Tơợ đanh, pazêng rau pr’hát ty đanh âng đhanuôr Her cóh chr’hoong Sơn Hà nắc ắt đhậu cóh a cọ, a búc, loom luônh âng t’coóh Đinh Ngọc Su, cóh cr’noon Tả Pa, chr’val Sơn Thượng, chr’hoong Sơn Hà. Tu cơnh đêếc, cóh bấc c’moo ahay, manuýh g’lăng z’hai Đinh Ngọc Su ơy chêếc lêy, zư đớc pazêng rau đơ chr’nắp pr’hay âng acoon cóh đay. Rau đêếc nắc, a luốt Tà- vố, n’jưl Ra – ngói lâng muy bơr rau tr’coọ xa nul n’lơơng. Cắh muy t’bhlâng zư lêy, a đoo nắc dzợ pa choom đoọng ha lang ta đhâm c’moo h’cơnh ng’bhrợ têng lâng đươi dua pazêng rau tr’coọ xa nul âng acoon cóh đay. Manuýh g’lăng z’hai Đinh Ngọc Su bhui har pa bhlâng tu t’ngay vêy bấc ta đhâm c’mor ting pa choom tơợ đoo ooy bh’rợ bhrợ têng đợ tr’coọ xa nul ty đanh: “Acu công rơơm kiêng pa choom đoọng ha pazêng apêê p’niên n’năl zư lêy rau chr’nắp pr’hay âng acoon cóh đay, liêm choom bhlâng nắc đợ tr’coọ xa nul cơnh Tà – vỗ, Ra – ngói… Bêl acu cắh dzợ mamông nắc apêê p’niên n’năl cơnh bhrợ lâng đươi dua đợ rau chr’nắp pr’hay văn hoá âng acoon cóh đay”.

Ảnh: Báo Quảng Ngãi

  Lâng đhanuôr Cor cóh chr’hoong Trà Bồng, rau văn hoá cắh choom cắh vêy cóh tr’coọ xa nul nắc chiing goong. Chiing goong vêy ta lêy nắc cơnh tr’coọ xa nul vêy chr’nắp bha lâng cóh pr’ắt tr’mông âng đhanuôr Cor cóh đâu. Cóh bấc c’moo, c’bhúh n’đhưưng n’toong âng chr’hoong Trà Bông ta luôn bơơn ch’ner dal cóh bh’rợ tr’thi n’đhưưng n’toong bêl bhiệc bhan tr’coọ xa nul âmng acoon cóh nắc Trung ương lâng tỉnh bhrợ têng. Cr’noon 2 chr’val Trà Thuỷ, chr’hoong Trà Bồng nắc muy cóh pazêng vel đong dzợ zư đớc bấc tr’coọ xa nul ty đanh âng đhanuôr Cor. Cóh đêếc chr’nắp bhlâng nắc đợ chiing goong ty. Đoọng văn hoá acoon cóh doọ choom bil bal, manuýh t’coóh ta ha, t’coóh bhươl nắc pa choom đoọng ha k’coon ch’chau đươi dua pazêng rau tr’coọ xa nul, hát pazêng pr’hát ty đanh âng acoon cóh. Cóh đêếc, manuýh g’lăng z’hai Hồ Ngọc An cóh cr’noon 2, chr’val Trà Thuỷ nắc muy vêy bấc g’lêếh c’rơ cóh bh’rợ pa choom đoọng ha lang p’niên n’năl văn hoá ty đanh âng k’conh pa bhướp đớc đoọng. T’coóh Hồ Ngọc An xay moon, lâng đhanuôr Cor, xa nul âng chiing goong nắc ắt đhậu cóh pr’ắt tr’mông, dưr váih cơnh pr’hơơm lâng chr’nắp lấh mơ nắc ooy chr’nắp ooy a bhô dang âng đhanuôr. “Ahêê t’bhlâng chêếc lêy, đươi dua lâng pa dưr k’rơ lấh mơ pazêng rau chr’nắp c’kir âng muy acoon cóh, zập acoon cóh vêy truyền thống la lay lâng vêy đợ văn hoá la lay”.

Ảnh: TTXVN

  Pazêng apêê g’lăng z’hai cơnh Đinh Ngọc Su cóh chr’hoong Sơn Hà; Hồ Ngọc An cóh chr’hoong Trà Bồng nắc đợ manuýh bha lâng cóh bh’rợ zư lêy pazêng rau chr’nắp pr’hay văn hoá ty đanh âng đhanuôr acoon cóh đanh. Hân đhơ cơnh đêếc, bấc manuýh g’lăng z’hai nắc ma t’coóh đhur. Tu cơnh đêếc, ngành Văn hoá – Thể thao lâng Du lịch tỉnh Quảng Ngãi đơớh vêy đợ bh’rợ ooy đanh đươnh đoỌng zư lêy văn hoá âng đhanuôr acoon cóh đhị zr’lụ. T’coóh Cao Văn Chư, Phó Giám đốc Sở Văn hoá- Thể thao lâng Du lịch Quảng Ngãi prá: “Azi k’noọ rau liêm choom bhlâng nắc êếh rau zư lêy, bảo tàng cóh phim ảnh, bha ar xrặ nắc zư đớc cóh rau la lua cóh pr’ắt tr’mông zr’lụ da ding k’coong”.

Đợ apêê g’lăng z’hai, t’coóh bhươl ơy lâng xoọc zư đớc lâng pa choom pazêng rau chr’nắp pr’hay ty đanh đoọng ha lang t’tun, chrooi đoọng zư lêy lâng pa dưr pazêng chr’nắp pr’hay văn hoá âng đhanuôr đay. Apêê đoo nắc choom cher đoọng ch’ner Nghệ nhân dân gian./.

Những nghệ nhân dân gian giữ “lửa” cho làng

Anh Vinh

Mới đây, Sở Văn hóa- Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi đã đề nghị công nhận danh hiệu Nghệ nhân dân gian cho 9 nghệ nhân ở các địa phương trong tỉnh. Đây là những người có tâm huyết, ngày đêm miệt mài nghiên cứu, gìn giữ, bảo tồn bản sắc văn hóa của dân tộc Hre. CTV Anh Vinh đã gặp gỡ nghệ nhân Đinh Ngọc Su, xã Sơn Thượng, huyện Sơn Hà và nghệ nhân Hồ Ngọc An, thôn 2, xã Trà Thủy, huyện Trà Bồng để tìm hiểu về nỗ lực bảo tồn văn hóa của họ.

Từ lâu, những làn điệu dân ca truyền thống của đồng bào Hre ở huyện Sơn Hà đã thấm vào máu thịt của ông Đinh Ngọc Su, ở thôn Tả Pa, xã Sơn Thượng, huyện Sơn Hà. Vì vậy, nhiều năm qua, nghệ nhân Đinh Ngọc Su đã sưu tầm, lưu giữ những tinh hoa của dân tộc mình. Đó là sáo Tà-vố, đàn Ra-ngói và một số các nhạc cụ khác. Không chỉ nỗ lực sưu tầm, gìn giữ, ông còn truyền dạy cho lớp trẻ cách chế tác và sử dụng nhạc cụ của dân tộc mình. Nghệ nhân Đinh Ngọc Su rất vui vì ngày càng có nhiều thanh niên theo ông học cách làm nhạc cụ truyền thống: “Tôi cũng mong muốn dạy cho các cháu biết giữ gìn bản sắc của dân tộc mình tốt hơn nhất là các nhạc cụ như Tà-vỗ, Ra-ngói…Khi mình mất đi lũ trẻ biết làm và sử dụnggiữ gìn bản sắc dân tộc mình”.

Đối với đồng bào Cor ở huyện Trà Bồng, nét văn hóa không thể thiếu trong âm nhạc đó là cồng chiêng. Cồng chiêng được xem là một nhạc cụ có vị trí hàng đầu trong đời sống tinh thần của đồng bào Cor nơi đây. Nhiều năm liền, Đội cồng chiêng của huyện Trà Bồng dành nhiều giải cao trong các kỳ Liên hoan nhạc cụ dân tộc do Trung ương và tỉnh tổ chức. Thôn 2, xã Trà Thủy, huyện Trà Bồng là một trong những địa phương còn lưu giữ được nhiều nhạc cụ truyền thống của đồng bào Cor. Trong đó, đáng chú ý là những bộ cồng chiêng lâu đời. Để văn hóa dân tộc  không bị mai một, người lớn tuổi, già làng chỉ dạy cho con cháu cách sử dụng các lọai nhạc cụ, cách hát những làn điện dân ca. Trong đó, nghệ nhân Hồ Ngọc An ở thôn 2, Trà Thủy là người có công đầu trong việc chỉ dạy cho lớp trẻ tiếp thu các giá trị văn hóa truyền thống của cha ông. Ông Hồ Ngọc An cho biết, đối với đồng bào Cor, nhạc chiêng đã đi vào đời sống, trở thành hơi thở, máu thịt và cao hơn nữa là đời sống tâm linh của bà con.“Chúng ta tiếp tục tìm tòi khai thác và phát huy hơn nữa những giá trị di sản của một dân tộc, mỗi dân tộc có truyền thống riêng và có nét văn hóa riêng hết”.

Những nghệ nhân như Đinh Ngọc Su ở huyện Sơn Hà; Hồ Ngọc An ở huyện Trà Bồng chính là những hạt nhân bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc mình. Tuy nhiên, phần lớn những nghệ nhân đều đã tuổi cao, sức yếu. Vì vậy, ngành Văn hóa- Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi cần có những giải pháp về lâu dài để bảo tồn văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số trên địa bàn. Ông Cao Văn Chư, Phó Giám đốc Sở Văn hóa- Thể thao và Du lịch Quảng Ngãi cho biết:“Chúng tôi nghĩ rằng cái tốt nhất không phải là bảo tồn, bảo tàng trên phim ảnh, sách vở mà đó là lưu truyền trên thực tế đời sống vùng cao”

        Những nghệ nhân, già làng đã và đang lặng lẽ lưu giữ và trao truyền các giá trị văn hóa truyền thống cho lớp trẻ, góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của dân tộc mình. Họ xứng đáng được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân dân gian./.