Pr’loọng đông anoo Rơ Châm Thuý, acoon cóh Jarai, vel Prép, chr’val Ia Phí, chr’hoong Chu Păh, nắc crêê pr’loọng đha rứt, nắc 3 c’moo l’lăm ahay bơơn vặ 20 ực đồng đoọng k’rong bhrợ chóh cà phê. Ting cơnh anoo Thuý, 20 ực đồng ooy 3 c’moo nắc m’bứi bhlâng, anoo nắc vặ pa’xoọng zên đắh đhi noo, bhúh xoọng hân đhơ cơnh đêếc nắc cung mặ chóh m’bứi cà phê đhị k’tiếc 7 sào âng k’căn k’conh đợc đoọng. lêy đợ t’nơơm cà phê t’viêng liêm đhị k’tiếc bhrông bazan lâng xoọc váih bấc p’lêê, anoo Thuý rơơm ha dang zâp zên đoọng k’rong bhrợ đhị pazêng k’tiếc dzợ váih, nắc mơ 2, 3 c’moo dzợ nắc anoo mặ chroót lứch zên nợ lâng mặ zi’lấh đha’rứt, lấh mơ nắc choom bhrợ cha k’van ha dang váih zên đoọng chóh pazưm zâp râu tơơm chr’nóh cha p’lêê: “Pr’loọng đông pazưm padưr pa’xớc cà phê, hân đhơ cơnh đêếc, xoọc đâu ta bhứch zên bhrợ têng. Acu rơơm vêy ta zooi zúp pa’xoọng zên bhrợ cha, chóh pa’xoọng cà phê cắh cậ t’nơơm cha p’lêê, cơnh đêếc nắc vêy choom t’bil ha ul pa’xiêr đha’rứt liêm choom”.

Đhị vel Prép, 100% pr’loọng đha’rứt lâng đăn đha’rứt nắc ơy bơơn vặ zên t’đui đoọng, zêng lêy cơnh pr’loọng đông anoo Rơ Chăm Thuý, dzợ ta bhứch zên bhrợ cha lâng rơơm kiêng vặ pa xoọng cớ. Hân đhơ cơnh đêếc, ting cơnh anoo Rơ Châm Hrưng, Tổ trưởng tổ vặ zên vel Prép, hân đhơ ta bhứch zên bhrợ cha, zâp pr’loọng đông đha’rứt nâu dzợ pr’đoọng. pr’đoọng ooy đâu nắc tu apêê dzợ bơơn vặ zên t’đui đoọng, đợ pr’loọng dưr zi’lấh đha’rứt lấh 3 c’moo cắh cậ cắh bơơn ta lêy pay crêê diện đha’rứt nắc bil zên. Đợ pr’loọng nâu cắh bơơn vặ zên Ngân hàng Chính sách tu cắh crêê đợ apêê ta đoọng, vặ ngân hàng lơơng nắc lêy cắh choom, tu zêng lêy đhanuôr cắh váih bha ar bhrông. M’bứi apêê váih bha ar bhrông cung k’đhạp vặ zên tu zâp ngân hàng thương mại pa bhlâng k’pân, k’rang lêy bêl đoọng zên cóh k’coong ch’ngai zr’nắh k’đhạp. Tu cơnh đêếc, ting cơnh anoo Hrưng, đh’rứah lâng bhiệc padưr cr’chăl t’ngay đoọng vặ zên pr’loọng đha’rứt, lâng đợ vel đông cóh zr’lụ pa bhlâng zr’nắh k’đhạp cơnh vel Prép, Nhà nước cung lêy vêy chính sách đoọng zâp pr’loọng đhanuôr doọ crêê apêê pr’loọng đha’rứt, đăn đha’rứt bơơn vặ zên Ngân hàng chính sách: “Đhanuôr cung kiêng vặ zên đoọng k’rong bhrợ cha, tu vel đông cóh đâu cắh váih bha ar bhrông nắc cắh choom vặ ngân hàng lơơng. Nắc rơơm ngân hàng Chính sách bhrợ pr’đơợ bhrợ têng đoọng ha đhanuôr cóh đâu, zooi zúp buôn bơơn vặ zên đoọng bhrợ cha”.

Cắh váih zâp zên bhrợ cha bhrợ tước bhiệc đhanuôr cóh bấc vel đông acoon cóh âng tỉnh Gia Lai nắc lêy lướt vặ zên đắh apêê lơơng lâng lãi suất dal, tơợ 3-5% đhị mưy c’xêê, ma mơ lâng 36-60% đhị mưy c’moo. Đợ âng đhanuôr bhrợ têng nắc mưy đoọng bhrợ k’van ha zâp apêê lướt câl. T’coóh Nguyễn Văn Cừ, Gíam đốc Ngân hàng Nhà nước tỉnh Gia Lai moon, bhiệc đhanuôr, lấh mơ nắc đhanuôr cóh k’coong ch’ngai, nắc apêê lêy lướt vặ zên đắh apêê buôn lướt c’câl lâng lãi suất dal nắc vêy trách nhiệm âng đắh ngân hàng. Lâng đoọng zêl cha’groong bhiệc nâu, đh’rứah lâng bhiệc xay moon đoọng tr’xăl cr’noọ bh’rợ âng đhanuôr nắc ngành ngân hàng cung lêy xăl t’mêê, paliêm đoọng liêm buôn lấh mơ ha manứih vặ: “Ooy cr’chăl nâu a’tốh, dzợ têêm ngăn bh’rợ, hân đhơ cơnh đêếc nắc lêy t’bhlâng bhrợ liêm buôn bha ar pa tơ, bhrợ ha cơnh dzợ k’đhơợng zư zên vốn hân đhơ cơnh đêếc nắc liêm buôn đoọng ha ta’mooi. Bhrợ pr’đơợ cơnh đêếc nắc 2 đắh, ngân hàng k’rong bhrợ aang đhanuôr váih zên nắc tín dụng cắh liêm crêê moon bil nắc cắh choom bil, hân đhơ cơnh đêếc cung pa’xiêr lấh”.

Ting cơnh t’coóh Dương Văn Trang, Bí thư Tỉnh uỷ, Chủ tịch HĐND tỉnh Gia Lai, bhiệc t’bil ha ul pa’xiêr dha’rứt zr’lụ đhanuôr acoon cóh âng tỉnh xoọc pa bhlâng zr’nắh. Đợ mơ apêê đha’rứt nắc manứih acoon cóh xoọc đâu bấc bhlâng. K’rang moon lấh mơ, đợ mơ pr’loọng đha’rứt âng tỉnh nắc pa’xiêr đợ mơ pr’loọng đha’rứt manứih acoon cóh ting pậ bhứah, tu bấc pr’loọng zi’lấh đha’rứt nắc apêê a’duôn: “Prang tỉnh vêy 45.340 pr’loọng đha’rứt nắc đhanuôr acoon cóh bơơn 86,5%. Mơ 100 pr’loọng đha’rứt nắc k’noọ 87 pr’loọng đhanuôr acoon cóh. Nâu đoo nắc bhiệc k’rang bhlâng âng Đảng bộ Gia Lai. Pr’loọng đăn đha’rứt cung cơnh đêếc, xoọc đâu nắc dzợ 33.404 pr’loọng, hân đhơ cơnh đêếc đhanuôr acoon cóh cung tước 74%”.

Lướt zi’lấh bấc c’moo xăl t’mêê, đhanuôr cóh zâp vel đông nắc ơy tr’xăl cr’noọ bh’rợ, bhrợ têng cha liêm choom. tu cơnh đêếc, bấc ngai nắc ơy lêy grơơ vặ zên k’rong bhrợ, hân đhơ cơnh đêếc, râu zr’nắh xoọc đâu nắc xoọc bêl zên chính sách cắh bấc, bhiệc pa đăn dươi zấp zên vốn lơơng k’đhạp. Nâu đoo nắc mưy ooy đợ râu tu bhrợ zâp vel đông acoon cóh k’coong ch’ngai, zr’lụ ch’ngai bha dắh k’đhạp zi’lấh đha’rứt lâng cắh đấh padưr pa’xớc./.

Nút thắt trong xóa nghèo vùng dân tộc thiểu số

Bài 1: Buôn làng “đói vốn”

                                   Công Bắc

Xóa đói, giảm nghèo miền núi, vùng dân tộc thiểu là một trong những ưu tiên hàng đầu của Đảng, Nhà nước và đã có nhiều chính sách hỗ trợ, giúp đỡ người nghèo. Tuy nhiên, tại Tây Nguyên, công tác xóa nghèo, nhất là vùng dân tộc thiểu số đang gặp nhiều khó khăn với nhiều nút thắt cần được tháo gỡ. Công Bắc, Phóng viên Đài TNVN có bài đề cập thực tế tình trạng “đói vốn” ở các buôn làng tỉnh Gia Lai.

        Gia đình anh Rơ Châm Thúy, dân tộc Jarai, làng Prép, xã Ia Phí, huyện Chư Păh, thuộc diện hộ nghèo nên 3 năm trước được vay 20 triệu đồng để đầu tư trồng cà phê. Theo anh Thúy, 20 triệu đồng trong 3 năm là khá ít, anh phải vay thêm gia đình, họ hàng nhưng cũng chỉ trồng được một phần cà phê trên diện tích 7 sào đất được bố mẹ cho. Nhìn những cây cà phê xanh tốt trên nền đất đỏ bazan và đang trĩu quả, anh Thúy ước ao, nếu có đủ vốn để đầu tư trên toàn bộ diện tích, chỉ đôi ba năm nữa anh sẽ trả hết nợ và thoát nghèo, thậm chí có thể nghĩ đến việc làm giàu nếu có vốn để trồng xen canh các loại cây ăn trái: “Gia đình tập trung phát triển cà phê nhưng hiện tại vẫn còn thiếu vốn. Tôi mong muốn được hỗ trợ vay thêm tiền để làm ăn, trồng thêm cà phê hoặc cây ăn trái, như vậy mới xóa được cái đói giảm được cái nghèo”

                                                                 Anh Ro Cham Hrung cho rằng, cần thay đổi chính sách vay vốn đối với các buôn làng vùng đặc biệt khó khăn

        Tại làng Prép, 100% hộ nghèo và cận nghèo đã được vay vốn ưu đãi, hầu hết đều như gia đình anh Rơ Châm Thúy, vẫn “đói vốn” và mong muốn được vay thêm. Nhưng theo anh Rơ Châm Hrưng, Tổ trưởng tổ vay vốn làng Prép, dù đói vốn, các gia đình thuộc diện hộ nghèo vẫn còn “may mắn”. May ở đây là bởi họ còn được vay vốn ưu đãi, những hộ đã thoát nghèo (trên 3 năm) hoặc không được bình xét thuộc diện hộ nghèo thì “trắng vốn”. Những hộ này không được vay vốn Ngân hàng Chính sách vì không thuộc đối tượng, vay ngân hàng khác thì gần như không thể vì hầu hết bà con không có sổ đỏ. Số ít người có sổ đỏ cũng rất khó vay được vốn vì các ngân hàng thương mại rất e dè, lo sợ rủi ro khi giải ngân ở vùng sâu, vùng xa khó khăn. Do đó, theo anh Hrưng, cùng với việc tăng hạn mức cho vay hộ nghèo, đối với những buôn làng ở vùng đặc biệt khó khăn như làng Prép, Nhà nước cũng nên có chính sách để các hộ dân không thuộc đối tượng nghèo, cận nghèo được tiếp cận vốn vay Ngân hàng chính sách:“Bà con cũng muốn tiếp cận nguồn vốn vay để đầu tư sản xuất kinh doanh, do địa bàn ở đây chưa có bìa đỏ nên chưa vay được ngân hàng khác. Nên mong muốn ngân hàng Chính sách tạo điều kiện sản xuất cho bà con nơi đây, hỗ trợ dễ tiếp cận vốn để làm ăn.”

“Đói vốn” hay “trắng vốn” dẫn đến hệ lụy là bà con ở nhiều buôn làng dân tộc thiểu số của tỉnh Gia Lai phải đi vay tư thương với lãi suất cao, từ 3-5%/tháng, tương đương với 36-60%/năm. Phần thặng dư của bà con làm ra chỉ để làm giàu cho các tư thương. Ông Nguyễn Văn Cư, Giám đốc Ngân hàng Nhà nước tỉnh Gia Lai thừa nhận rằng, việc người dân, nhất là bà con ở vùng sâu, vùng xa, người dân nghèo phải đi vay tư thương với lãi suất cao có phần trách nhiệm của phía ngân hàng. Và để ngăn chặn điều này, cùng với việc tuyên truyền để thay đổi nhận thức người dân thì ngành ngân hàng cũng cần phải đổi mới, cải cách để thuận tiện hơn cho người vay: “Trong thời gian tới, vẫn đảm bảo nguyên tắc nhưng phải tiếp tục đơn giản thủ tục, giấy tờ hơn nữa, làm sao vẫn quản lý được đồng vốn nhưng phải thuận lợi hơn nữa cho khách hàng. Tạo điều kiện như vậy thì giữa hai bên, ngân hàng đầu tư được mà người dân có vốn thì  Tín dụng đen nói chết thì nó không chết nhưng nó sẽ hạn chế”

       Theo ông Dương Văn Trang, Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Gia Lai, việc xóa nghèo vùng dân tộc thiểu số của tỉnh đang rất nan giải. Tỷ lệ người nghèo là người dân tộc thiểu số hiện nay rất lớn. Đáng chú ý, tỷ lệ nghèo của tỉnh càng giảm thì tỷ lệ hộ nghèo dân tộc thiểu số lại càng tăng, vì đa số hộ thoát nghèo là hộ người Kinh: “Toàn tỉnh có 45.340 hộ nghèo thì đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 86,5%. Cứ 100 hộ nghèo thì gần 87 hộ là đồng bào dân tộc thiểu số. Đây là vấn đề lo lắng, trăn trở nhất của Đảng bộ Gia Lai. Hộ cận nghèo cũng thế, hiện nay còn 33.404 hộ nhưng đồng bào dân tộc thiểu số cũng chiếm 74%.”

       Trải qua nhiều năm đổi mới, bà con ở các buôn làng đã dần thay đổi tư duy, phương thức sản xuất. Do đó, nhiều người đã mạnh dạn vay vốn để đầu tư nhưng nút thắt hiện nay là trong khi nguồn vốn chính sách còn hạn hẹp, việc tiếp cận các nguồn vốn khác rất khó khăn. Đây là một trong những nguyên nhân khiến các buôn làng dân tộc thiểu số vùng sâu, vùng xa khó thoát nghèo và chậm phát triển./.