Tình nguyện bêl dzợ ta đhâm, t’cooh Cơ Lâu Bhlao coh cr’noon Voong, chr’val Tr’hy, chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam ơy ăt mamông coh pazêng c’xêê c’moo zr’năh xr’dô âng chiến tranh. Nâu cơy năc lâh 70 c’moo, ađoo dzợ hay ghít pa bhlâng đợ chu lêy đhi noo đồng đội lâh chêệt bil tu bom, cha răh âng arọp abhuy. T’cooh Cơ Lâu Bhlao xay truih, c’moo 1962- 1963, Mỹ năc tơơp tước tuh zr’lụ Tây Giang, bhrợ chêệt bil bâc pa bhlâng bộ đội lâng đhanuôr. Cr’noọ ooy râu k’ăy loom n’năc năc đhơ ăt coh đoo coh bơr pêê c’moo n’nâu: “Tơợ c’moo 1966- 1968, đhị chiến dịch T25, năc chiến dịch ga măc pa bhlâng, bộ đội, ta đhâm c’mor xung phong chêệt bil bâc pa bhlâng, c’moo n’năc bộ đội đh’rưah lâng apêê ta đhâm c’mor xung phong n’jưah zâl arọp abhuy, n’jưah đơơng âng hàng hoá tước ooy Quảng Trị, Bình Định, Hà Tĩnh ta luôn coh bơr pêê c’xêê, lêy đhi noo bộ đội, ta đhâm c’mor xung phong guy đơơng hàng chêệt bil coh c’lâng, c’moo 1969 đợ đhi noo lâh chêệt bil bâc pa bhlâng coh zr’lụ Trường Sơn n’nâu, tu Mỹ zâl cha groong c’lâng 95 Lào, đợ đhi noo chêệt tu ha ul cha, jeh k’ăy tước k’ha riêng cha năc, nâu cơy công căh ơy chô đơơng lứch đợ apêê đhi noo lâh chêệt bil, đhị chr’val A Vương crêê a rọp glâm bom bhrợ chêệt muy đơn vị bơr pêê zệt cha năc manuyh, k’ăy loom căh dzợ cơnh bêl đhi noo chêệt bil năc lứch bil a chăc a zân coh k’chăh, k’tiêc đhâl, căh bơơn tập đơc crêê liêm.”

Xang giải phóng, c’moo 1975- 1977 t’cooh Cơ Lâu Bhlao ting pâh bhrợ c’lâng Trường Sơn. Ađoo năc ăt coh quân đội 3, đơn vị bhrợ têng c’lâng ga măc tơợ đhr’đấc Kiền (âng Đà Nẵng đăn ooy chr’val Ba, chr’hoong Đông Giang) tước ooy chr’hoong Tây Giang nâu cơy. Tước c’moo 1980, t’cooh Bhlao năc cớ ting pa chăp ch’mêệt lêy bhrợ têng c’lâng lướt tơợ chr’val Lăng tước ooy khu 7 tước k’zệt km. T’cooh Bhlao xay truih: “Lêy đhi noo bộ đội lấh chêệt bil đhị c’lâng Trường Sơn bâc pa bhlâng tu ha ul, jeh k’ăy tu c’lâng p’rang pa bhlâng zr’năh k’đhap. Coh a cọ k’noọ năc t’bhlâng bhrợ têng c’lâng đoọng đhanuôr doọ dzợ lâh zr’năh k’đhap, vêy c’lâng lướt xang n’năc năc vêy choom xay bhrợ bâc bh’rợ tr’nêng đoọng ha k’coon ch’chau dzợ.”

C’moo 1966, t’cooh Hồ Văn Um, 70 c’moo, coh cr’noon Ariing, chr’val A Xan, chr’hoong Tây Giang tình nguyện mọt ooy c’bhuh ta đhâm c’mor xung phong. T’cooh Um dzợ hay ghit pazêng g’luh ting đơơng âng hàng hoá, ch’neh ch’na đoọng ha bộ đội, bhrợ c’lâng, bhrợ c’lâng tơợ A Lưới tước Bút đỏ. Coh bêl đêêc ahay đoọng bhrợ têng c’lâng năc zr’năh k’đhap pa bhlâng, ha dzợ cr’noọ t’bhlâng bhrợ têng c’lâng p’rang năc bhrợ ha đoo đh’rưah lâng zập ngai z’lâh zr’năh k’đhap, vêy cơnh cậ căh chêêc xay chêệt bil. T’cooh Hồ Văn Um hay cớ, xoọc đêếc đoọng bhrợ têng c’lâng ta đhâm c’mor xung phong năc đươi c’rơ âng đay pếch hầm, glụ đơơng k’tiêc, vêy bêl đhơ xay bhrợ prang t’pâl t’ngay đoọng loon đơơh ha bộ đội choom lướt pa bhrợ, n’jưah bhrợ c’lâng, n’jưah đơơng âng ch’neh ch’na, hàng hoá cha răh, z’nươu tr’hau, súng. Zr’năh k’đhap cơnh đêêc năc prang đội zập ngai công bhui har, t’bhlâng xay bhrợ lứch loom: “A chăc a zân k’tứi năc guy hàng zập bêl clơợng lâh 50 ký, ch’neh tơợ 3- 4 ang, hàng hoá bâc bhlâng năc đoọng ha bộ đội, tu cơnh đêêc apêê ta đhâm c’mor cơnh acu năc cha đăh k’miah pa bhlâng, đhanuôr đoọng a rong, clang, đoọng n’hau năc cha râu đêêc, mơ 10 t’ngay muy cha năc ta đhâm c’mor xung phong vêy ta đoọng mơ 2 lon ch’neh.”

T’cooh Cơ Lâu Pia, Chủ tịch Hội Cựu ta đhâm c’mor xung phong chr’hoong Tây Giang xay moon ghít, đợ râu chroi đoọng âng apêê ta đhâm c’mor xung phong chr’hoong Tây Giang bêl ahay đh’rưah lâng apêê ta đhâm c’mor xung phong Việt Nam năc ơy xay p’căh ghít bh’rợ tr’nêng âng ta đhâm c’mor Tây Giang, ta đhâm c’mor Việt Nam lứch loom chăp hơnh k’tiêc k’ruung, grơơ k’rơ, mâng loom. Lâng cr’noọ chăp hơnh k’tiêc k’ruung căh dzợ cơnh, truyền thống: Trung dũng- Quyết thắng, apêê ta đhâm c’mor xung phong Tây Giang ơy xay bhrợ xa nay bh’rợ ga măc chr’năp, k’ha riêng pân juyh pân đil ting pâh ooy c’bhuh ta đhâm c’mor xung phong zâl arọp abhuy, coh pazêng c’lâng, pa bhlâng năc coh c’lâng Trường Sơn- Hồ Chí Minh chr’năp ma bhuy, ting chroi đoọng ooy thắng lợi zazum âng prang k’tiêc k’ruung. T’cooh Pia prá: “Đợ râu chroi đoọng, đợ râu g’lêêh c’rơ chr’năp ga măc âng pazêng apêê đồng chí, đồng đội năc đoọng pa chô độc lập, tự do cơnh nâu cơy. Năc lâng bh’rợ tr’nêng n’nâu, azi kiêng pa dưr loom chăp hơnh k’tiêc k’ruung, xay moon, p’too pa choom ha lang ta đhâm c’mor t’bhlâng học tập truyền thống cách mạng âng Đảng.”

Văl chô ooy pr’ăt tr’mông âng đhanuôr, pazêng apêê ta đhâm c’mor xung phong bêl ahay ting bhrợ têng c’lâng Trường Sơn chr’năp ma bhuy, năc cớ ting xay bhrợ pazêng bh’rợ tr’nêng xã hội pazum têy bhrợ pa dưr vel đong Tây Giang ting t’ngay dưr vaih k’rơ lâh mơ. Apêê đoo ta luôn năc đợ manuyh liêm choom đoọng ha lang ta đhâm c’mor học tập lâng ting xay bhrợ./.

Những câu chuyện hào khí

Thanh niên xung phong huyện Tây Giang

CTV Hiền Thúy

Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ cứu nước, hàng vạn thanh niên xung phong đã tình nguyện lên đường bảo vệ Tổ quốc. Nhiều người trong số họ đã mãi nằm lại nơi chiến trường, để giành lại độc lập, tự do cho dân tộc. Những câu chuyện về những cựu thanh niên xung phong năm xưa, giúp thế hệ trẻ hôm nay hiểu hơn về truyền thống, vai trò của lực lượng TNXP trong các thời kỳ. Qua đó, góp phần giáo dục đoàn viên, thanh thiếu nhi về lòng yêu nước, bồi đắp lý tưởng cách mạng.

Tình nguyện ra trận lúc còn rất trẻ, ông Cơlâu Bhlao ở thôn Voong, xã Tr’hy, huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đã sống qua những năm tháng ác liệt của chiến tranh. Bước sang tuổi 70, ông vẫn nhớ như in những lần chứng kiến anh em đồng đội đã hy sinh giữa làn mưa bom, bão đạn của kẻ thù. Ông Cơlâu Bhlao kể, năm 1962-1963, Mỹ bắt đầu tấn công khu vực Tây Giang, làm chết rất nhiều bộ đội và người dân. Ký ức đau buồn ấy cứ ám ảnh ông suốt mấy chục năm qua:  “Từ năm 1966-1968, tại chiến dịch T25, là chiến dịch lớn nhất, bộ đội, TNXP hy sinh rất nhiều, năm đó bộ đội cùng lực lượng TNXP vừa tham gia chiến đấu vừa vận chuyển hàng hóa tại Quảng Trị, Bình Định, Hà Tĩnh suốt mấy tháng liền, chứng kiến anh em bộ đội, TNXP vận chuyển hàng chết ngay trên đường, năm 1969 số lượng anh em hy sinh nhiều nhất tại khu vực Trường Sơn này, vì Mỹ chắn đường 95 Lào, số anh em chết vì đói, bệnh tật lên đến hàng trăm người, đến nay vẫn chưa quy tập hết số lượng anh em đã hy sinh, tại xã Avương bị địch thả bom làm chết hết 01 đơn vị vài chục người, đau lòng hơn khi số anh em hy sinh đều thân hình tan nát vùi lấp trong tro tàn, đất đá, không thể chôn cất được.”

Sau giải phóng, năm 1975 -1977 ông Cơlâu Bhlao lại tham gia mở đường Trường sơn. Ông thuộc quân đội 3, đơn vị mở con đường lớn từ dốc Kiền (thuộc Đà Nẵng giáp xã Ba, huyện Đông Giang)  lên huyện Tây Giang bây giờ. Đến năm 1980, ông Bhlao tiếp tục tham gia nghiên cứu mở tuyến đường từ xã Lăng lên khu 7 hàng chục km. Ông Bhlao chia sẻ: “Chứng kiến anh em bộ đội hy sinh tại tuyến đường Trường sơn rất nhiều do bị đói, bệnh tật vì đường sá quá khó khăn, gian khổ. Trong đầu suy nghĩ phải quyết tâm mở được con đường để cho người dân bớt khổ hơn, có đường đi rồi mới có thể giải quyết được rất nhiều việc cho con cháu sau này nữa”

Năm 1966, Ông Hồ Văn Um, 70 tuổi, ở thôn Ariing, xã Axan, huyện Tây Giang tình nguyện gia nhập Đội TNXP. Ông Um còn nhớ như in những lần tham gia vận chuyển hàng hóa, lương thực, thực phẩm phục vụ bộ đội, mở đường, làm đường từ ranh giới Alưới đến Bút đỏ. Ngày ấy để mở được con đường cực kỳ khó khăn nhưng tình yêu dành cho những con đường dọc ngang đã giúp ông cùng mọi người vượt qua khó khăn, gian khổ, thậm chí sẵn sàng chấp nhận hy sinh. Ông Hồ Văn Um nhớ lại, hồi ấy để mở được con đường TNXP phải dùng sức đào hầm, kéo đất, có hôm làm suốt ròng rả cả tuần để kịp thời gian bộ đội đi qua làm nhiệm vụ, vừa làm đường, vừa vận chuyển lương thực, hàng hóa đạn dược, súng. Khó khăn là vậy nhưng cả đội ai cũng vui vẻ, lạc quan: “Dáng hình nhỏ nhưng  gùi hàng bao giờ với số lượng trên 50 kg, gạo từ 3-4 ang gạo, hàng hóa chủ yếu phục vụ bộ đội nên lực lượng thanh niên như ông ăn uống hết sức tiết kiệm dân cho sắn, khoai, cho gì ăn nấy, gạo rất ít, cứ 10 ngày mỗi TNXP chỉ được cấp 2 lon gạo”

Dịp kỷ niệm 70 năm Ngày truyền thống lực lượng Thanh niên xung phong, Huyện Đoàn Tây Giang phối hợp Hội Cựu thanh niên xung phong huyện tổ chức gặp mặt cựu thanh niên xung phong đã từng tham gia, góp một phần công sức, xương máu của mình trên con đường Trường Sơn huyền thoại. Mọi người nay đã ở tuổi thất thập gặp nhau, tay bắt mặt mừng, cùng nhau ôn lại những ngày tháng gian khổ nhưng tự hào.

  Ông Cơ lâu Pia, Chủ tịch Hội Cựu Thanh niên xung phong huyện Tây Giang khẳng định, những đóng góp của Đội TNXP huyện Tây Giang năm xưa cùng lực lượng TNXP Việt Nam đã khắc họa đậm nét hình ảnh của thanh niên Tây Giang, thanh niên Việt Nam giàu lòng yêu nước, anh dũng, kiên trung, bất khuất. Với tinh thần yêu nước nồng nàn, truyền thống “Trung dũng-Quyết thắng”, lực lượng TNXP Tây Giang đã lập nên chiến công vẻ vang, hàng trăm nam nữ thanh niên gia nhập Đội TNXP chiến đấu anh dũng, trên các tuyến đường, nhất là đường Trường Sơn-Hồ Chí Minh huyền thoại, góp phần vào thắng lợi chung của cả nước. Ông Pia cho biết: “Những cống hiến, sự hy sinh cao cả các đồng chí, đồng đội để đổi lấy, giành lại độc lập, tự do như ngày hôm nay. Chính những việc làm này, chúng tôi muốn khơi dậy lòng yêu nước, tuyên truyền giáo dục thế hệ trẻ tiếp tục học tập truyền thống cách mạng của Đảng”

Trở về đời thường, những thanh niên xung phong một thời tham gia mở đường Trường Sơn huyền thoại, lại tiếp tục tham gia các hoạt động xã hội chung tay xây dựng quê hương Tây Giang ngày càng phát triển. Họ luôn là những tấm gương sáng để thế hệ trẻ học tập và noi theo/.