc c’moo nghiện zanươu phiện. Đoọng vêy zanươu phiện đươi dua, lêy vel đông bhứah, c’lâng lướt zr’nắh k’đhạp, c’bhúh đha đhâm c’moor cóh vel đông buôn moót cóh crâng ch’ngai đoọng chóh zanươu phiện. Bơơn cán bộ chô ooy vel đông xay moon râu cắh liêm crêê âng zanươu phiện, âng đơơng lướt cai nghiện, xang nặc zooi zúp đoọng m’ma chr’nóh, bh’năn băn, tước đâu bấc ngai doọ dzợ ôộm đươi zanươu phiện lâng cắh dzợ chóh tơơm zanươu phiện: “Nâu cơy đhanuôr doọ dzợ chóh tơơm zanươu phiện. Đhanuôr nắc mưy lêy băn ta rí, k’roóc, chóh t’nơơm cha p’lêê. Ha dợ tơơm zanươu phiện bấc c’moo đâu cắh vêy chóh dzợ.”

Lâng k’tiếc bhứah lấh 51 hécta, Tà Tổng vêy 12 vel lâng 3 đhị bha nụ đhanuôr ắt lalay, ooy đâu acoon cóh Mông tước 95%, Tà Tổng nắc đhị ta luôn ta năl tước mưy đhị chóh zanươu phiện lâng đợ mơ apêê nghiện bấc bhlâng âng tỉnh Lai Châu. Hân đhơ cơnh đêếc, tu vêy râu moót bhrợ bhrơợng k’rơ âng cơ quan chức năng lâng cấp uỷ, chính quyền zâp cấp, đợ bhiệc chóh pa dưr cớ zanươu phiện nắc ơy pa xiêr ting c’moo.

Zâp c’moo 2015-2016, c’bhúh chức năng ơy bơơn lêy, n’jộ lơi lấh 60 ha rêê vêy chóh zanươu phiện, lâng pazêng k’tiếc bhứah k’noọ 70 mét vuông, tước c’moo 2020-2021, đợ mơ n’jộ pa hư nắc dzợ lấh 2.200 mét vuông. Đợ đhăm clung chóh tơơm zanươu phiện bêl ahay, xoọc đâu nắc ơy xăl chóh zâp tơơm chr’nóh lơơng cơnh quế, mắc ca, sa nhân bhrộ.. chrooi pa xoọng pa xiêr đợ mơ pr’loọng đha rứt prang chr’val xiêr dzợ dứp 50%. T’coóh Lỳ Phù Cà, Bí thư Đảng uỷ chr’val Tà Tổng, chr’hoong Mường Tè đoọng năl: “Azi xay moon, k’đươi xăl chóh zanươu phiện lâng bhiệc chóh zâp râu tơơm chr’nóh lơơng cơnh mắc ca, quế đợ đhị choom chóh. lâng đhanuôr ơy năl liêm ghít, tr’xăl bhrợ, tu cơnh đêếc pr’ắt tr’mung, bh’rợ tr’nêng âng đhanuôr cung ting pa dưr liêm, chrooi pa xoọng pa xiêr đha rứt nhâm mâng.”

Đh’rứah lâng bhiệc xay moon, k’đươi đhanuôr oó chóh bhrợ cớ tơơm zanươu phiện, bấc c’moo đâu chính quyền chr’hoong Mường Tè nắc ơy k’rong bhrợ bấc dự án chóh đợ tơơm chr’nóh zúp đhanuôr Tà Tổng ting bhr’dzang pa dưr pa xớc pr’ắt tr’mung. Tước đâu, đhị vel đông ơy vêy k’zệt bh’rợ bhrợ têng lâng ting por pấh bhrợ âng đhanuôr, đơơng chô bh’nơơn liêm choom, chrooi pa xoọng pa dưr pa xớc pr’ắt tr’mung cơnh bh’rợ chóh quế, mắc ca, chóh bhlăng xi pay dầu, băn bh’năn p’rơơi....

T’coóh Đao Văn Khánh, Chủ tịch UBND chr’hoong Mường Tè đoọng năl: “Bhiệc chóh pa dưr tơơm zanươu phiện cóh chr’val Tà Tổng nắc ơy xiêr liêm ghít. Zâp c’moo chr’hoong zêng k’đươi moon lêy cha mêết bêl k’noọ chóh bhrợ đoọng lêy bhrợ zêl cha groong. Xang nặc k’đươi đhi noo xiêr xay moon, k’đươi đhanuôr, nalư liêm ghít đhị vel đông đoọng năl ghít cr’noọ cr’niêng âng đhanuôr đoọng k’đhơợng zư. Nắc bh’nơơn liêm choom đợ c’moo đăn đâu cung lêy ghít, lâng đợ bhiệc chóh pa dưr cớ tơơm zanươu phiện, bơơn lêy, pa hư lơi cung doọ dzợ bấc.”

Hân đhơ cắh ơy mặ zêl cha groong liêm ghít, nắc bhiệc chóh pa dưr cớ tơơm zanươu phiện đhị Tà Tổng, chr’hoong Mường Tè nắc ơy xiêr. Zâp bh’rợ pa dưr pa xớc kinh tế g’lúh tr’nơợp đơơng chô bh’nơơn liêm choom, chrooi pa xoọng pa dưr dal pr’ắt tr’mung âng đhanuôr. XoỌc ting t’ngay ting têêm ngăn lấh mơ cóh k’coong ch’ngai k’noong k’tiếc Tà Tổng./.

Người dân Tà Tổng từ bỏ thuốc phiện
                              Khắc Kiên

        Xã Tà Tổng, huyện Mường Tè từng là điểm nóng về tái trồng cây thuốc phiện và có tỷ lệ người nghiện cao ở tỉnh Lai Châu. Thế nhưng, nhờ sự vào cuộc quyết liệt của cơ quan chức năng và cấp ủy, chính quyền địa phương, việc tái trồng cây thuốc phiện và tỷ lệ người nghiện đang giảm dần. Nhiều mô hình cây, con mới được hình thành mang lại hiệu quả đã dần làm thay đổi nhận thức của người dân, góp phần làm đổi thay diện mạo nông thôn vùng cao.

        Bản Tà Tổng, xã Tà Tổng, huyện Mường Tè có hơn 70 hộ với gần 300 nhân khẩu là đồng bào Mông. 5 năm về trước, cuộc sống của người dân nơi đây phụ thuộc vào nương rẫy, vì vậy có tới nửa bản thiếu ăn mùa giáp hạt. Không chỉ đói nghèo, nhiều hộ dân còn lén lút tái trồng cây thuốc phiện, nên số người nghiện trong bản tăng lên gần 20 người.

        Anh Sùng Vả Co, ở bản Tà Tổng, xã Tà Tổng chia sẻ: Anh cũng như nhiều thanh niên trong bản đã từng nhiều năm nghiện thuốc phiện. Để có thuốc phiện sử dụng, lợi dụng địa bàn rộng, đường sá đi lại khó khăn, nhóm thanh niên trong bản thường vào rừng sâu để trồng cây thuốc phiện. Được cán bộ về bản tuyên truyền tác hại của thuốc phiện, đưa đi cai nghiện, rồi hỗ trợ cây, con giống cho bà con trồng, chăn nuôi, đến nay nhiều người đã không còn hút thuốc phiện và không trồng cây thuốc phiện nữa: “Bây giờ bà con không còn trồng cây thuốc phiện nữa. Bà con chủ yếu đi chăn nuôi trâu, bò, trồng cây ăn quả thôi. Riêng cây thuốc phiện mấy năm nay không trồng nữa rồi.”

       Với diện tích tự nhiên hơn 51 nghìn héc ta, Tà Tổng có 12 bản và 3 điểm dân cư lẻ, trong đó dân tộc Mông chiếm 95%, Tà Tổng từng được biết đến là điểm nóng tái trồng cây thuốc phiện và là nơi có tỷ lệ người nghiện cao của tỉnh Lai Châu. Thế nhưng, nhờ sự vào cuộc quyết liệt của cơ quan chức năng và cấp ủy, chính quyền các cấp, tỷ lệ tái trồng cây thuốc phiện đã giảm theo hàng năm.

       Các năm 2015 - 2016, lực lượng chức năng đã phát hiện, phá nhổ hơn 60 nương trồng thuốc phiện, với tổng diện tích gần 70 nghìn mét vuông, đến năm 2020 – 2021, diện tích, phá nhổ chỉ còn hơn 2.200 mét vuông. Những cánh đồng trồng cây thuốc phiện trước đây, nay đã chuyển sang trồng các cây khác như quế, mắc ca, sa nhân tím... góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo toàn xã xuống còn dưới 50%. Ông Lỳ Phù Cà, Bí thư Đảng ủy xã Tà Tổng, huyện Mường Tè cho biết: “Chúng tôi tuyên truyền, vận động thay thế cây thuốc phiện bằng việc trồng các cây trồng khác như mắc ca, cây quế ở những nơi có thể trồng được. Và nhân dân đã tích cực nhận thức, chuyển đổi, chính vì vậy đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân đã được nâng lên, góp phần xóa đói giảm nghèo bền vững.”

       Cùng với việc tuyên truyền, vận động người dân không tái trồng cây thuốc phiện, nhiều năm nay chính quyền huyện Mường Tè đã đầu tư nhiều dự án cây, con giống vào hỗ trợ, giúp người dân Tà Tổng từng bước phát triển kinh tế. Đến nay, tại địa phương đã có hàng chục mô hình với sự tham gia của người dân, mang lại hiệu quả, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế hộ như: mô hình trồng quế, mắc ca, trồng sả lấy dầu, nuôi đại gia súc...

      Ông Đao Văn Khánh, Chủ tịch UBND huyện Mường Tè cho biết: “Vấn đề tái trồng cây thuốc phiện tại xã Tà Tổng đã giảm rõ rệt. Hàng năm huyện đều chỉ đạo khảo sát trước mùa trồng để xây dựng kế hoạch, tập trung triệt phá. Rồi phân cử anh em  xuống tuyên truyền, vận động, bám nắm địa bàn để nắm được tâm tư, nguyện vọng của bà con nhân dân để quản lý. Cho nên hiệu quả những năm gần đây khá rõ và tỷ lệ tái trồng cây thuốc phiện, số mà phát hiện, phá nhổ được cũng rất nhỏ.”

       Tuy chưa thể ngăn chặn triệt để, nhưng điểm nóng tái trồng cây thuốc phiện tại Tà Tổng, huyện Mường Tè đã giảm dần. Các mô hình phát triển kinh tế bước đầu mang lại hiệu quả, góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người dân. Bình yên đang dần trở lại trên cao nguyên Tà Tổng./.