Hợp tác xã Nông lâm nghiệp Ma Cooih, chr’val Ma Cooih, chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam zâp c’moo ươm lấh 200 r’bhâu tơơm prớ A Riêu vel đông. Nâu đoo nắc bh’nơơn tơợ cr’chăl lêy cha mêết, zư lêy lâng pa dưr pa xớc prớ A Riêu âng đhanuôr Cơ Tu đoọng bhrợ ha bhiệc bhrợ hàng hoá cóh vel đông chr’hoong. Ting cơnh p’căn Hốih Thị Lía, Phó Gíam đốc HTX Nông lâm nghiệp Ma Cooih: Prớ A Riêu bêl ahay nắc tự váih cóh ha rêê. Tu vêy đươi dua khoa học công nghệ, c’lâng bh’rợ bhrợ têng liêm glặp lâng đhr’năng lalua cóh vel đông, k’tiếc k’ruung vel đông âng prớ A Riêu ơy bơơn lâng chất lượng dal cơnh xoọc đâu. Zâp c’moo HTX bhrợ pa choom đoọng ha đhanuôr đắh bhiệc chóh, zư lêy, bơơn bhrợ lâng zư lêy têêm ngăn bh’nơơn pr’đươi ting c’lâng nông nghiệp têêm ngăn. P’căn Hốih Thị Lúa đoọng năl, tước đâu ơy vêy 200 pr’loọng đhanuôr ting pấh chóh lâng zư lêy prớ A Riêu, ooy đâu vêy 41 pr’loọng pấh bhrợ ooy HTX, lâng k’tiếc bhứah lấh 18ha. Ha dợ zên pa chô đắh prớ A Riêu zâp c’xêê đhanuôr pa chô lấh 5 ực đồng. P’căn Hốih Thị Lía, Phó Gíam đốc HTX Nông lâm nghiệp Ma Cooih moon: Prớ A Riêu nắc pr’đươi chr’nắp cóh vel đông, cắh mưy cóh Quảng Nam bơơn năl bấc, nắc cóh zâp prang k’tiếc k’ruung lâng 2, 3 k’tiếc k’ruung lơơng cung năl: “Bêl ahay prớ tự váih, đhanuôr vêy chóh cung cắh liêm choom. tơợ bêl váih Phòng nông nghiệp chr’hoong pa choom nắc đhanuôr chóhliêm choom. bhiệc zư lêy prớ A Riêu cung k’đhạp, tu vêy phòng Nông nghiệp, dự án Trường Sơn xanh moon pa choom nắc cung zư liêm buôn, têêm ngăn. Tu ơy bhrợ pa dưr nhãn hiệu nắc prớ A Riêu choom pa glúh tơơm ríah. Azi p’cắh cóh Facebook, ký pa gơi ooy siêu thị cóh Đà Nẵng, Tam Kỳ lang zâp chợ liêm sạch, HTX đh’rứah chấc thị trường pa câl, pấh zâp hội chợ p’cắh pr’đươi. K’tiếc k’ruung Nhật Bản buôn đặt câl, k’tiếc k’ruung Ý, Ấn Độ cung câl. Nâu a’tốh azi t’bhlâng bhrợ pa dưr bấc lấh.”

Đoọng pa dưr dal chất lượng bh’nơơn pr’đươi nông nghiệp cóh vel đông, cr’chăl hanua UBND chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam ơy k’đươi moon zâp ban, ngành lêy cha mêết đươi dua ứng dụng khoa học công nghệ, kỹ thuật, c’lâng bh’rợ bhrợ têng ting c’lâng liêm crêê lâng plêẹng k’tiếc cóh vel đông. Đh’rứah lâng prớ A Riêu, xoọc đâu bhiệc lêy cha mêết pa dưr chè Ra Déh cóh chr’val Tư cung ơy đoọng đhanuôr bhrợ, zúp pa dưr pa xớc chè a’ngoọn bấc lấh. Ooy đâu chrooi pa xoọng pa dưr liêm chr’nắp lấh cóh thị trường, zup đhanuôr bơơn pa xoọng zên lâng pa xiêr đha rứt nhâm mâng. Lấh mơ, bhiệc đươi dua khoa học công nghệ dzợ bơơn bhrợ ooy đắh pa dưr pa xớc m’ma a’ọc vel đông cóh chr’val Cà Dăng.

Xoọc đâu, chr’hoong Đông Giang xoọc đươi dua tiến bộ kỹ thuật ooy bhiệc bhrợ búah Tà Vạc cóh chr’val Jơ Ngây, chóh lâng zư lêy nghệ tăm cóh chr’val Sông Kôn. Lấh mơ nắc bhrợ t’bhứah bh’rợ chóh, zư lêy m’ma ha roo Ba Trăng ty chr’nắp âng đhanuôr Cơ Tu, chóh prí, pa dưr pa xớc bh’rợ chóh tơơm ba kích... Ooy đâu zúp đhanuôr vêy pr’đơợ pa dưr pa xớc bh’rợ tr’nêng, zi lấh đha rứt nhâm mâng lâng bhrợ cha k’van. T’coóh A Lăng Đưa, Phps Chủ tịch Hội Nông dân chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl: “Đhanuôr t’bhlâng bhrợ cha, pa dưr pr’ắt tr’mung. Bấc pr’loọng đhanuôr bhrợ cha choom, z’zăng lấh ahay. Bêl ahay bhrợ lơi đhơ cơnh vêy, xoọc đâu năl đươi máy móc liêm choom cơnh máy cày, mát xoót ha roo... đhanuôr cung t’bhlâng đươi dua khoa học kỹ thuật ooy bh’rợ bhrợ cha, pa dưr hàng hoá pa câl thị trường, chất lượng pr’đươi ting t’ngay ting pa dưr lấh mơ. Cr’chăl nâu a’tốh, Hội nông dân chr’hoong t’bhlâng xay moon, zooi zúp đhanuôr đươi dua khoa học công nghệ, kỹ thuật tiến bộ đắh bhrợ ha rêê đhuốch.”

Đh’rứah lâng đuơi dua khoa học công nghệ moót ooy bh’rợ tr’nêng bhrợ ha rêê đhuốch, lâm nghiệp, chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam bhrợ cắh cậ bhrợ pr’đơợ đoọng ha doanh nghiệp, HTX, tổ hợp tác pấh bhrợ xay moon, p’cắh bh’nơơn pr’đươi đhị zâp hội chợ, p’têết pazưm đợc p’cắh, pa câl bh’nơơn pr’đươi cóh zâp siêu thị, chợ nông sản, đhị du lịch.. T’coóh Hồ Quang Minh, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, đươi dua khoa học công nghệ ơy chrooi pa xoọng chr’nắp ooy bhiệc pa dưr chr’nắp pr’đươi bhrợ Nông nghiệp âng chr’hoong, zúp đoọng zâp pr’loọng đhanuôr Cơ Tu pa dưr pa xớc bh’rợ, pa chô bấc zên. Lâng nâu đoo nắc bh’rợ bha lâng đoọng pa dưr pa xớc nông nghiệp công nghệ dal, pa dưr pa xớc pr’ắt tr’mung cóh vel đông. T’coóh Hồ Quang Minh moon: “Ooy cr’chăl xay bhrợ, azi đươi dua khoa học công nghệ nắc chr’nắp lấh mơ, váih bấc bh’nơơn pr’đươi pa câl ooy thị trường liêm choom lấh. Lấh mơ nắc bh’rợ chóh tơơm nghệ tăm vêy zúp đhanuôr cóh 2 chr’val Sông Kôn lâng Jơ Ngây lêy chô bhrợ hàng hoá. Azi t’bhlâng bhrợ t’bhứah đợ pr’đươi ơy p’cắh ghít chr’nắp cr’chăl hanua, lêy cha mêết xang nắc đoọng xay bhrợ. Râu 2 nắc đươi dua khoa học công nghệ đoọng lêy cha mêết pa xoọng 2, 3 bh’nơơn pr’đươi chất lượng dal lấh, đoọng pa dưr chr’nắp lấh mơ. Râu 3 chr’hoong xoọc t’đang k’đươi 2, 3 doanh nghiệp, HTX ơy liêm choom cóh thị trường tước vel đông đoọng bhrợ 2, 3 pr’đươi pr’dua lâng p’têết lêy pa câl đoọng ha vel đông. Nâu đoo nắc 1 ooy 3 bh’rợ gung dưr âng chr’hoong Đông Giang đoọng bhrợ cơnh Nghị quyết âng Đại hội đảng bộ chr’hoong.”

Choom moon, bhiệc đươi dua khoc học công nghệ ooy bh’rợ tr’nêng nắc đoo bh’rợ chr’nắp đoọng pa dưr chất lượng lâng chr’nắp bh’nơơn pr’đươi. Nâu đoo cung nặc bh’rợ quyết định đoọng ha bhiệc pa dưr dal zên pa chô, t’bil ha ul pa xiêr đha rứt nhâm mâng đoọng ha đhanuôr./.

Đông Giang:

Ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất nông nghiệp

Hôih Nhàn-Báo Quảng Nam

Thời gian qua, huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam đẩy mạnh triển khai nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất nông nghiệp, tạo ra những sản phẩm có giá trị kinh tế cao, thay đổi phương thức canh tác lạc hậu, kém hiệu quả cho bà con. Qua đó, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội, xoá đói giảm nghèo, nâng cao đời sống cho đồng bào trên địa bàn huyện.

Hợp tác xã Nông lâm nghiệp Ma Cooih, xã Ma Cooih, huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam mỗi năm ươm hơn 200 nghìn cây giống ớt A Riêu bản địa. Đây là thành quả từ quá trình nghiên cứu, bảo tồn và phát triển ớt A Riêu của đồng bào Cơ Tu để phục vụ cho việc sản xuất hàng hoá trên địa bàn huyện. Theo bà Hôih Thị Lía, Phó Giám đốc HTX Nông lâm nghiệp Ma Cooih: Ớt A Riêu trước đây mọc rải rác ở nương rẫy. Nhờ có đề tài nghiên cứu ứng dụng khoa học công nghệ, quy trình sản xuất suất phù hợp với thực tế thổ nhưỡng, khí hậu của địa phương mà ớt A Riêu đã đạt sản lượng và chất lượng cao như hiện nay. Hàng năm HTX tổ chức tập huấn, hướng dẫn bà con về kỹ thuật trồng, chăm sóc, thu hoạch và bảo quản sản phẩm theo hướng nông nghiệp an toàn. Bà Hôih Thị Lía cho biết, đến nay đã có 200 hộ dân tham gia trồng và chăm sóc ớt A Riêu, trong đó có 41 hộ tham gia vào HTX, với diện tích trên 18 héc ta. Riêng thu nhập từ ớt A Riêu mỗi tháng bà con thu về hơn 5 triệu đồng. Bà Hôih Thị Lía, Phó Giám đốc HTX Nông lâm nghiệp Ma Cooih chia sẻ: Ớt A Riêu là sản vật bản địa nổi tiếng không chỉ ở tỉnh Quảng Nam mà còn khắp cả nước và một số nước khác: “Trước đây cây ớt mọc hoang dại, bà con có trồng nhưng không nắm  kỹ thuật trồng và chăm sóc. Từ khi  Phòng Nông nghiệp huyện xuống hướng dẫn nay bà con  trồng và chăm sóc tốt hơn. Trước đây việc bảo quản trái ớt A Riêu rất khó, nhờ coh Phòng Nông nghiệp, Dự án Trường Sơn xanh hướng dẫn nay việc bảo quản cũng thuận lợi hơn, bảo quản hai ba tháng trái ớt vẫn tươi bình thường. Vì đã xây dựng nhãn hiệu rồi nên sản phấm ớt A Riêu có thể truy xuất nguồn gốc. Chúng tôi quảng bá trên Facebook, ký gởi ở các siêu thị tại Đà Nẵng, Tam Kỳ và tại các chợ nông sản sạch; HTX cùng tìm thị trường tiêu thụ, tham gia các hội chợ giới thiệu sản phẩm. Đất nước Nhật Bản thường đặt mua, nước Ý, Ấn Độ cũng đặt mua, nhưng đặt số lượng lên tới 17 tấn chúng tôi không đáp ứng được, nên rất tiếc. Kế hoạch thời gian tới là tiếp tục tăng số lượng sản phẩm.”

   Để nâng cao chất lượng sản phẩm nông nghiệp trên địa bàn, thời gian qua UBND huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam đã chỉ đạo các ban, ngành tiến hành nghiên cứu ứng dụng khoa học công nghệ, kỹ thuật, quy trình sản xuất theo hướng phù hợp với thổ nhưỡng, khí hậu của địa phương. Cùng với ớt A Riêu, hiện nay đề tài nghiên cứu, phát triển chè Ra Deh ở xã Tư cũng đã được chuyển giao cho nông dân, giúp việc phát triển nguyên liệu chế biến chè dây được dồi dào hơn. Qua đó góp phần nâng cao chất lượng, giá trị sản phẩm trên thị trường, giúp bà con tăng thu nhập và giảm nghèo bền vững. Ngoài ra, việc ứng dụng khoa học công nghệ còn được thực hiện trong phát triển giống heo cỏ địa phương ở xã Cà Dăng.

Hiện, huyện Đông Giang đang ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào việc chế biến rượu Tà Vạc ở xã Jơ Ngây, trồng, chăm sóc nghệ đen ở xã Sông Kôn. Đặc biệt là mở rộng mô hình trồng, chăm sóc giống lúa Ba Trăng truyền thống của đồng bào Cơ Tu, trồng chuối mốc,  phát triển mô hình trồng cây ba kích… Qua đó, giúp cho bà con có điều kiện phát triển kinh tế, thoát nghèo bền vững và vươn lên làm giàu. Ông A Lăng Đưa, Phó Chủ tịch Hội Nông dân huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết: “Bà con nông dân rất tích cực làm ăn, sản xuất, phát triển kinh tế. Nhiều hộ nông dân kinh tế khấm khá, có cuộc sống khả giả hơn trước. Trước đây bà con Cơ Tu chỉ sử dụng nông cụ thô sơ, nay đã biết sử dụng các loại máy móc hiện đại, như máy cày, máy gặt… thay thế sức lao động. Bà con cũng tích cực áp dụng khoa học kỹ thuật vào mô hình sản xuất, phát triển sản phẩm hàng hoá bán ra thị trường; chất lượng sản phẩm ngày càng được nâng cao so với trước đây. Trong thời gian tới, Hội Nông dân huyện tiếp tục tuyên truyền, vận động, hỗ trợ bà con ứng dụng khoa học công nghệ, kỹ thuật tiến bộ trong sản xuất nông nghiệp.”

Cùng với việc ứng dụng khoa học công nghệ vào mô hình sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam tổ chức hoặc tạo điều kiện cho doanh nghiệp, HTX, tổ hợp tác tham gia giới thiệu, quảng bá sản phẩm tại các hội chợ, kết nối trưng bày, bán sản phẩm ở các siêu thị, chợ nông sản, địa điểm du lịch… Tiến hành xúc tiến các thủ tục, quy trình tham gia thi chọn sản phẩm OCOP, và đã có 3 sản phẩm được công nhận đạt chuẩn 3 sao, đó là ớt A Riêu, Chè Ra Deh và túi lọc Ra Deh, đồng thời đăng ký quản lý, phát triển quyền sở hữu công nghiệp; hỗ trợ phát triển thương hiệu sản phẩm. Ông Hồ Quang Minh, Phó Chủ tịch UBND huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết: Ứng dụng khoa học công nghệ đã góp phần quan trọng vào việc nâng cao giá trị sản xuất Nông nghiệp của huyện, giúp cho các hộ đồng bào Cơ Tu đẩy mạnh phát triển sản xuất, tăng thu nhập. Và đây cũng là khâu then chốt để phát triển nền nông nghiệp công nghệ cao; thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn huyện. Ông Hồ Quang Minh nói: “Qua quá trình triển khai, chúng tôi áp dụng khoa học công nghệ vào nên giá trị gia tăng cũng tăng lên; đa dạng sản phẩm nên bán ra thị trường cũng tốt hơn. Đặc biệt là đề án trồng cây nghệ đen sẽ giúp cho bà con ở hai xã Sông Kôn và Jơ Ngây hướng tới sản xuất hàng hoá. Chúng tôi tiếp tục mở rộng những sản phẩm đã khẳng định giá trị trong thời gian qua, nghiên cứu xong là cho triển khai sản xuất đại trà. Thứ hai là tiếp tục sử dụng nguồn vốn khoa học công nghệ để nghiên cứu thêm một số sản phẩm có chất lượng cao hơn nữa, để cho nâng cáo giá trị gia tăng hơn nữa. Thứ ba huyện cũng đang kêu gọi một số doanh nghiệp, HTX mà đã thành công trên thị trường đến địa phương để thực hiện số sản phẩm, và kết nối tiêu thụ sản phẩm cho địa phương. Đó là một trong ba khâu đột phá của huyện Đông Giang để thực hiện theo Nghị quyết của Đại hội đảng bộ huyện.”

Có thể nói, việc ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất nông nghiệp là khâu hết sức quan trọng để gia tăng chất lượng và giá trị sản phẩm. Đây cũng là yếu tố quyết định cho việc nâng cao thu nhâp, xoá đói giảm nghèo bền vững cho nông dân./.