Lâng râu p’răng puyh pa bhlâng âng hân noo ch’noọng, t’cooh Đinh Văn Nhôm ăt coh cr’noon Phú Túc, chr’val Hoà Phú, chr’hoong Hoà Vang, thành phố Đà Nẵng p’loon puah zơ nươu nam t’mêê pêêh chô đơơng tơợ crâng. Ađoo xay moon, đoo bêl tr’xăl hân noo, năc a chăc a zân âng đoo dưr k’ăy, đợ zơ nươu n’nâu rơơm năc zooi ađoo vêy p’xoọng c’rơ, đoọng t’bhlâng bhrợ ha rêê đhuốch, pa dưr pr’ăt tr’mông âng pr’loọng đong, n’jưah ting bhrợ bh’rợ tr’nêng âng bhươl cr’noon. Ađoo xay truih, xang bêl Hiệp định Giơ ne vơ vêy ta ký kết, ađoo nhăn lươt bộ đội năc tu dợ k’tưi lâng crêê k’ăy da dul năc ađoo vêy ta đoọng bhrợ du kích chr’val, ăt pa bhrợ đhị chr’val Sông Kôn, chr’hoong Đông Giang. T’cooh Đinh Văn Nhôm xay moon, bhrợ bh’rợ âng manuyh lính quân bưu xoọc đêêc buôn lum lâng bâc râu căh liêm crêê lâng vêy cơnh choom chêệt bil đhơ đhơ bêl: “Xoọc đêêc acu dợ k’tứi năc apêê đoo k’dua đơơng âng thư ooy trạm n’nâu, trạm n’tôh, cơnh cr’noon U Rây, cr’noon Zụt, cr’noon Tống Coói… ha dum công lươt, vêy apêê k’dua năc dưr lướt. K’pân pa bhlâng pa bhlâng, trực thăng lướt zrượp, k’xenh, abhươp bâc pa bhlâng… năc công lươt z’lâh crâng k’coong đoọng lươt, n’jưah lươt n’jưah bhrợ c’lâng.”

Râu têêm ngăn vêy ta pa chô cớ, t’cooh Nhôm vêy Nhà nước đoọng lươt học coh chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam, tươc c’moo 1980 năc ađoo chô ooy vel đong cr’noon Hoà Phú, bhrợ cán bộ chr’val, xang n’năc bhrợ Trưởng cr’noon Phú Túc. Xoọc đâu pazêng đhanuôr năc manuyh Cơ Tu, pr’ăt tr’mông zr’năh k’đhap lâng bâc râu j’niêng cr’bưn căh liêm crêê. T’cooh Nhôm ta luôn xay moon, năc cán bộ đảng viên, ađay ăt mamông ta nih đha nâng đoọng đhanuôr lêy ting xay bhrợ, bhrợ têng cơnh ooy đoọng vel đong dưr vaih k’rơ lâh mơ, đhanuôr Cơ Tu vel đong đoo doọ dợ lâh zr’năh k’đhap. Ta luôn 14 c’moo bhrợ cán bộ bhươl cr’noon, Phó Bí thư Chi bộ cr’noon 2 nhiệm kỳ, xang n’năc 10 c’moo bhrợ trưởng cr’noon… coh xa nay bh’rợ hân đoo ađoo công pa dưr xa nay bh’rợ l’lăm xay bhrợ ta nih đha nâng. Bêl vel đong xay bhrợ cr’noọ bh’rợ âng k’tiêc k’ruung bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê, ađoo năc muy coh pazêng mạnuyh tr’nơơp đoọng k’tiêc bhrợ têng c’lâng coh bhươl cr’noon. P’căn Trần Thị Liên, k’điêl âng t’cooh Đinh Văn Nhôm xay moon, ta luôn bơr pêê zệt c’moo ahay, ađoo ta luôn bhrợ bh’rợ coh đong, đoọng ađoo lướt bhrợ bh’rợ xã hội: “T’mêê đâu bhrợ cán bộ bhươl cr’noon vêy apêê đoọng 300, 500 r’bhâu đồng ha dợ coh l’lăm ahay bhrợ thôn đội, trưởng cr’noon, bhrợ căh ma n’năl râu bh’rợ tr’nêng công căh vêy muy đồng hân đoo. Acu bhrợ ha rêê, choh crâng, b’băn, bhrợ têng bh’rợ tr’nêng âng pr’loọng đong đoọng ađoo têêm loom lươt bhrợ bh’rợ xã hội.”

Ha dợ lâng t’cooh bhươl Đinh Văn Trí nâu cơy năc t’cooh ta ha ạ, đoo bêl ng’xay truih ooy pazêng c’xêê c’moo ting pâh ta đhâm c’mor xung phong, năl mơ bâc cr’noọ ooy đồng đội, ooy pazêng t’ngay c’xêê zr’năh k’đhap năc pa bhlâng ng’bhui har chô cớ coh đoo. T’cooh Trí dợ hay, k’dâng c’moo 1965, công cơnh pazêng pân juyh, pân đil Cơ Tu coh vel đong, t’cooh Trí ting pâh ooy du kích chr’val, bêl ađoo căh ơy tươc 18 c’moo. Xoọc đêêc, ađoo ting pâh bh’rợ ta đhâm c’mor xung phong 3 râu t’bhlâng, lươt đơơng âng ch’neh ch’na, guy đơơng cha răh. Đoọng arọp doọ bơơn lêy, ađoo đh’rưah lâng đồng đội lướt đha đấc đhr’đấc, đhr’luônh, z’lâh tran chăng, n’jưah lươt, n’jưah chêêc c’lâng lâng bâc cơnh bom, cha răh âng arọp abhuy. Đoo bêl guy hàng pa đơơh ađoo năc lươt toong t’ngay ha dum. Bhrợ c’lâng tươc ooy, guy hàng tươc đêêc. C’moo 1968, coh muy g’luh đơơng âng công văn chr’năp đoọng ha bộ đội, ađoo crêê arọp cha groong penh t’bhrêy coh a cọ. Xang g’luh n’năc ađoo vêy đơn vị đoọng lươt học bổ túc văn hoá 1 c’moo, xang n’năc năc học Sư phạm… K’tiêc k’ruung vêy ta pa chô ađoo vêy ta k’dua chô bhrợ Phó Trưởng phòng Giáo dục chr’hoong Đông Giang. Tươc c’moo 1985 ađoo chô đhêy hưu, chô ooy Hoà Phú bhrợ Phó Ban nhân dân cr’noon lâng bhrợ Chi hội trưởng Hội Nông dân cr’noon Phú Túc lâng nâu cơy năc vêy đhanuôr k’dua bhrợ t’cooh bhươl cr’noon Phú Túc. T’cooh Đinh Văn Trí năc vêy bâc g’lêêh c’rơ coh bh’rợ xay moon p’too pa choom đhanuôr pa liêm bhươn căh ma chr’noh, bhrợ têng ruộng tông: “Coh tr’nơơp chô đơơng đhanuôr chô ooy đâu, acu xay moon, p’too pa choom đhanuôr pa liêm k’tiêc ruộng đoọng cha bêệt ha roo. Lâh n’năc năc dợ choh bêệt abhoo, choh tâm phóc, choh atao… coh xuôi apêê đoo tươc câl công bâc, pr’ăt tr’mông âng đhanuôr ting t’ngay vêy ta ha dưr dal. Nâu cơy bhrợ têng cơnh c’lâng xa nay âng vel đong ooy bh’rợ zư lêy văn hoá pa têệt lâng bh’rợ pa dưr du lịch, acu năc tươc ooy pazêng pr’loong đong xay moon đhanuôr ting zư lêy văn hoá âng acoon coh, n’jưah zooi đhanuôr vêy p’xoọng thu nhập.”

Coh pazêng c’xêê c’moo chiến tranh zr’năh xr’dô, prang bhươl cr’noon Cơ Tu coh Đà Nẵng, Quảng Nam đhị ooy công ng’lêy manuyh t’cooh ta ha chiêh cha răh p’nenh, chiêh ráp, bhrợ biêng, ta hoo; pân đil năc guy ch’neh ch’na, cha răh, ta đhâm c’mor năc ting pâh ooy du kích. K’tiêc k’ruung vêy ta pa chô, bâc manuyh Cơ Tu coh cruung k’tiêc âng Quảng năc ăt coh crâng k’coong; vêy ngai bơơn chô năc a chăc a zân bhrêy tăh tu chiến tranh bhrợ t’vaih; vêy manuyh xang k’zệt c’moo k’tiêc k’ruung bơơn têêm ngăn năc công căh ơy bơơn đươi chế độ… T’cooh A Viết Sơn, Chủ tịch UBND chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam xay moon, vel đong n’nâu vêy bâc ta đhâm c’mor xung phong ting zâl arọp Mỹ, xoọc đâu muy bơr cha năc manuyh căh ơy bơơn đươi chế độ, pr’ăt tr’mông zr’năh xr’dô pa bhlâng. Chr’hoong ơy t’bhlâng ch’mêệt lêy, xay bhrợ liêm xang pazêng bha ar bha tơ đoọng nhâm mâng quyền lợi đoọng ha apêê ta đhâm c’mor xung phong, đợ manuyh ơy đơc lứch g’lêêh c’rơ âng đay zâl arọp abhuy pa chô vel đong, k’tiêc k’ruung: “Lâh ooy ng’xay bhrợ ting cơnh xa nay chính sách, chr’năp bhlâng ting cơnh Quyết định 40 âng Thủ tướng Chính phủ ooy bh’rợ ng’chroót chế độ đoọng ha ta đhâm c’mor xung phong, xoọc đâu UBND chr’hoong công ta luôn lươt lum lêy, chr’năp bhlâng coh cr’chăl lễ, tết lâng pazêng xa nay bh’rợ ga măc chr’năp âng chr’hoong năc lứch vêy pa gơi pr’hêl đoọng ha apêê đoo. Chr’hoong công pay m’bưi zên zooi bhrợ đong ăt lâng manuyh pa bhlâng đharựt. Xoọc đâu chr’hoong xoọc t’bhlâng ch’mêệt lêy, p’xoọng bha ar bha tơ đoọng xay bhrợ chế độ ting cơnh Quyết định 40 đoọng ha apêê Lực lượng ta đhâm c’mor xung phong.”

Pr’ăt tr’mông âng pazêng apêê bêl ahay năc ta đhâm c’mor xung phong coh zr’lụ da ding k’coong Quảng Nam, Đà Nẵng dợ bâc râu zr’năh k’đhap năc lâng xa nay bh’rợ liêm choom âng lực lượng ta đhâm c’mor xung phong, hân đhơ coh ooy, pr’ăt tr’mông cơnh ooy apêê đoo công muy loom lâng Đảng lâng Ava Hồ./.

Những cựu thanh niên xung phong Cơ Tu làm theo lời Bác

                        PV/VOV-Miền Trung

        Trong những năm tháng chiến tranh ác liệt, nhiều chàng trai, cô gái Cơ Tu tuổi đời còn rất trẻ đã không ngại hiểm nguy, tình nguyện ra chiến trường. Giữa bom rơi, đạn lạc, cái chết rình rập nhưng những thanh niên xung phong năm ấy vẫn xông pha trên các mặt trận, tham gia mở đường, làm giao liên, gùi lương tải đạn chi viện cho chiến trường lớn miền Nam, cùng cả nước chiến thắng kẻ thù, giành độc lập, tự do cho dân tộc. Chiến tranh qua đi, những cựu thanh niên xung phong năm xưa trở về quê hương tiếp tục nêu cao tinh thần “xung phong” gương mẫu trong các phong trào xã hội, góp sức xây dựng quê hương ngày càng tươi đẹp.

        Giữa cái nắng gắt mùa hè, ông  Đinh Văn Nhôm ở thôn Phú Túc, xã Hòa Phú, huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng tranh thủ phơi mẻ thuốc nam vừa hái được trên rừng. Ông bảo, mỗi khi trở trời, cơ thể lại tê mỏi, đau nhức, mẻ thuốc này hy vọng sẽ giúp ông có thêm sức khỏe, tiếp tục lên nương, làm rẫy, phát triển kinh tế, vừa tham gia công việc của làng, của thôn. Ông kể, sau khi Hiệp định Giơ ne Vơ ký kết, ông đăng ký đi bộ đội nhưng do còn nhỏ lại bị bệnh tim nên ông được giữ lại làm du kích xã, đóng tại xã Sông Kôn, huyện Đông Giang. Ông Đinh Văn Nhôm cho biết, làm anh lính quân bưu lúc ấy luôn đối mặt với hiểm nguy và có thể hy sinh bất cứ lúc nào: “Mình còn nhỏ nên đầu tiên mình được giao đưa thư qua trạm này, trạm kia, như là thôn U Rây, làng Zụt, thôn Tống Coói..đêm cũng đi, có lệnh là đi. Nguy hiểm lắm, trực thăng đổ bộ, rắn cọp tùm lum…nhưng vẫn băng rừng, vượt núi để đi, vừa đi, vừa mở đường.” 

  Hòa bình lập lại, ông Nhôm được Nhà nước cho đi học ở huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam, đến năm 1980 thì ông trở về quê hương Hòa Phú, làm cán bộ xã, sau đó làm Trưởng thôn Phú Túc. Nơi đây hầu hết bà con là người Cơ Tu, cuộc sống khó khăn lại bị trói buộc bởi nhiều hủ tục lạc hậu. Ông Nhôm luôn tâm niệm, là cán bộ đảng viên, mình phải sống gương mẫu để bà con noi theo, làm sao để quê hương phát triển, bà con Cơ Tu quê ông bớt nghèo. Suốt 14 năm làm cán bộ thôn, Phó Bí thư Chi bộ thôn 2 nhiệm kỳ, rồi 10 năm trưởng thôn… ở cương vị nào ông cũng nêu cao vai trò tiên phong gương mẫu. Khi địa phương triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, ông là một trong những người đầu tiên hiến đất để làm đường giao thông nông thôn. Bà Trần Thị Liên, vợ ông Đinh Văn Nhôm cho biết, suốt mấy chục năm qua, bà lo toan việc nhà, động viên ông tham gia công tác xã hội: “Mới đây làm cán bộ thôn còn có 300, 500 chú hồi trước ông làm thôn đội, trưởng thôn, làm cái chi cũng không có đồng mô hết. Mình làm rẫy, làm rừng, chăn nuôi, lo toan việc nhà để ổng yên tâm làm công tác xã hội.”

        Còn với già làng Đinh Văn Trí nay đã ở tuổi thất thập nhưng mỗi khi nhắc đến những năm tháng tham gia thanh niên xung phong, bao ký ức về đồng đội, về những ngày gian khó nhưng rất đỗi tự hào lại ùa về trong ông. Ông Trí còn nhớ, khoảng năm 1965, cũng như bao chàng trai, cô gái trẻ Cơ Tu ở quê nhà, ông Trí tình nguyện tham gia du kích xã, khi tuổi đời chưa đầy 18. Ngày ấy, ông tham gia phong trào thanh niên xung phong 3 sẵn sàng, đi tiếp lương, tải đạn. Để không bị địch phát hiện, ông cùng đồng đội phải trèo đèo, leo dốc, vượt ghềnh đá dựng đứng, vừa đi, vừa dò đường giữa làn mưa bom, bão đạn của kẻ thù. Những lúc gùi hàng cấp tốc ông phải đi cả ngày cả đêm. Mở đường tới đâu, gùi hàng đến đó. Năm 1968, trong một lần chuyển công văn mật cho bộ đội, ông bị địch phục kích bắn bị thương ở đầu. Sau lần đó, ông được đơn vị cho đi học bổ túc văn hóa 1 năm, rồi chuyển qua học Sư phạm…. Đất nước giải phóng ông được phân công về làm Phó Trưởng phòng Giáo dục huyện Đông Giang. Đến năm 1985 ông về hưu, trở về Hòa Phú làm Phó Ban nhân dân thôn kiêm Chi hội trưởng Hội Nông dân thôn Phú Túc và nay ông lại được bà con tín nhiệm bầu làm già làng thôn Phú Túc. Ông Đinh Văn Trí là người có công lớn trong việc tuyên truyền bà con cải tạo vườn tạp, trồng cây lúa nước: “Mới đầu mình dẫn dân về đây, mình tuyên truyền, vận động bà con cải tạo đất ruộng để  trồng lúa. Ngoài ra còn trồng bắp, trồng đậu, trồng mía các loại…ở dưới xuôi họ lên thu mua cũng nhiều, đời sống kinh tế của bà con từng bước được cải thiện. Bây giờ thực hiện chủ trương của địa phương về bảo tồn văn hóa gắn với phát triển du lịch, mình lại đi đến từng nhà tuyên truyền, vận động bà con tham gia vừa bảo tồn văn hóa của dân tộc, vừa giúp bà con có thêm thu nhập.”

Trong những năm tháng chiến tranh ác liệt, khắp các bản làng Cơ Tu ở Đà Nẵng, Quảng Nam đến đâu cũng bắt gặp cảnh người già ngồi vót chông, cài bẫy sập, bẫy thò; phụ nữ mang gùi lương thực, đạn dược, còn thanh niên trai trẻ thì tham gia du kích.  Đất nước giải phóng, nhiều người Cơ Tu xứ Quảng vĩnh viễn nằm lại nơi rừng sâu núi thẳm; có người trở về mang trên mình vết thương chiến tranh; cũng có người sau mấy mươi năm hòa bình đến nay vẫn chưa được giải quyết chế độ… Ông A Viết Sơn, Chủ tịch UBND huyện miền núi Nam Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết, địa phương có nhiều thanh niên xung phong tham gia kháng chiến chống Mỹ, hiện vẫn còn một số trường hợp chưa được giải quyết chế độ, cuộc sống gặp nhiều khó khăn. Huyện đang tập trung rà soát, hoàn tất thủ tục để đảm bảo quyền lợi cho các cựu thanh niên xung phong, những người đã dâng hiến cả tuổi thanh xuân cho quê hương, đất nước: “Ngoài thực hiện theo chính sách, đặc biệt theo Quyết định 40 của Thủ tướng Chính phủ về việc chi trả chế độ cho TNXP, hiện nay UBND huyện cũng thường xuyên thăm hỏi, động viên, đặc biệt vào dịp lễ, tết và các sự kiện lớn của huyện đều có gửi quà kịp thời gửi gắm, động viên. Huyện có trich kinh phí hỗ trợ đặc biệt về nhà ở đối với các đối tượng đặc biệt khó khăn. Hiện nay, huyện đang tiếp tục rà soát, bổ sung hồ sơ để giải quyết chế độ theo Quyết định 40 cho lực lượng Thanh niên xung phong.”

        Cuộc sống của các cựu thanh niên xung phong ở vùng núi Quảng Nam, Đà Nẵng dẫu còn nhiều khó khăn nhưng với phẩm chất tốt đẹp của lực lượng thanh niên xung phòng, dù ở đâu, hoàn cảnh nào họ vẫn một lòng thủy chung với Đảng và Bác Hồ./.