Bhrợ têng đoỌng ha dự án bhrợ têng đông máy thuỷ điện Sơn La, tỉnh Sơn La vêy lấh 12.500 pr’loong đhanuôr tơơi ắt ooy lơơng tu ắt cóh zr’lụ đác nong âng a bóc đác thuỷ điện. Xang k’nặ 10 c’moo bhrợ têng dự án, vêy đợ rau k’rang lêy âng Đảng, Nhà nước, âng chính quyền pazêng vel đông, pr’ắt tr’mông âng đhanuôr đhị đhăm ắt mamông t’mêê nắc nhâm mâng lấh mơ; bấc pr’loọng đông ơy lâng xoọc tơợp bhrợ t’váih cr’van tơợ bh’rợ t’mêê đhị đhăm k’tiếc vel đông t’mêê.
A noo La Văn Nghen nắc pr’loọng đông âng cr’noon Bỉa, chr’val Chiềng Bằng, chr’hoong Quỳnh Nhai. C’moo 2005, pr’loọng đông a noo tơơi ắt ooy zr’lụ dal tu ắt cóh zr’lụ crêê đác nong âng a bóc đác thuỷ điện Sơ La. Tơợ bêl ahay nắc đhiệp n’năl bhrợ ha rêê đhuốch, ruộng, nâu cơy zập tơợ nắc lứch đác, k’tiếc pa bhrợ công m’bứi, cóh tr’nơớp, a noo lâng pr’loọng đông k’rang pa bhlâng ooy pr’ắt tr’mông.
Bơơn vêy rau xay moon, zúp zooi âng chính quyền lâng âng pazêng apêê đoàn thể cóh vel đông, pa dưr rau liêm choom âng a bóc đác, pr’loọng đông a noo pay đươi 30 ức đồng đoọng bhrợ 2 rốh băn axiu; câl pazêng rau axiu cơnh Trắm, Chép, Rô phi chô đơơng băn. Lấh 4 c’moo bhrợ têng, xoọc đâu pr’loọng đông a noo ơy vêy 5 bêệ rốh băn axiu, zập c’moo đơơng pa câl ooy thị trường lấh 10 tấn axiu. Lâng chr’nắp mơ tơợ 70 – 80 r’bhâu đồng muy kg, pác lơi zên bhrợ têng, zập c’moo pr’loọng đông pay pa chô tơợ 30 – 50 ức đồng. a noo La Văn Nghen prá:
L’lăm ahay bhrợ têng ha rêê ruộng zr’nắh k’đháp pa bhlâng. Nâu cơy cắh vêy ruộng bhươn, băn axiu cóh rốh azi lêy doọ lấh zr’nắh k’đháp cơnh ahay. Ra diu lướt pay axậ a rong lâng muy bơr rau axậ n’lơơng đoọng cha, lêy doọ lấh zr’nắh k’đháp lâng doọ lấh tr’vâng cơnh bêl ahay.
Công cơnh đêếc nắc pr’loọng đông t’coóh Tòng Văn Hoá, ắt cóh cr’noon Bỉa. Nắc loóih lâng bh’rợ băn a ọc, a tứch lâng bhrợ ha rêê đhuốch cóh bấc c’moo, nắc bêl tơơi tơợ cr’noon Kềm chô ắt mamông đăn đhị a bóc đác, a đoo lâng manuýh cóh pr’loọng đông cắh ơy loóih lâng pr’ắt tr’mông t’mêê. Hân đhơ cơnh đêêc, lâng cr’noọ ng’bhrợ nắc vêy rau ng’cha; ting cơnh p’too pa choom, zúp zooi âng chính quyền chr’hoong, chr’val, pr’loọng đông ơy bhrợ têng bh’rợ băn axiu cóh rốh đhị mặt đác. Tơợ 2 bêệ rốh lâng cr’đê, n’loong, lâng mơ bơr pêê kg axiu cóh tr’nơớp, xang k’nặ 5 c’moo bhrợ têng, ađoo ơy bhrợ t’bhứah tước 8 bêệ rốh axiu, pazêng rốh n’nắc nắc lứch ta bhrợ lâng nam.
Ađoo xay moon, zập c’moo pr’loọng đông đoo pa câl tơợ 15 – 20 tấn axiu, pazêng vêy Trắm cỏ, Nheo, Rô, Chép… đợ zên bơơn pay pa chô lấh 100 ức đồng. Tr’nơớp c’moo đâu, vêy ta zúp zooi ooy m’ma, ađoo lâng 1 pr’loọng đông n’lơơng cóh cr’noon nhăn băn lêy ađha pleng mơ 100 p’nong. Tước nâu cơy, a đha n’nâu ơy chêếh lấh 200 bêệ cr’liêng. Ađoo xay moon nắc đoọng u chêếh đoọng pa câl m’ma đoọng ha pr’loọng đông n’lơơng cóh cr’noon, cóh chr’val. T’coóh Tòng Văn Hoá prá:
Bêl l’lăm ahay pr’loọng đông zi bhrợ ha rêê đhuốch, bhrợ ruộng lâng băn a ọc a tứch. Nâu cơy chô ooy đâu pr’loọng đông zi vêy rốh, băn ađha. Pazêng rau axiu đông cu băn nắc axiu trắm, axiu chép, axiu nheo, axiu rô… zập c’moo bơơn pay pa chô lấh 100 ức đồng.
Cr’noon Bải xoọc vêy 58 pr’loọng đông, pazêng vêy apêê pr’loọng đông ơy ắt mamông đhị đêếc lâng pazêng pr’loọng đông tơợ cr’noon Kềm tước ắt. L’lăm ahay, đhanuôr ắt mamông lâng bh’rợ bhrợ ha rêê đhuốch, ruộng lâng băn a ọc, a tứch. Bêl đác nong, bấc đhăm k’tiếc pa bhrợ crêê nong cóh đác, tu cơnh đêếc, bh’rợ xăl bh’rợ pa bhrợ nắc bh’rợ cắh choom cắh vêy.
Xay moon a bóc bhứah nắc rau liêm choom đoọng băn a chông axiu, ting cơnh xa nay âng chr’hoong, chr’val, chính quyền cr’noon Bỉa ơy pa choom đhanuôr bhrợ têng bh’rợ băn axiu cóh rốh, a đha pleng… Tước nâu cơy, cr’noon ơy k’zệt pr’loọng đông bhrợ têng bh’rợ n’nâu. T’coóh Lò Văn Hốm, Trưởng cr’noon Bỉa xay moon, t’piing lâng bh’rợ b’băn, chóh ha roo cơnh ahay, thu nhập m’bứi bhlâng âng đhanuôr nắc đhiệp tơợ 1,5 – 2 ức đồng muy cha nắc cóh muy c’xêê, băn axiu cóh tốh buôn lấh mơ, chô đơơng thu nhập tơợ 2 – 2,5 ức đồng muy cha nắc cóh muy c’xêê.
Pr’ắt tr’mông âng đhanuôr nâu cơy t’piing lâng l’lăm ahay liêm buôn lấh mơ tu vêy c’lâng, vêy điện, tr’câl tr’bhlêy liêm buôn lấh mơ. Bơr nắc đhanuôr bhrợ têng bh’rợ băn axiu cóh rốh, băn ađha… acu lêy bh’rợ bhrợ t’bhứah bh’rợ n’nâu liêm choom pa bhlâng, đoọng thu nhập nhâm mâng.
Cắh muy cr’noon Bỉa, bh’rợ bhrợ têng bh’rợ băn axiu cóh rốh đhị a bóc thuỷ điện công nắc bh’rợ âng chr’hoong Quỳnh Nhai lâng âng pazêng pr’loọng đông đhị đhăm ắt mamông t’mêê thuỷ điện Sơn La, đoọng pa dưr rau liêm choom lấh 10.500 hecta mặt đác cóh a bóc đác thuỷ điện xoọc vêy. Tước nâu cơy, chr’hoong ơy vêy 7 HTX băn axiu, lâng lấh 200 rốh axiu, bấc bhlâng nắc cóh apêê chr’val Chiêng Bằng, Mường Giàng, Chiềng ơn, đợ axiu vêy ta băn bơơn mơ 270 tấn cóh muy c’moo. T’coóh Nguyễn Hoài Thu, Phó chủ tịch UBND chr’hoong Quỳnh Nhai prá:
Cóh pazêng c’moo ahay, chr’hoong ơy p’too moon ooy pazêng cơ quan chuyên môn, apêê chr’val p’loon đươi dua đác cóh a bóc đác thuỷ điện ooy bh’rợ ta bơơn lâng băn a xiu đoọng pa dưr thu nhập đoọng ha đhanudr. Lâng rau liêm choom n’nâu, cóh pazêng c’moo ha y, ta bơơn, băn axiu nắc vêy ta lêy bh’rợ bha lâng cóh bh’rợ nông nghiệp âng chr’hoong. Nâu đoo công nắc rau liêm choom đoọng chr’hoong xăl bh’rợ b’băn đoọng zâl t’bil rau zr’nắh k’đháp ooy k’tiếc pa bhrợ âng chr’hoong tơợ bêl a bóc thuỷ điện vêy ta bhrợ t’váih.
Cóh pazêng t’ngay c’xêê ha y, chr’hoong t’bhlâng pazum lâng apêê doanh nghiệp, cơnh Công ty axiu Tầm VN băn lấh 1 r’bhâu rốh, lâng bh’rợ doanh nghiệp k’rong bhrợ m’ma, pr’đươi lâng đương câl axiu. Chr’hoong công t’bhlâng ta đang moon pazêng pr’loọng đông bhrợ têng HTX băn a chông axiu, ta đang moon apêê doanh nghiệp k’rong bhrợ, cr’noọ bha lâng nắc zúp zooi đhanuôr đhị đhăm ắt mamông t’mêê choom bhrợ t’váih cr’van cr’bhố tơợ bh’rợ t’mêê đhị đhăm k’tiếc vel đông t’mêê./.
NGƯỜI DÂN VÙNG TÁI ĐỊNH CƯ THỦY ĐIỆN SƠN LA LÀM GIÀU TRÊN QUÊ MỚI
Phục vụ Dự án xây dựng nhà máy thủy điện Sơn La, tỉnh Sơn La có trên 12.500 hộ dân phải di chuyển do nằm trong vùng ngập lòng hồ thủy điện. Sau gần 10 năm thực hiện dự án, được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, của chính quyền các địa phương, đời sống của đồng bào tái định cư đã cơ bản ổn định; nhiều hộ đã, đang bắt đầu làm giàu từ nghề mới trên quê mới.
Anh Là Văn Nghen là hộ dân thuộc bản Bỉa, xã Chiềng Bằng, huyện Quỳnh Nhai. Năm 2005, gia đình anh được di vén lên cao do nằm trong vùng ngập lòng hồ thủy điện Sơn La. Từng gắn bó với việc làm nương, ruộng, nay ba bề bốn bên là nước, đất sản xuất chỉ rất ít, ban đầu, anh và gia đình không khỏi bỡ ngỡ và lo lắng cho cuộc sống gia đình.
Được sự định hướng, giúp đỡ của chính quyền và các tổ chức đoàn thể ở địa phương, phát huy lợi thế mặt hồ, gia đình anh đã mạnh dạn đầu tư trên 30 triệu đồng làm 2 lồng cá; mua các loại giống cá Trắm, Chép, Rô phi…về nuôi. Qua hơn 4 năm triển khai, hiện nhà anh đã có 5 chiếc lồng cá, mỗi năm cung cấp ra thị trường trên 10 tấn cá các loại. Với giá bán bình quân 70 đến 80 ngàn đồng một kg, trừ chi phí, mỗi năm, gia đình thu lợi 30 đến 50 triệu đồng. Anh Là Văn Nghen cho biết: “Trước làm nương làm ruộng rất vất vả. Bây giờ không có ruộng nương, mà nuôi cá lồng chúng tôi thấy nhàn hơn trước. Sáng sớm đi lấy lá sắn và một số loại lá khác cho ăn, thấy nhàn và thoải mái hơn so với trước đây.”
Tương tự là gia đình ông Tòng Văn Hóa, cùng ở bản Bỉa. Đã quá quen với việc chăn nuôi lợn, gà và làm nương rẫy từ nhiều năm, nên khi chuyển từ bản Kềm về sinh sống gần mặt hồ, ông và các thành viên trong gia đình chưa thể quen ngay với môi trường sống mới. Tuy nhiên, với suy nghĩ phải làm mới có ăn; theo sự định hướng, giúp đỡ của chính quyền huyện, xã, gia đình ông đã mạnh dạn đầu tư phát triển mô hình nuôi cá lồng trên mặt nước. Từ 2 lồng bằng tre, gỗ, với vài kg cá giống ban đầu, sau gần 5 năm triển khai, ông đã mở rộng quy mô lên 8 lồng cá; tất cả đều là lồng sắt.
Ông cho biết, mỗi năm, gia đình ông tiêu thụ từ 15 đến 20 tấn cá, gồm Trắm cỏ, Nheo, Rô, Chép… cho thu nhập trên 100 triệu đồng. Đầu năm nay, được tài trợ về giống, ông cùng 1 gia đình khác ở bản tiếp tục nhận nuôi thí điểm 100 con Vịt trời. Đến nay, đàn vịt đã đẻ hơn 200 trứng. Ông dự định sẽ cho ấp để tiếp tục cung cấp giống cho các hộ khác ở bản, ở xã. “Trước đây gia đình tôi làm nương, làm ruộng và chă nuôi lợn gà. Bât giờ về đây nhà tôi làm cá lồng, nuôi vịt. Các loại cá nhà tôi nuôi là cá trắm, cá chép, cá nheo, cá rô đơn tính…mỗi năm thu nhập cũng được trên 100 triệu đồng.” Ông Tòng Văn Hóa nói.
Bản Bỉa hiện có 58 hộ, bao gồm các hộ sở tại di vén lên cao và các hộ di chuyển từ bản Kềm về. Trước đây, bà con cũng chủ yếu sinh sống bằng nghề làm nương, ruộng và chăn nuôi gia súc, gia cầm. Khi nước dâng cao, phần lớn diện tích đất sản xuất bị ngập, do vậy, việc chuyển đổi mô hình sản xuất là tất yếu.
Xác định mặt hồ rộng lớn là tiềm năng để nuôi trồng thủy sản, theo định hướng của huyện, xã, chính quyền bản Bỉa đã hướng dẫn bà con phát triển nghề nuôi cá lồng, vịt trời…Đến nay, bản đã có hàng chục hộ gia đình theo nghề này. Ông Lò Văn Hốm, Trưởng Bản Bỉa cho biết, so với chăn nuôi, trồng lúa trước đây, thu nhập bình quân của người dân chỉ đạt từ 1,5 đến 2 triệu đồng một người một tháng, thì nuôi cá lồng nhàn hơn, lại cho thu nhập từ 2 đến 2,5 triệu đồng một người một tháng.
Không chỉ tại bản Bỉa, việc phát triển mô hình nuôi cá lồng trên lòng hồ thủy điện cũng chính là định hướng của huyện Quỳnh Nhai đối với các hộ dân tái định cư thủy điện Sơn La, nhằm phát huy lợi thế trên 10 nghìn 500 héc ta mặt nước lòng hồ hiện có. Đến nay, huyện đã có 7 hợp tác xã thủy sản, với trên 200 lồng cá, tập trung ở các xã Chiềng Bằng, Mường Giàng, Chiềng Ơn, sản lượng ước đạt 270 tấn/năm. Ông Nguyễn Hoài Thu, Phó chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Quỳnh Nhai cho biết: “Những năm qua, huyện đã chỉ đạo các cơ quan chuyên môn, các xã tranh thủ khai thác mặt nước vùng lòng hồ thủy điện cho hoạt động khai thác, đánh bắt và nuôi trồng thủy sản để tăng thu nhập cho người dân. Với lợi thế này, trong năm tới, đánh bắt nuôi trồng thủy sản sẽ được coi là một ngành cơ bản trong hoạt động sản xuất nông nghiệp của huyện. Đây cũng chính là cơ hội để huyện chuyển đổi cơ cấu vật nuôi cây trồng để giải bài toán áp lực đất sản xuất của huyện từ khi lòng hồ thủy điện hình thành”.
Thời gian tới, huyện tiếp tục phối hợp với các doanh nghiệp, như Công ty cá Tầm Việt Nam nuôi hơn 1.000 lồng cá, với hình thức doanh nghiêp đầu tư giống, vật tư, chăm sóc và bao tiêu sản phẩm. Huyện cũng sẽ tiếp tục vận động các hộ thành lập các hợp tác xã nuôi trồng thủy sản, kêu gọi các doanh nghiệp đầu tư phát triển, mục tiêu cao nhất là giúp đồng bào tái định cư có thể làm giàu từ nghề mới trên quê hương mới./.
Viết bình luận