Tơợ thành phố Đà Nẵng, lướt truíh c’lâng bhlâng 14G, z’lấh đhr’đấc Kiền dal ch’ngai, ahêê nắc tước ooy chr’hoong k’coong da ding Đông Giang, tỉnh Quảng Nam. Đhăm k’tiếc tr’nơớp ng’bơơn lêy nắc bhươn chè Trung Mang âng Nông trường Quyết Thắng, ắt đhị chr’val Ba. Nắc cóh bh’rợ ng’lướt bêl đâu, ahêê cắh đhêy đhị zr’lụ cruung đác n’nâu nắc dưr lướt cớ tước ooy bhươl cr’noon bh’rợ tr’nêng taanh n’đoóha doóh ty đanh Đhrôông. Bhươl cr’noon bh’rợ tr’nêng ch’ngai tơợ zr’lụ thị trấn Prao âng chr’hoong Đông Giang k’dâng lấh 3km. Nâu đoo nắc zr’lụ ắt mamông âng đhanuôr Cơ Tu lâng bhươl cr’noon vêy ta bhrợ t’váih đh’rứah lâng cr’noọ nắc zư lêy bh’rợ taanh n’đoóh a doóh ty đanh âng mabnuýh Cơ Tu. Tước nâu cơy, bhươl cr’noon taanh n’đoóh a doóh ty đanh pa têết lâng du lịch bhươl cr’noon nắc dưr váih zr’lụ pr’hay pa bhlâng tước la lêy âng ta mooi, cóh đêếc vêy bấc ta mooi tơợ k’tiếc k’ruung n’lơơng. Pơ căn Ava, ta mooi tước tơợ k’tiếc k’ruung Italia xay moon, a đay lêy pr’hay pa bhlâng lâng nắc kiêng pa bhlâng bh’rợ taanh n’đoóh a doóh ty đanh âng đhanuôr Cơ Tu. Cóh g’lúh tr’nơớp lướt du lịch ooy Việt Nam, a đoo câl chô đơơng đươi lâng nắc vêy apêê pr’zớc âng đoong kiêng, nắc bấc chu văl chô cớ ooy Việt Nam, tước ooy Đông Giang đoọng nhăn pay câl đợ n’đoóh a doóh t’mêê cha chríh đoọng pa câl ha apêê pr’zớc cóh Italia. Pơ căn Ava prá: “Nâu đoo nắc n’đoóh a doóh liêm pa bhlâng, đợ rau cha năm cóh đâu chr’nắp liêm, hau tu apêê đoo cắh đơơng pa câl ooy Đà Nẵng cắh cậ Hội An. Cr’noọ ga mắc bhlâng nắc azi tước ooy đâu đoỌng đơơng âng pa câl n’đoóh a doóh n’nâu lâng kiêng zư lêy đoọng ha pr’ắt tr’mông đanh đươnh ha đhanuôr. Ting t’ngay nắc cóh zr’lụ lơơng lấh dưr bil, tu cơnh đêếc azi kiêng bhrợ đoọng ha n’đoóh a doóh n’nâu dưr váih đanh đươnh lâng c’xêê c’moo lâng apêê đhanuôr n’nâu đoọng pr’ắt tr’mông âng apêê đoo ting t’ngay liêm crêê lấh mơ”.

A moó Bhling Thị Treng, tổ Trưởng tổ taanh n’đoóh a doóh cr’noon Dhrôông, chr’val Tà Lu, chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam xay moon, tước nâu cơy đợ n’đoóh a doóh âng Đhrôông nắc ta pa câl công bấc lấh mơ lâng bấc ta mooi tơợ k’tiếc k’ruung n’lơơng tước nhăn câl, nắc bhươl cr’noon bhui har lấh mơ. Xoọc đâu, cóh tổ taanh n’đoóh a doóh vêy 28 apêê ađhi a moó ting pấh taanh, pa dưr thu nhập đoọng ha pr’loọng đong. Đh’rứah lâng bh’rợ taanh n’đoóh a doóh cơnh ty đanh ahay, ađhi a moó nắc dzợ taanh p’xoọng đợ pr’đươi t’mêê, cơnh ví pân juýh, ví pân đil, cr’đhung, khăn bha lếp đhị pa pan… Zập c’moo đợ zên bơơn pay pa chô âng tổ t’taanh công k’nặ muy ha riêng ức đồng, cơnh cóh c’moo ahay lấh muy ha riêng ức đồng. A moó Bhling Thị Treng prá: “Hân đhơ đợ zên ng’bơơn cắh mơ tơợ bh’rợ taanh n’đoóh a doóh, nắc nâu đoo bh’rợ ty đanh tơợ ahay, tu cơnh đêếc nắc ng’zư lêy, tu cơnh đêếc đoo bêl doọ trơ vâng nắc apêê ađhi a moó ting pấh taanh bhrợ. Cóh cr’noon Đhrôông pazêng apêê ađhi a moó lứch ma năl t’taanh. Pazêng rau pr’đươi đoọng ng’taanh nắc lứch đợ pr’đươi t’mêê, cơnh chỉ, len… tun cóh xoọc đâu cắh dzợ ngai chóh k’pái, nắc pr’đươi ng’taanh nắc đươi pr’đươi t’mêê. Pazêng xrang taanh n’nắc lứch đơ ty, cắh đươi máy móc. Tơợ đêếc đợ rau la liêm pr’hay, đợ rau cha năm nắc dzợ cơnh ty đanh ahay”.

Ảnh: Trần Thắng

  Cóh bấc c’moo ahay, bhươl cr’noon taanh n’đoóh a doóh ty đanh pa têết đh’rứah lâng bh’rợ du lịch bhươl cr’noon  Đhrôông cóh chr’val Tà Lu, chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam ơy dưr váih zr’lụ tước la lêy pr’hay pa bhlâng. Đươi vêy cơnh đêếc, bhươl cr’noon bh’rợ tr’nêng n’nâu nắc vêy bơơn k’rang âng bấc c’bhúh xã hội cóh k’tiếc k’ruung lâng tơợ k’tiếc k’ruung n’lơơng đoọng zư lêy văn hoá ty đanh âng đhanuôr Cơ Tu. Rau đêếc nắc zúp zooi đhanuôr Cơ Tu bh’rợ t’váih cha năm cóh n’đoóh a doóh, pa choom ooy bh’rợ pa câl hàng, xay p’cắh chr’na đha nắh vel đong lâng bhrợ bh’rợ taanh n’đoóh a doóh đoọng ha ta mooi lêy. Xoọc đâu, tước lâng bhươl cr’noon bh’rợ tr’nêng taanh n’đoóh a doóh – du lịch bhươl cr’noon Đhrôông, ta mooi nắc bơơn lêy apêê ađhi a moó Cơ Tu taanh n’đoóh a doóh lâng câl pazêng rau n’đoóh a doóh, k’têệng, ch’đhung điện thoại, ch’đhung đớc máy vi tính, ví pân juýh… lâng đợ zên tơợ 45 tước 70 r’bhâu đồng. Lấh ooy taanh cơnh ty đanh ahay,  ađhi a moó nắc dzợ taanh ting cơnh cr’noọ âng ta mooi đươi tơợ 8 máy zúp zooi âng pazêng c’bhúh xã hội đoọng. Lâng bh’rợ tr’nêng p’xoọng n’nâu, zập c’xêê, k’nặ 30 cha nắc a đhi a moó manuýh Cơ Tu vêy đợ zên bơơn pa chô tơợ 400 tước 700 r’bhâu đồng đoọng pa liêm pa crêê pr’ắt tr’mông. T’coóh Hồ Quang Minh, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam prá: “Xoọc đâu đhị chr’hoong Đông Giang vêy bơr rau bh’rợ du lịch bhươl cr’noon cóh cr’noon Đhrôông chr’val Tà Lu lâng cóh cr’noon Bh’hôông chr’val Sông Kôn. Bơr bh’rợ n’nâu nắc chr’hoong ơy pazum đh’rứah lâng muy bơr Tour du lịch cóh Hội An đoọng apêê đoo pa têết lâng ta mooi cóh k’tiếc k’ruung lâng tơợ k’tiếc k’ruung n’lơơng lướt lêy du lịch cruung đác lâng mót đhêy ắt cóh bơr zr’lụ n’nâu, ting n’nắc lướt lêy văn hoá âng đhanuôr Cơ Tu, đh’rứah lâng chr’hoong cộng bhrợ t’váih pr’đơợ đoọng đhanuôr t’bhlâng bhrợ lâng pa dưr bh’rợ taanh n’đoóh a doóh, taanh zong zá… đoọng đhanuôr pa dưr cớ lâng bơơn pa câl đoọng ha ta mooi tước la lêy”.

Pa dưr du lịch pa têết lâng bh’rợ zư lêy văn hoá ty đanh âng đhanuôr Cơ Tu n’đắh mặt t’ngay lơớp âng Quảng Nam ơy lâng xoọc nắc c’lâng bh’rợ crêê liêm. Nắc đhiệp mơ 2 tiếng đồng hồ lướt xe máy, ta mooi du lịch nắc bơơn lêy tân tung, da dặ chr’nắp pr’hay âng apêê pân đil Cơ Tu, bơơn lêy đợ bh’rợ ng’taanh n’đoóh a doóh âng đhanuôr Cơ Tu cóh đâu. Rơơm kiêng, du lịch bhươl cr’noon nắc bh’rợ liêm choom bhlâng cóh zr’lụ da ding k’coong n’đắh mặt t’ngay lơớp âng Quảng Nam, pa liêm pa crêê pr’ắt tr’mông âng đhanuôr Cơ Tu lâng chrooi đoọng rau đơ chr’nắp cóh bh’rợ zư lêy văn hoá ty đanh âng đhanuôr acoon cóh./.

Đông Giang:

Phát triển du lịch gắn với bảo tồn nghề truyền thống

                                                               Thành Long- Hốih Nhàn

     Nằm ẩn mình bên dòng suối Tà Lu hiền hòa, ven Quốc lộ 14G, cách thị trấn Prao, huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam khoảng 3 km về hướng Đông Nam là Làng nghề Dệt Thổ cẩm truyền thống Đhrôông. Làng nghề ra đời không chỉ là tạo công ăn việc làm, đây đã trở thành điểm đến hấp dẫn với du khách gần xa, những bạn trẻ thích du lịch khám phá và khách du lịch nước ngoài. Làng nghề ngày càng tấp nập, đông vui và mang đến nguồn thu nhập ổn định cho đồng bào Cơ Tu nơi đây.

     Từ thành phố Đà Nẵng, đi theo Quốc lộ 14G, vượt qua Dốc Kiền “chênh vênh”, chúng ta đặt chân đến huyện miền núi Đông Giang, tỉnh Quảng Nam. Địa danh đầu tiên chúng ta bắt gặp là đồi chè Trung Mang thuộc Nông trường Quyết Thắng, nằm trên địa bàn xã Ba. Nhưng trong hành trình hôm nay, chúng ta sẽ không dừng chân ở địa danh này mà tiếp tục đến với làng nghề Dệt Thổ cẩm truyền thống Đhrôông. Làng nghề chỉ cách trung tâm thị trấn Prao của huyện Đông Giang khoảng 3 km. Đây là khu vực sinh sống của đồng bào Cơ Tu và làng nghề ra đời cũng với mục đích bảo tồn nghề dệt thổ cẩm truyền thống của người Cơ Tu. Đến nay, Làng nghề dệt thổ cẩm truyền thống gắn với du lịch cộng đồng đã trở thành điểm đến lý tưởng của du khách, trong đó khá nhiều là khách nước ngoài. Bà Ava, du khách đến từ Italia cho biết, mình rất ấn tượng và bị cuốn hút bởi nghề Dệt thổ cẩm truyền thống của đồng bào Cơ Tu. Lần đầu tiên đi du lịch qua Việt Nam, bà mua về dùng và được bạn bè rất thích nên đã nhiều lần trở lại Việt Nam, đến với Đông Giang đặt hàng những sản phẩm mới lạ hơn để bán cho bạn bè ở Italia. Bà Ava cho biết: “Đây là sản phẩm rất đẹp, có tính thẩm mỹ cao mà sao người ta không mang xuống Đà Nẵng hay Hội An bán. Mục đích lớn lao chúng tôi lên đây là đem những sản phẩm này và muốn bảo tồn cho cuộc sống lâu dài cho người dân. Dần dần những nơi khác đã mai một, vì vậy chúng tôi muốn làm cho những sản phẩm này sẽ tồn tại mãi với thời gian với những người dân nơi đây để cuộc sống người dân ngày càng được cải thiện”.

      Chị Bhling Thị Treng, tổ Trưởng tổ Dệt thổ cẩm thôn ĐhRôồng xã Tà Lu, huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết, đến nay sản phẩm dệt thổ cẩm của Đhrôồng đã bán tốt hơn và nhiều khách nước ngoài lên đặt mua nên làng nghề trở nên nhộn nhịp hơn. Hiện nay trong tổ dệt có 28 chị em tham gia dệt, cải thiện thu nhập cho các gia đình. Bên cạnh dệt những đồ thổ cẩm truyền thống thì chị em dệt thêm các sản phẩm mới, như ví nam, ví nữ, túi xách tay, khăn trải bàn… Mỗi năm thu nhập của tổ dệt cũng gần một trăm triệu, như năm ngoái hơn một trăm triệu. Chị Bhling Thị Treng cho biết: “Mặc dù thu nhập từ dệt thổ cẩm không là mấy, nhưng đây là nghề truyền thống rồi nên phải giữ, vì vậy mà những lúc nông nhàn thì các chị em lại tham gia dệt. Trên địa bàn thôn Đhơ Rôồng tất cả các chị em đều biết dệt thổ cẩm truyền thống cả. Các vật liệu để dệt đều sử dụng vật liệu mới, như chỉ, len...bởi hiện nay trên địa bàn huyện Đông Giang không ai trồng cây bông nữa, nên nguyên liệu dệt thì dùng nguyên liệu mới. Các khung dệt vẫn sử dụng khung dệt cũ, không sử dụng máy móc. Qua đó mà tính thẩm mỹ, hoa văn truyền thống được giữ nguyên vẹn”.)

Nhiều năm qua, làng nghề Dệt thổ cẩm truyền thống kết hợp du lịch cộng đồng Đhrôông ở xã Tà Lu, huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam đã trở thành điểm đến hấp dẫn. Nhờ vậy, làng nghề này nhận được sự quan tâm của nhiều tổ chức xã hội trong và ngoài nước nhằm bảo tồn văn hóa truyền thống của đồng bào Cơ Tu. Đó là hỗ trợ đồng bào Cơ Tu cách tạo mẫu sản phẩm, tập huấn kỹ năng bán hàng, giới thiệu ẩm thực địa phương và trình diễn dệt thổ cẩm phục vụ du khách. Hiện nay, lên với làng nghề dệt thổ cẩm- du lịch cộng đồng Đhrôông, du khách được trực tiếp xem các chị em Cơ Tu dệt thổ cẩm và mua các sản phẩm như váy, dây nịt, túi đựng điện thoại, túi đựng máy tính xách tay, ví nam...với giá dao động từ 70 ngàn đến 45 ngàn đồng/sản phẩm. Ngoài dệt thủ công, chị em Cơ Tu còn dệt theo yêu cầu của du khách nhờ 8 máy may do các tổ chức xã hội tài trợ. Với việc làm thêm này, mỗi tháng, gần 30 chị em người Cơ Tu có thu nhập trung bình từ 400 đến 700 ngàn đồng mỗi tháng để cải thiện cuộc sống. Ông Hồ Quang Minh, Phó Chủ tịch UBND huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết: “Hịên tại huyện Đông Giang có hai mô hình du lịch cộng đồng ở thôn Đhrôồng ở xã Tà Lu và ở thôn Bh’hôồng xã Sông Kôn. Hai mô hình này huyện đã kết nối với một số Tour du lịch ở Hội An để người ta kết nối với khách trong nước và ngoài nước đi tham quan du lịch sinh thái vào nghỉ ở hai khu này, đồng thời tham quan văn hoá của đồng bào Cơ Tu, cùng với đó huyện cũng đã tạo điều kiện cho bà con duy trì và phát triển các mô hình về dệt thổ cẩm, về đan lát…để cho bà con khôi phục lại và phát triển sau đó bán lại cho du khách đến tham quan”.

Phát triển du lịch gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống của đồng bào Cơ Tu ở phía Tây Quảng Nam đã và đang là hướng đi đúng đắn. Chỉ cần hơn 2 giờ đồng hồ đi xe máy, khách du lịch được đắm mình trong những điệu múa T’tung Zază quyến rũ của những chàng trai cô gái Cơ Tu, được tận mắt chứng kiến những công đoạn dệt thổ cẩm rất cầu kỳ của đồng bào Cơ Tu nơi đây. Hy vọng, du lịch cộng đồng sẽ là mảng sáng vùng núi phía Tây Quảng Nam, cải thiện cuộc sống của đồng bào Cơ Tu và góp phần quan trọng việc bảo tồn văn hóa truyền thống của đồng bào./.