Ch’ngai tợơ trung tâm Phiêng Khoài 13km, z’lâh đhăm crâng g’mrâng lâng pazêng c’nặt c’lâng đhr’đấc dal k’nặ 1000m t’ping lâng mặt đác biển, vel Lao Khô n’léh váih đhị đhăm k’tiếc bhứah đăn k’noong k’tiếc.

       K’cir lịch sử cách mạng Việt Nam-Lào bơơn bhrợ pa dưr đhị mưy k’cir lịch sử ma bhưy chr’năp, p’têết pazưm lâng xa nay t’ruíh bh’lêê bh’la âng đhanuôr xay truíh. Tơợ ahay zr’lụ k’noong k’tiếc ngoọp doong nâu, t’coóh Tráng Lao Khô, acoon cóh Mông, bêl đêếc ắt cóh Vân Hồ (Mộc Châu) đh’rứah lâng đhi noo bhúh xoọng chô ặt ma mung, pay pr’đợc vel nắc Phiêng Sa. C’moo 1962, đoọng hay k’noọ tước manứih vêy c’rơ g’lêếh bhrợ t’váih vel bhươl, đhanuôr Phiêng Sa pay đh’nớc t’coóh đoọng đợc đh’nớc vel. Ooy cr’chăl ặt bhrợ cóh đâu, t’coóh xa nay Cay xỏn Phôm vi Hẳn ơy bơơn pr’loọng đông t’coóh Tráng Lao Khô zooi zúp, trông dấc, pay băn zư. Ting cơnh j’niêng cr’bưn âng manứih Mông, “nhau xi lu, tùa xí nho”-nâu đoo nắc da dêr tất lang, chêết cung đh’rứah, pr’loọng đông t’coóh Tráng Lao Khô lâng t’coóh Cay xỏn Phôm vi Hẳn nắc bhrợ Chủ tịch BCH TW Đảng Nhân dân cách mạng Lào bhrợ bhiệc cắt a’ham chắp nhêr, nhâm mâng, liêm crêê. Nâu đoo nắc ta lêy cơnh ta la gr’hoót moon liêm nhâm âng zâp apêê cóh pr’loọng đông, ting gr’hoót moon chêết ma mung vêy đh’rứah, chắp nhêr, zooi zúp đh’rứah. T’coóh Tráng Lao Lử, k’coon n’jứih âng t’coóh Tráng Lao Khô xay moon: “Bêl ahay ama Lao Khô ơy băn zư cán bộ lâng băn zư zâp đồng chí bh’cộ cơnh Chủ tịch Cay xỏn Phôm vi Hẳn, azi nắc k’coon cha châu t’bhlâng lêy bhrợ pa choom cơnh t’coóh tất lang, c’la cu lâng vel Nà Khạng ặt pazưm liêm ta níh, bêl vêy râu jéh k’ay, xay xơ năc cung zooi zúp đh’rứah, đoàn kết liêm choom.”

Cách mạng liêm choom,l pr’ắt tr’mung j’niêng Việt-Lào t’bhlâng bơơn đhanuôr 2 đắh k’noong k’tiếc zư padưr. Cắh xay moon manứih Lào, manứih Việt, zâp ngai ting tr’pác kinh nghiệm bhrợ têng, t’bil ha ul pa xiêr đha rứt, ắt tớt đh’rứah liêm crêê. T’coóh Tráng Lao Khai, trưởng vel Lao Khô 1 đoọng năl: “Bêl ahay zr’nắh k’đhạp bhlâng, pr’ắt tr’mung pa dưr váih c’lâng, váih điện đhanuôr ơy bhrợ pa dưr đắh bhiệc pa dưr pa xớc pr’ắt tr’mung, tr’xăl tơợ tơơm a’bhoo đoọng chóh tơơm cha p’lêê, xoọc đâu nắc xoọc hân noo ga lôộc, đhanuôr váih c’lâng pa câl liêm buôn lấh mơ.”

Cắh mưy tr’xăl đắh bh’rợ tr’nêng đơơng chô pr’ắt tr’mung t’mêê đoọng ha đhanuôr cóh vel đông, tơợ c’moo 2013, vel Lao Khô 1 dzợ ting pazưm nhâm mâng lâng vel Nà Khặng, chr’hoong Xiềng Khọ, tỉnh Hủa Phăn âng Lào. Tu vêy râu zooi zúp âng đhanuôr Việt Nam, pr’ắt tr’mung âng đhanuôr zâp acoon cóh Lào zr’lụ k’noong k’tiếc ơy k’bhộ ngăn lấh mơ. Ting cơnh anoo Giàng Lao Sang, phó vel Nà Khặng, đhanuôr manứih Lào ơy ta moóh pa choom kinh nghiệm đắh Lao Khô chóh tơơm cha p’lêê, bhơi r’véh: “Vel Nà Khặng lâng vel Lao Khô ặt pazưm nhâm lâng tu vêy t’coóh Cay xỏn Phôm vi Hẳn, t’coóh Tráng Lao Khô ặt pazưm liêm ta níh, đoàn kết, xang bêl pazưm nhâm mâng 2 vel đông ta luôn ặt đh’rứah, zooi zúp đh’rứah lâng đh’rứah pa dưr pa xớc pr’ắt tr’mung.”

Đhị ặt bhrợ cách mạng bêl ahay, xoọc đâu ơy bấc râu tr’xăl. Đợ mơ pr’loọng đha rứt xiêr, váih điện pa ang, váih c’lâng bê tông liêm tíh, bấc pr’loọng đông bhrợ cha liêm choom, 100% acoon ađhi ooy c’moo tước ooy trường, cung vêy apêê moót đại học lâng chô pa bhrợ cóh vel đông.

Lấh 100 pr’loọng, lâng 520 manyứih, hân đhơ cơnh đêếc, vel Lao Khô ơy váih đợ ta rí k’roóc tước 300 p’nong. Đhanuôr acoon cóh Mông buôn moon, kiêng năl mưy vel bhươl pa dưr pa xớc pr’ắt tr’mung k’rơ nhâm ha mơ nắc lêy lêy ooy đợ t’nooi ta rí k’roóc âng apêê ha mơ vêy. Cung la lua lêy, cóh Lao Khô, hân đhơ đhị ắt zr’nắh k’đhạp, plêệng k’tiếc cung zr’nắh, nắc đhanuôr ơy choom chóh bhơi k’tang, nắc bh’rợ băn ta rí k’roóc dưr váih c’lâng hàng hoá zi lấh đha rứt liêm choom. Hân đhơ cơnh đêếc, nắc lêy moon tước đợ c’năl bh’rợ t’mêê đắh bhiệc bhrợ cha, bơơn Nhà nước zooi zúp zên t’đui đoọng ooy zâp xa nay bh’rợ, dự án... Lâng đợ zên 20 ực đồng vặ zên tơợ Ngân hàng Chính sách xã hội, pr’loọng đông anoo Tráng A Lình ơy bhrợ pa dưr c’roọl bh’năn lâng câl ta rí k’roóc chô băn. Tr’nơợp, hân đhơ lưm bấc zr’nắh k’đhạp nắc lâng râu p’zay t’bhlâng, pr’loọng đông anoo ơy bhrợ pa dưr pa liêm k’tiếc đoọng chóh bhơi k’tang đoọng ha ta rí k’roóc cha. Tước đâu, t’nooi ta rí k’roóc âng pr’loọng đông ơy vêy 12 p’nong: “Ooy cr’chăl b’băn, nắc cắh choom g’đách đợ bêl ta rí k’roóc crêê pr’lúh cr’ay, lấh mơ nắc bêl hân noo ha ọt, nhiệt độ xiêr đệ. Bấc bêl cung kiêng lơi jợ, hân đhơ cơnh đêếc, tu vêy râu moon pa choom âng cán bộ cóh vel đông, diịc điêl ting t’bhlâng lấh mơ. Xoọc đâu, manứih Mông cóh vel Lao Khô ơy k’van liêm. đông ngai cung váih xe máy. Bấc pr’loọng dzợ câl ôtô ga mắc đoọng bhrợ dịch vụ.”

Cóh Lao Khô, bấc pr’loọng ơy dưr zi lấh đha rứt tu vêy âng đơơng m’ma a’bhoo, ha roo t’mêê vêy bh’nơơn liêm dal đoọng chóh bêết, k’rong bhrợ pa dưr pa liêm bhươn tược váih bhươn chóh tơơm cha p’lêê chr’nắp liêm. Ta rí k’roóc cung dưr váih pr’đơợ đoọng t’bơơn lãi đoọng ha đhanuôr Mông cóh đâu. Tơợ đhị cắh váih c’lâng, cắh váih điện, zêng lêy pr’loọng đông đha rứt zr’nắh, Lao Khô xoọc đâu bhứah liêm, tr’xăl t’mêê. Anoo Tráng A Kỷ, đhanuôr cóh vel Lao Khô bhui har moon, bêl ahay tu cắh váih c’năl bh’rợ nắc zâp c’moo cắh zâp cha, xoọc đâu đhanuôr doọ dzợ pa hư crâng bhrợ ha rêê, ắt ma mung têêm ngăn lấh mơ ahay: “Bêl ahay pr’loọng đông lưm bấc zr’nắh k’đhạp. Tu vêy Đảng nhà nước đoọng tr’xăl tơơm chr’nóh pr’loọng đông ơy vêy pa dưr lấh mơ, tr’xăl chóh tơơm cha p’lêê đơơng chô bh’nơơn liêm chr’nắp lấh, k’coon cha châu cung bơơn học hành, xoọc đâu pazưm zư lêy tơơm chr’nóh ơy chóh, pa dưr lấh mơ.”

Mưy pr’ắt tr’mung k’bhộ ngăn bơơn t’coóh vel Tráng Lao Lừ-k’coon n’jứih âng t’coóh Lao Khô đh’rứah lâng đhanuôr 2 đắh k’noong k’tiếc Việt-Lào bhrợ pa dưr. Xơợng râu moon p’too bhrợ cha đhị vel đông, t’coóh Lử t’bhlâng bhrợ cha, chóh a’bhoo ha roo, b’băn. Xoọc pr’loọng đông ơy vêy 4 lang zêng ặt cóh vel Lao Khô. Zâp t’ngay, t’coóh đh’rứah lâng k’coon cha châu tước bắt hương đhị zr’lụ k’cir lịch sử cách mạng Việt Nam-Lào, cơnh râu gr’hoót moon hay ooy ahay ha dợ pa dưr pa xớc ha y chroo, bhrợ pa dưr pr’ắt tr’mung k’bhộ ngăn./.

NƠI GHI DẤU ẤN TÌNH VIỆT- LÀO

                                                         Thu Hòa VOV4

Bản Lao Khô thuộc xã Phiêng Khoài, huyện Yên Châu, tỉnh Sơn La là nơi ghi dấu ấn đẹp của tình quân dân Việt Nam - Lào trong kháng chiến chống thực dân Pháp. Đồng bào DTTS nơi đây bao năm qua vẫn gắn bó đoàn kết với nhau, cùng nhau xây dựng kinh tế- xã hội vùng biên giới, và bồi đắp cho tình hữu nghị thắm thiết giữa 2 bên biên giới Việt Nam- Lào.

Cách trung tâm xã Phiêng Khoài 13 km, vượt qua cánh rừng già và những đoạn đèo dốc quanh co, ở độ cao trung bình gần 1.000 m so với mặt biển, bản Lao Khô hiện ra trong một thung lũng nhỏ sát biên giới.

Di tích lịch sử cách mạng Việt Nam – Lào được thành lập trên một địa danh lịch sử thiêng liêng, gắn liền với sự tích được người dân kể lại. Xa xưa vùng biên giới hoang vu, hẻo lánh, cụ Tráng Lao Khô, dân tộc Mông, khi ấy ở Vân Hồ (Mộc Châu) cùng người thân đến định cư, lấy tên là bản Phiêng Sa. Năm 1962, để ghi nhớ người có công lập bản, bà con Phiêng Sa lấy tên cụ để đặt tên cho bản. Trong thời gian hoạt động bí mật, đồng chí Cay xỏn Phôm vi hẳn đã được gia đình cụ Tráng Lao Khô giúp đỡ, cưu mang, nhận làm con nuôi. Theo cái lý của người Mông, "Nhau xi lu, tùa xí nho" (nghĩa là: Thương cùng nhau, chết cùng nhau), gia đình cụ Tráng Lao Khô và đồng chí Cay- Xỏn- Phôm- Vi- Hẳn nguyên Chủ tịch BCH TW Đảng Nhân dân cách mạng Lào làm lễ cắt máu ăn thề. Đây được xem như "bản cam kết" giữa các thành viên trong gia đình, nguyện thề sống chết có nhau, thương yêu, giúp đỡ lẫn nhau. Ông Tráng Lao Lử, con trai cả của ông Tráng Lao Khô bày tỏ: “Trước bố già Lao Khô đã nuôi giấu cán bộ và nuôi dưỡng các đồng chí lãnh đạo như chủ tịch Cay xỏn Phôm-vi-hẳn, chúng tôi là con là cháu tiếp tục học tập gương ông để mãi mãi cho thế hệ sau này, bản mình và bản bên kia Nà Khạng kết nghĩa, khi ốm đau đám cưới đám tang bên kia cũng sang bên này cũng sang kia, ngày lễ tết giúp đỡ nhau, đoàn kết rất tốt.”

Cách mạng thành công, tình hữu nghị Việt – Lào tiếp tục được nhân dân 2 bên biên giới vun đắp. Không phân biệt người Lào, người Việt, họ chia sẻ kinh nghiệm sản xuất, xóa đói giảm nghèo, bên cạnh nhau lúc buồn, lúc vui. Ông Tráng Lao Khai, trưởng bản Lao Khô 1 cho biết:  “Trước rất khó khăn, kinh tế có cái đường có điện thì bà con đã vạn dụng vào phát triển kinh tế, chuyển từ cây ngô lúa tăng diện tích cây ăn quả, hiện tại bây giờ đang mùa mận, bà con có đường tiêu thụ thuận lợi hơn so với năm trước.”

Không những thay đổi sản xuất lao động mang lại cuộc sống mới cho bà con trong bản, từ năm 2013, bản Lao Khô 1 còn tham gia kết nghĩa với bản Nà Khặng, huyện Xiềng Khọ, tỉnh Hủa Phăn của Lào. Nhờ sự giúp đỡ của những người dân Việt Nam, cuộc sống của bà con các bộ tộc Lào vùng biên giới đã ấm no, hạnh phúc hơn rất nhiều. Theo anh Giàng Lao Sang, phó bản Nà Khặng, bà con người Lào đã học tập kinh nghiệm ở Lao Khô trồng cây hoa màu và cây ăn quả: “Bản Nà Khặng với bản Lao Khô kết nghĩa với nhau là nhờ ông Cay xỏn Phôm vi hẳn, ông Tráng Lao Khô gắn bó mối tình đoàn kết, sau khi kết nghĩa, hai bản đã luôn trao đổi giúp đỡ lẫn nhau và cùng nhau phát triển kinh tế.”

Nơi căn cứ cách mạng ngày nào giờ đây đã có nhiều đổi mới. Tỷ lệ hộ nghèo giảm, có điện thắp sáng, có đường bê tông trải dài trục bản, nhiều hộ gia đình làm kinh tế giỏi, 100% con em trong độ tuổi đến trường, số ít đỗ đại học và trở về phục vụ quê hương. Đó là bức tranh của bản Lao Khô ngày nay.

Hơn 100 hộ, với 520 nhân khẩu, nhưng bản Lao Khô đã có số trâu bò lên tới 300 con. Đồng bào dân tộc Mông thường nói: Muốn biết một bản phát triển kinh tế mạnh đến đâu thì cứ nhìn vào số lượng đàn trâu bò mà họ có. Quả thật, ở Lao Khô, dù địa hình phức tạp, thời tiết khắc nghiệt, nhưng do người dân biết trồng cỏ, nên mô hình chăn nuôi trâu bò trở thành hướng hàng hóa thoát nghèo hiệu quả. Tất nhiên, phải kể đến những kiến thức mới trong cách làm ăn, được Nhà nước hỗ trợ vốn ưu đãi thông qua các chương trình, dự án... Với số vốn 20 triệu đồng vay từ Ngân hàng Chính sách xã hội, hộ anh Tráng A Lình đã xây dựng chuồng trại và mua trâu bò về nuôi. Ban đầu tuy gặp rất nhiều khó khăn nhưng bằng sự cần cù, gia đình anh đã khai phá đất để trồng cỏ làm thức ăn cho trâu bò. Đến nay, đàn gia súc của gia đình anh đã có 12 con. “Trong quá trình chăn nuôi không tránh khỏi những lúc đàn trâu bò mắc bệnh, nhất là vào những ngày mùa đông, nhiệt độ xuống thấp. Nhiều lúc, mình muốn bỏ cuộc nhưng rồi nhờ sự hướng dẫn của cán bộ bản, vợ chồng mình lại cố gắng. Bây giờ, người Mông ở bản Lao Khô giàu rồi. Nhà nào cũng có xe máy. Nhiều hộ còn sắm được ô tô tải để làm dịch vụ....”

Ở Lao Khô, rất nhiều hộ đã thoát nghèo nhờ đưa giống ngô, giống lúa mới có năng suất cao vào gieo trồng, đầu tư thâm canh cải tạo vườn tạp thành vườn cây ăn quả giá trị cao. Trâu bò cũng trở thành "nguồn vốn di động" có khả năng sinh lãi lớn cho đồng bào Mông ở đây...Từ chỗ chưa có đường, chưa có điện, hầu hết là hộ nghèo, Lao Khô giờ đã khang trang, đổi mới. Anh Tráng A Kỷ, người dân bản Lao Khô phấn khởi cho biết: trước đây do không có kiến thức nên hàng năm còn thiếu lương thực, bây giờ bà con không phá rừng làm nương, định canh định cư, cuộc sống khá hơn mấy lần những năm trước. “Trước đây gia đình gặp rất nhiều khó khăn. Nhờ Đảng nhà nước cho chuyển dịch cơ cấu cây trồng gia đình đã có tiến bộ hơn, chuyển sang cây ăn quả đã cho kinh tế cao hơn, con cái cũng được đi học, bây giờ tập trung vào chăm sóc các cây đã trồng, để cho năng suất cao hơn.”

Một cuộc sống mới ấm no hạnh phúc được già bản uy tín Tráng Lao Lử - người con trai của ông Lao Khô cùng nhân dân 2 bên biên giới Việt - Lào xây dựng, vun đắp. Nghe lời cha căn dặn lập nghiệp nơi quê hương bản quán, ông Lử quyết tâm định canh định cư, thâm canh cây lúa cây ngô, chăn nuôi gia cầm. Hiện gia đình ông đã có 4 đời đều ở bản Lao Khô. Ngày ngày, ông cùng con cháu lại đến thắp hương tại khu di tích lịch sử cách mạng Việt Nam - Lào, như lời tự hứa nhớ về quá khứ mà phát triển tương lai, xây dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc./.

Ảnh: baodantoc.vn