Zr’lụ Tây Nam bộ (dzợ ng’đơc năc miền Tây) ăt đhị zr’lụ đồng bằng k’ruung Cửu Long, pazêng vêy 12 tỉnh (An Giang, Bạc Liêu, Bến Tre, Cà Mau, Đồng Tháp, Tiền Giang, Sóc Trăng, Long An, Hậu Giang, Kiên Giang, Trà Vinh, Vĩnh Long) lâng 1 thánh phố âng Trung ương (Cần Thơ). Zr’lụ toor biển miền Trung vêy apêê tỉnh, thành phố tơợ Quảng Bình tước ooy Khánh Hoà, lâng đhăm bhưah lâh 60 r’bhâu km2, đhanuôr ăt mamông lâh 12 ức cha năc, bh’rợ xay bhrợ công nghiệp hoá- hiện đại hoá, ting xay bhrợ lâng bha lang k’tiêc pa têệt ooy bh’rợ pa dưr kinh tế tri thức âng apêê tỉnh, thành phố xay moon năc vêy đợ manuyh pa bhrợ liêm choom.

N’leh vaih tơợ râu xa nay âng râu la lua, Ban k’đhơợng xay Tây Nam Bộ pazum lâng apêê tỉnh, thành phố coh zr’lụ đoọng xay moon bhrợ têng xa nay bh’rợ la lay pa choom manuyh pa bhrợ năc đợ manuyh acoon coh lâng năc vêy Bộ Giáo dục lâng Đào tạo ơy đoọng bhrợ têng. Ghít năc, đoọng pazêng trường đại học coh zr’lụ tuyển sinh, pa choom ting cơnh bh’rợ cử tuyển, xét tuyển, pa choom ting cơnh địa chỉ đươi dua, ting n’năc đoọng pazêng trường đại học n’lơơng pa têệt lâng pazêng trường vêy zập pr’đơợ đoọng pa choom manuyh pa bhrợ coh pazêng râu bh’rợ.

Xang 3 c’moo xay bhrợ xa nay bh’rợ, chính sách la lay ooy bh’rợ pa choom manuyh pa bhrợ, năc ơy bơơn đợ bh’nơơn bh’rợ liêm choom. Giáo dục tơợ bậc học mầm non tước ooy phổ thông âng zr’lụ vêy đợ râu dưr vaih z’zăng liêm choom. Đợ bâc âng học sinh, sinh viên manuyh acoon coh âng pazêng trường cao đẳng, đại học coh zr’lụ bâc lâh mơ lâng nhâm mâng. Lâh ooy cr’noọ xa nay pa choo ting cơnh xa nay la lêy, đợ học sinh manuyh acoon coh coh zr’lụ crêê tuyển mọt ooy pazêng trường đại học coh zr’lụ đồng bằng k’ruung Cửu Long lâng pazêng trường coh thành phố Hồ Chí Minh bơơn z’zăng bâc, ting t’nga pa dưr apêê tỉnh, thành phố coh zr’lụ gluh tơợ zr’lụ căh lâh liêm choom âng bh’rợ giáo dục. XoỌc đâu, prang zr’lụ vêy k’dâng 80 r’bhâu sinh viên đại học; lâh 4 r’bhâu học viên cao học lâng k’nặ 300 cha năc nghiên cứu sinh. Liêm choom bhlâng năc cơnh chr’hoong da ding k’coong ch’ngai bha dăh cơnh A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế, đợ cán bộ manuyh Tà Ôi, Pa Cô tốt nghiệp Đại học pay k’nặ 90%. Tơợ c’moo 2005, A Lưới năc chr’hoong tr’nơơp xay bhrợ xa nay bh’rợ đoọng manuyh acoon coh tốt nghiệp đại học ooy bh’rợ đoọng chô pa bhrợ ooy 12 chr’val c’noong k’tiêc. Bâc cán bộ ta béch, lứch loom xay bhrợ c’năl âng đay bơơn n’năl năc xay bhrợ đhị vel đong.

Đươi chính sách t’bhlâng pa choom âng Đảng lâng Nhà nước, đh’rưah t’bhlâng ma xay bhrợ, c’bhuh manuyh pa bhrợ manuyh acoon coh liêm choom bâc bhlâng coh zr’lụ Tây Nam Bộ, coh toor biển miền Trung ting t’ngay bâc lâh mơ lâng bâc cơnh acoon coh. Năc choom xay truih tước ooy p’căn Rơ Đăm Thị Bích Ngọc, pân đil tiến sĩ tr’nơơp âng acoon coh Xơ đăng, xoọc đâu pa bhrợ đhị Viện Tâm lý học (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam); anoo Cil Duin- ađoo pân juyh tr’nơơp âng manuyh acoon coh K’Ho lướt học lâng đơp bằng tiến sĩ bha lang k’tiêc… P’căn Hồ Thị Minh, thạc sĩ manuyh Vân Kiều tr’nơơp âng chr’hoong Hướng Hoá, tỉnh Quang Trị, nâu cơy năc Đại biểu Quốc hội khoá 14, Trưởng ban Ban Tuyên giáo huyện uỷ Hướng Hoá prá: “Manuyh Vân Kiều zi năc manuyh tr’nơơp vêy ta pa choom liêm ghít, coh chr’hoong zi năc manuyh tr’nơơp học thạc sĩ. Acu ma học a năm năc căh ngai zup zooi lứch, bêl học acu công t’bhlâng học đoọng bơơn học bổng. C’la cu lêy năc t’bhlâng lâh mơ dzợ, tu bh’rợ học năc tơợt lang, bh’rợ tr’nêng coh vel đong năc bh’rợ bha lâng, zr’lụ ađay xay bhrợ năc xay moon đoọng ha đhanuôr, bêl c’năl vêy ta ha dưr dal năc pr’ăt tr’mông âng đhanuôr vêy choom ta pa liêm pa crêê, đươi dua khoa học kỹ thuật ooy pr’ăt tr’mông.”

Xa nay bh’rợ zazum k’rong bhrợ pa dưr pr’ăt tr’mông coh zr’lụ đhanuôr acoon coh, da ding k’coong lâng zr’lụ pr’ăt tr’mông pa bhlâng zr’năh k’đhap cr’chăl c’moo 2021 – 2025 xay moon bh’rợ pa choom manuyh pa bhrợ, pa bhlâng năc cán bộ manuyh acoon coh crêê cơnh cr’noọ dưr vaih coh cr’chăl t’mêê. Hân đhơ cơnh đêêc, tu p’răng xơớt vaih k’rơ pa bhlâng lâng đác k’rịa mọt, pr’ăt tr’mông âng đhanuôr acoon coh đhị zr’lụ miền Tây Nam Bộ lâng coh toor biển miền Trung ơy tị zr’năh k’đhap năc zr’năh k’đhap lâh mơ. Ting n’năc, c’năl âng muy bơr cán bộ, công chức, viên chức coh zr’lụ dzợ căh lâh liêm choom, căh lâh k’rang tước ooy zr’lụ đhanuôr acoon coh lâng da ding k’coong; râu pazum bhrợ đh’rưah bhlưa pazêng Bộ, ngành, vel đong căh ơy ta luôn, nhâm mâng. Pác zr’lụ đhanuôr acoon coh, da ding k’coong ting cơnh c’lâng bh’rợ dưr vaih dzợ bâc râu căh liêm choom, đợ zên k’rong bhrợ dzợ m’bứi (muy c’moo muy chr’val 135 vêy mơ 1 tỷ đồng, cr’noon pa bhlâng zr’năh k’đhap mơ 200 ức đồng); căh ng’xay đợ zên la lay đoọng xay bhrợ chính sách acoon coh. GS.TS Phạm Hồng Quang, Giám đốc Đại học Thái Nguyên- zr’lụ pa choom manuyh pa bhrợ ta bech g’lăng đoọng ha zr’lụ đhanuôr acoon coh, xay moon đhr’năng căh liêm crêê âng zr’lụ Tây Nam Bộ lâng coh toor biển miền Trung: “Năc coh zr’lụ n’nâu dưr vaih đhr’năng căh liêm crêê ooy môi trường, zr’năh k’đhap ooy kinh tế lâng acoon mauyh bêl căh vêy râu liêm choom, tơợ đêêc dưr vaih râu căh liêm crêê. Ha dang prang zr’lụ, muy chr’hoong, prang zr’lụ k’tiêc năc căh vêy acoon p’niên hân đoo căh bơơn mọt ooy giáo dục đại học năc râu đêêc đhr’năng căh liêm crêê bâc pa bhlaang, đhr’năng căh nhâm mâng. Ting cơnh acu năc t’bhlâng k’rong c’rơ đoọng k’rong bhrợ ting zr’lụ, bhrợ têng cơnh ooy zập zr’lụ vêy zr’lụ pa choom ga măc đoọng ha manuyh acoon coh, tơợ bh’rợ trường dân tộc nội trú phổ thông tước ooy giáo dục bh’rợ tr’nêng, dal lâh mơ năc giáo dục đại học, đoọng k’coon ta đhi manuyh acoon coh đhị zr’lụ ch’ngai bha dăh, apêê đoo bơơn tước ooy zr’lụ t’mêê, apêê đoo bơơn lêy đợ râu chr’năp liêm lâng xa nay bh’rợ văn hoá ga măc, apêê đoo chô bhrợ pa dưr cớ zr’lụ âng apêê đoo, bhươl cr’noon âng apêê đoo dưr vaih liêm choom lâh mơ. T’mêê bêl đêêc ahay Quốc hội ơy prá xay xang đề án ga măc k’rong bhrợ đoọng ha zr’lụ đhanuôr acoon coh, nâu acơy ahêê xay moon ghít ooy bh’rợ ng’bhrợ, đoọng ngai bhrợ têng, pazao đoọng đơn vị hân đoo, pazao đoọng ha ngai k’đhơợng xay đoọng pa dưr manuyh pa bhrợ.”

Riah vêy nhâm, bha lâng năc vêy choom griing. Công cơnh đêêc, kiêng pa dưr râu liêm choom âng manuyh pa bhrợ năc t’bhlâng xay bhrợ k’rơ ooy bh’rợ pa choom. Xoọc đâu, xa nay tuyển sinh ting cơnh bh’rợ cử tuyển coh zập c’moo năc căh dzợ crêê cơnh, cr’noọ pazao đoọng ha apêê tỉnh căh ghít lâng râu la lua. Coh zr’lụ Tây Nam Bộ lâng coh zr’lụ toor biển miền Trung, bâc tỉnh tuyển sinh z’lâh cr’noọ xa nay; ha dzợ muy bơr tỉnh năc căh zập cơnh cr’noọ xa nay, cơnh Bình Thuận 74%... Bâc apêê học xang năc vel đong căh đhị đoọng pa bhrợ tu ngành pa choom căh crêê cơnh lâng xa nay biên chế căh dzợ vêy. Cử tuyển coh zập c’moo mọt ooy đại học, cao đăng năc tuyển sinh la lay coh pazêng vel đong, tu cơnh đêêc bâc apêê ađhi vêy ta pa choom coh trường phổ thông dân tộc nội trú căh bơơn học cớ.

Râu la lua n’têh xay moon năc t’bhlâng xăl ooy chính sách lâng bh’rợ pa choom giáo dục lâng sinh viên coh zr’lụ n’nâu. Lâh xa nay bh’rợ zazum âng prang k’tiêc k’ruung, năc vêy đợ ngành ma lêy pay môn học đoọng ha đhr’năng la lay coh zr’lụ Tây Nam Bộ lâng coh toor biển miền Trung, crêê cơnh lâng pazêng acoon coh (Khơ me, Chăm, Hoa…). Nhà nước công k’rong bhrợ đợ trường phổ thông dân tộc nội trú  lâng bán trú crêê cơnh lâng đhr’năng dưr vaih âng pr’ăt tr’mông coh zr’lụ n’nâu. Lâh n’năc, lêy ghít ooy râu liêm choom zập n’đăh đoọng ha học sinh, k’rang bhrợ pa dưr apêê nhà giáo coh zập ngành học, cấp học, chr’năp bhlâng năc đợ cán bộ giáo viên năc manuyh acoon coh.

Đoọng xay bhrợ lâng bhrợ têng liêm choom cơnh c’lâng xa nay, chính sách âng Đảng, Nhà nưýơc ooy bh’rợ pa dưr zr’lụ đhanuôr acoon coh, năc tươc bêl, pazêng vel đong coh zr’lụ Tây Nam Bộ lâng toor biển miền Trung xay bhrợ crêê cơnh pazêng bh’rợ, coh đêêc pa dưr râu liêm choom âng manuyh pa bhrợ năc bh’rợ bha lâng đoọng pa dưr pr’ăt tr’mong, t’hươc ooy cr’noọ pa dưr nhâm mâng zr’lụ đhanuôr acoon coh, nhâm mâng ting t’ngay liêm choom lâh mơ quyền acoon manuyh./.

Chủ nhiệm Ủy ban dân tộc Đỗ Văn Chiến 

THỰC TRẠNG NGUỒN NHÂN LỰC DÂN TỘC THIỂU SỐ

VÙNG TÂY NAM BỘ, DUYÊN HẢI- MIỀN TRUNG

Như đã đề cập  tuần trước, Đảng và Nhà nước ta đã và đang thực hiện nhiều chủ trương, chính sách  bảo đảm quyền được phát triển toàn diện đối với đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS), trong đó có việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của đồng bào dân tộc ở vùng Tây Nguyên và Tây Bắc. Đây là hai địa bàn có đông đồng bào DTTS sinh sống. Tuần này, chúng tôi đề cập đến chất lượng nguồn nhân lực ở vùng Tây Nam Bộ, Duyên Hải - miền Trung.

Vùng Tây Nam bộ (còn gọi là miền Tây) có vị trí ở đồng bằng sông Cửu Long, gồm 12 tỉnh (An Giang, Bạc Liêu, Bến Tre, Cà Mau, Đồng Tháp, Tiền Giang, Sóc Trăng, Long An, Hậu Giang, Kiên Giang, Trà Vinh, Vĩnh Long) và 1 thành phố trực thuộc Trung ương (Cần Thơ). Vùng duyên hải miền Trung bao gồm các tỉnh, thành phố từ Quảng Bình vào đến Khánh Hòa, với diện tích tự nhiên hơn 60 nghìn km2, dân số hơn 12 triệu người, Quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa - hiện đại hóa, hội nhập quốc tế gắn với phát triển kinh tế tri thức của các tỉnh, thành phố đòi hỏi phải có nguồn nhân lực chất lượng cao.

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, Ban Chỉ đạo Tây Nam Bộ phối hợp với các tỉnh, thành phố trong vùng đề xuất xây dựng cơ chế đặc thù đào tạo nguồn nhân lực DTTS và được Bộ Giáo dục và Đào tạo đồng thuận, triển khai thực hiện. Cụ thể, cho phép các trường đại học trong vùng tuyển sinh, đào tạo theo hình thức cử tuyển, xét tuyển, đào tạo theo địa chỉ sử dụng, đồng thời cho phép các trường đại học ngoài khu vực liên kết với các trường trong vùng đủ điều kiện để đào tạo nguồn nhân lực trên các lĩnh vực.

Sau 3 năm thực hiện cơ chế, chính sách đặc thù về đào tạo nhân lực, đã đạt được nhiều kết quả tích cực.Giáo dục từ bậc học mầm non đến phổ thông của khu vực có bước phát triển đáng kể. Quy mô học sinh, sinh viên DTTS của các trường cao đẳng, đại học trong khu vực tăng lên và ổn định. Ngoài chỉ tiêu đào tạo theo chế độ đặc thù, tỷ lệ học sinh DTTS trong vùng trúng tuyển vào các trường đại học ở khu vực ĐBSCL và các trường ở Thành phố Hồ Chí Minh đạt khá cao, từng bước đưa các tỉnh, thành phố trong khu vực thoát khỏi “vùng trũng” giáo dục. Hiện, toàn vùng có khoảng gần 80.000 sinh viên đại học; hơn 4.000 học viên cao học và gần 300 nghiên cứu sinh. Tiêu biểu như  huyện miền núi vùng sâu vùng xa như A Lưới- tỉnh Thừa Thiên Huế, tỷ lệ cán bộ người Tà Ôi, Pa Cô tốt nghiệp Đại học chiếm gần 90%. Từ năm 2005, A Lưới là huyện đầu tiên triển khai đề án bố trí người DTTS tốt nghiệp đại học về tăng cường ở 12 xã biên giới. Nhiều cán bộ trẻ có năng lực, nhiệt huyết đã áp dụng kiến thức tích lũy được về áp dụng tại địa phương.

Nhờ chính sách chú trọng đào tạo của Đảng và Nhà nước, cùng nỗ lực tự thân, đội ngũ nhân lực DTTS chất lượng cao vùng Tây Nam Bộ, Duyên hải miền Trung ngày càng đông đảo hơn với đa dạng thành phần dân tộc hơn. Có thể kể đến bà Rơ Đăm Thị Bích Ngọc, nữ tiến sỹ đầu tiên của dân tộc Xơ đăng, hiện đang công tác tại Viện Tâm lý học (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam); anh Cil Duin - chàng trai đầu tiên người dân tộc K’Ho đi du học và nhận bằng tiến sĩ quốc tế…. Bà Hồ Thị Minh, thạc sĩ người Vân Kiều đầu tiên ở huyện Hướng Hóa tỉnh Quảng Trị, nay đã là Đại biểu Quốc hội khóa 14, Trưởng ban Ban Tuyên giáo huyện ủy Hướng Hóa, chia sẻ: “Người Vân Kiều mình là người đầu tiên được đào tạo cơ bản, ở huyện mình là người đầu tiên học thạc sĩ. Mình tự học thôi chứ chẳng ai bao cấp cho hết, quá trình học mình đều phấn đấu có học bổng. Bản thân thấy mình cần nỗ lực phấn đấu hơn nữa bởi sự học là mãi mãi, nhiệm vụ chuyên môn ở địa bàn phải là trọng tâm, nơi mình đảm nhiệm công tác tuyên truyền cho bà con, khi nhận thức được nâng lên thì đời sống bà con mới được cải thiện, áp dụng KHKT vào đời sống.”

Đề án tổng thể đầu tư phát triển kinh tế - xã hội vùng DTTS, miền núi và vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn giai đoạn 2021- 2025 xác định nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực, nhất là cán bộ DTTS đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Tuy nhiên, do ảnh hưởng nặng nề của hạn hán và xâm nhập mặn,  đời sống đồng bào DTTS miền Tây Nam Bộ và duyên hải miền Trung đã khó khăn lại càng khó khăn thêm. Bên cạnh đó, nhận thức của một số cán bộ, công chức, viên chức trong khu vực còn phiến diện, chưa quan tâm thực sự đến vùng DTTS và miền núi; sự phối hợp giữa các Bộ, ngành, địa phương chưa thường xuyên, chặt chẽ. Phân định vùng DTTS, miền núi theo trình độ phát triển còn bất cập, định mức đầu tư còn thấp (một năm xã 135 được 1 tỷ đồng, thôn ĐBKK được 200 triệu đồng); chưa có dòng ngân sách riêng để thực hiện chính sách dân tộc. GS.TS Phạm Hồng Quang, Giám đốc ĐH Thái Nguyên - cái nôi đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho vùng DTTS, phân tích nguy cơ của vùng Tây Nam Bộ và duyên hải miền Trung: “Chính những vùng này xuất hiện nhiều nguy cơ suy thoái về môi trường, suy thoái về kinh tế và con người khi không có chất lượng sẽ sinh ra sự bất ổn. Nếu cả một vùng, một huyện, cả một dải đất mà không có cháu nào có khả năng vào giáo dục đại học thì đấy là nguy cơ rất lớn, nguy cơ thiếu bền vững. Theo tôi cần tập trung nguồn lực để đầu tư theo vùng, theo cụm, làm sao mỗi vùng có những trung tâm đào tạo lớn cho người dân tộc thiểu số, từ mô hình trường dân tộc nội trú phổ thông cho đến giáo dục nghề nghiệp, cao hơn nữa là giáo dục đại học, để con em dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa, họ đến được nơi hiện đại, họ tiếp cận được văn minh và nền văn hóa lớn, về họ xây dựng lại vùng của họ, làng bản của họ trở thành mô hình phát triển. Vừa rồi Quốc hội đã thông qua đề án lớn đầu tư cho vùng dân tộc thiểu số, bây giờ chúng ta đặt trọng tâm vào cách làm, giao cho chủ thể nào, giao cho đơn vị nào, giao cho đầu mối nào để phát triển nguồn nhân lực”.

Gốc có vững, cây mới bền. Cũng như vậy, muốn nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thì phải quan tâm đến đầu vào của đào tạo. Hiện nay, quy định tuyển sinh theo chế độ cử tuyển hằng năm là không phù hợp, chỉ tiêu giao cho các tỉnh không sát thực tế. Ở khu vực Tây Nam Bộ và Duyên hải miền Trung, nhiều tỉnh tuyển sinh vượt chỉ tiêu; ngược lại một số tỉnh chỉ tiêu đạt thấp như Bình Thuận 74%... Không ít trường hợp học xong ra trường địa phương không thể bố trí làm việc được vì ngành đào tạo không phù hợp hoặc quỹ biên chế không còn. Cử tuyển hàng năm vào đại học, cao đẳng lại tuyển sinh riêng ở các địa phương, do đó một số lượng lớn các em là tạo nguồn đào tạo ở trường phổ thông dân tộc nội trú không được tiếp tục học lên.

Thực tế trên đòi hỏi cần mạnh dạn thay đổi cả về chính sách và chương trình giáo dục đối với sinh viên khu vực này. Ngoài chương trình chung thống nhất trong cả nước, sẽ có những ngành tự chọn, môn học tự chọn mang tính đặc thù cho khu vực Tây Nam Bộ và duyên hải miền Trung, phù hợp với từng dân tộc (Khơ me, Chăm, Hoa…). Nhà nước cũng cần đầu tư xây dựng hệ thống trường phổ thông dân tộc nội trú và bán trú phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội khu vực này. Ngoài ra, quan tâm chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh, chăm lo xây dựng đội ngũ nhà giáo ở các ngành học, cấp học, đặc biệt là số cán bộ giáo viên là người DTTS.

Để cụ thể hóa và thực thi hiệu quả chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về phát triển vùng DTTS,  đã đến lúc, các địa phương khu vực Tây Nam bộ và Duyên hải miền Trung triển khai thực hiện  đồng bộ các biện pháp, trong đó nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phải là khâu đột phá cho phát triển kinh tế - xã hội, hướng đến mục tiêu phát triển bền vững vùng DTTS, bảo đảm ngày một tốt hơn các quyền con người./.

Ảnh: Quochoi.vn