C’moo 1992, Bộ Công nghiệp ha lêệng đoọng Công ty vàng Bồng Miêu âng tập đoàn Besra pếch pay vàng đhị chr’val Tam Lãnh, chr’hoong Phú Ninh, tỉnh Quảng Nam. 25 c’moo pếch pay pr’đươi chr’năp, k’zệt tấn vàng ơy ta đơơng pa câl ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng, ha dợ coh xa nay xay moon ooy zên prặ, doanh nghiệp k’tiêc k’ruung n’nâu ta luôn xay moon căh râu bơơn pay pa chô, nợ zên thuế, nợ zên bảo hiểm xã hội, nợ lâng apêê đối tác tươc k’ha riêng tỷ đồng. Hân đhơ lứch c’moo bhrợ têng ơy 5 c’moo, năc tươc nâu cơy, tỉnh Quảng Nam căh ơy choom pa đhêy bh’rợ bhrợ vàng đhị đâu, pa liêm cruung đác ting cơnh xa nay xay moon.

Ăt mamông đhị k’tiêc vàng năc đhanuôr lâng chính quyền chr’hoong Phú Ninh căh bơơn đươi râu liêm crêê hân đoo, ha dợ năc dưr ăt lâng râu căh liêm crêê ooy râu têêm ngăn xã hội. T’cooh Vũ Thanh Hải, ăt coh chr’val Tam Lãnh, chr’hoong Phú Ninh xay moon, 5 c’moo ahay, đhanuôr vel đong đương zr’lụ bhrợ vàng Bồng Miêu n’nâu năc căh dợ ta đoọng bhrợ: “Pazêng râu chất nha nhự xang bêl pếch pay vàng dợ bhrợ nha nhự pa bhlâng lâng môi trường, bhrợ râu căh liêm crêê ooy pr’ăt tr’mông lâng đác đươi âng đhanuôr đhị đâu. Azi rơơm kiêng Chính phủ, apêê ngành lâng tỉnh Quảng Nam đơơh pa liêm k’tiêc, pac k’tiêc đoọng ha đhanuôr zi choh crâng, choh tơơm pay cha p’lêê, pa dưr pr’ăt tr’mông.”

Zr’lụ bhrợ têng vàng Bồng Miêu bhưah 385 héc ta, ăt đhị zr’lụ cruung đác zr’năh k’đhap. Tơợ tr’nơơp c’moo 2021 tươc nâu cơy, Công an chr’hoong Phú Ninh lâng chr’val Tam Lãnh ơy bhrợ lâh 40 g’luh pruuh coop, zâl t’bil, năc đhr’năng bhrợ vàng lất xa nay dợ u vaih. Ting cơnh Đại tá Nguyễn Hà Lai, Phó Giám đốc Công an tỉnh Quảng Nam, ngành chức năng ơy xrặ t’nooi 500 cha năc ting bhrợ vàng lất xa nay đhị đâu lâng vêy đhr’năng vaih c’bhuh, đương goon lêy pazêng zr’lụ bhrợ vàng: “Tơợ bh’rợ lươt ch’mêệt lêy coh râu la lua đhị vel đong năc choom xay moon ghít, zr’lụ đương goon lêy, zâl cha groong căh râu choom. Lực lượng âng hêê căh vêy bâc, ha dợ c’bhuh bhrợ vàng apêê đoo ăt coh da ding k’coong năc bơr pêê c’xêê, ahêê vêy t’bhlâng pruuh coop, zâl cha groong công căh choom la lay cơnh bh’rợ puah ha roo xui a tứch. A tứch ng’tươc xui năc xó ha dợ bêl ahêê chô năc apêê đoo tươc.”

Ting cơnh xa nay âng Luật khoáng sản c’moo 2020, bêl lứch t’ngay c’xêê bha ar đoọng bhrợ têng coh c’moo 2016, Công ty vàng Bồng Miêu năc vêy bh’rợ căh dợ đoọng ngai choom mọt bhrợ. Doanh nghiệp n’nâu ơy xay moon năc căh dợ pa bhrợ, Bộ Tài Nguyên lâng Môi trường năc đợ vị đoọng bhrợ têng, tu cơnh đêêc năc vêy trách nhiệm bhrợ đề án lâng bhrợ têng bh’rợ tr’nêng căh dợ đoọng bhrợ vàng, pa chô k’tiêc lâng pa liêm pa crêê môi trường. Cr’noọ bh’rợ căh dợ đoọng bhrợ têng vàng Bồng Miêu năc ơy vêy Bộ Tài nguyên lâng Môi trường xay moon bhrợ têng tơợ m’pâng c’moo 2017 lâng đợ zên xay bghrợ k’nặ 19 tỷ đồng. Hân đhơ cơnh đêêc, đợ zên Công ty vàng Bồng Miêu xay moon đoọng ooy quỹ đhị Quỹ zư lêy môi trường năc 6 tỷ đồng, dợ ta bhúch lâh 12 tỷ đồng đoọng bhrợ têng bh’rợ căh dợ đoọng ngai mọt bhrợ. X’rịa c’moo 2019, Hội đồng Nhân dân tỉnh Quảng Nam công ơy prá xay xang Nghị quyết pay đươi zên âng vel đong năc 12,6 tỷ đồng đoọng bhrợ bh’rợ căh dợ đoọng ngai mọt bhrợ vàng.

Tơợ c’moo 2018 tươc nâu cơy, tỉnh Quảng Nam ơy 7 chu pa gơi bha ar bha tơ ta đang moon Bộ Tài nguyên lâng Môi trường đơơh bhrợ quyết định xay moon căh dợ đoọng bhrợ têng, năc tươc nâu cơy công căh bơơn lêy bộ n’nâu ta ơơi pa chô? T’cooh Lại Hồng Thanh, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Địa chất khoáng sản, Bộ Tài nguyên lâng Môi trường xay moon: “Xa nay xay moon âng Luật Khoáng sản năc cơnh đêêc, ha dợ xa nay âng Luật Ngân sách năc căh đoọng pay zên âng vel đong đơơng đơc ooy zên âng Trung ương đoọng bhrợ têng muy xa nay bh’rợ. Cơnh râu la lua coh xoọc đâu năc vêy 2 n’đăh zên, muy năc zên 6,4 tỷ đồng âng doanh nghiệp ơy đoọng ooy zên âng nhà nước, ghít năc âng Bộ Tài nguyên lâng Môi trường, bơr cậ năc k’nặ 13 tỷ đồng zên âng tỉnh Quảng Nam. Pazêng xa nay xay moon n’nâu xoọc lum zr’năh k’đhap.”

T’ngay 12/8/2020, Phó Thủ tướng Chính phủ Trịnh Đình Dũng ơy vêy xa nay xay moon ghít: Bộ Tài nguyên lâng Môi trường vêy trách nhiệm p’too moon Tổng cục Địa chất lâng Khoáng sản Việt Nam k’đhơợng xay, pazum đh’rưah lâng UBND tỉnh Quảng Nam ch’mêệt lêy xa nay âng xa nay bh’rợ căh dợ đoọng ngai bhrợ têng vàng, đơơh hân pa liêm pa crêê bha ar bha tơ lâng p’căh ooy Bộ Tài nguyên lâng Môi trường ch’mêệt lêy prá xay coh c’xêê 2/2021. Ha dợ, tươc nâu cơy xa nay căh dợ đoọng ngai bhrợ vàng đhị zr’lụ bhrợ vàng Bồng Miêu năc dợ ăt coh bha ar.

Coh bh’rợ prá xay đhị pr’họp g’luh 2, Quốc hội khoá XV coh t’ngay 9/11, ooy đhr’năng kinh tế- xã hội 2021, cr’noọ bh’rợ pa dưr kinh tế - xã hội c’moo 2022, đại biểu Lê Văn Dũng, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh uỷ, Trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Nam muy chu cớ ta đang moon ooy bh’rợ đơơh hân pa liêm pa xang bha ar bha tơ căh dợ đoọng ngai bhrợ vàng đhị zr’lụ bhrợ vàng Bồng Miêu. “Hân đhơ lứch t’ngay c’xêê bhrợ têng coh c’moo 2016, năc bh’rợ căh đoọng ngai bhrợ têng vàng ta bhrợ coh đanh đươnh năc bhrợ liêm buôn đoọng ha bh’rợ bhrợ vàng lất xa nay, bh’rợ k’xịa pay k’tiêc, pa hư k’tiêc, c’bhuh n’lất n’mốp ooy ma tuý, t’tông p’pay, pa câl, đơơng âng chất độc, pr’đươi pr’toh dưr vaih k’rơ pa bhlâng lâng ting t’ngay k’đhap lâh mơ. Quảng Nam pa bhlâng ta đang moon Bộ Tài Nguyên lâng Môi trường đơơh hân p’too moon bhrợ bh’rợ căh dợ đoọng ngai bhrợ vàng lất xa nay đhị zr’lụ bhrợ vàng Bồng Miêu, đoọng đơơh pa liêm pa crêê pr’ăt tr’mông đhị vel đong./.”

Bao giờ đóng cửa mỏ vàng Bồng Miêu ?

                         Long Phi/ VOV miền Trung

         Mỏ vàng Bồng Miêu tại huyện Phú Ninh, tỉnh Quảng Nam hết hạn khai thác từ đầu năm 2016. Tháng 8/2020, Thủ tướng Chính phủ đã có văn bản chỉ đạo Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp với tỉnh Quảng Nam tiến hành đóng cửa mỏ. Tuy nhiên, cho đến nay, Đề án đóng cửa mỏ vẫn còn nằm trên giấy dù UBND tỉnh Quảng Nam đã 7 lần kiến nghị Bộ Tài nguyên và Môi trường. Vì sao Bộ Tài nguyên và Môi trường chưa đóng cửa mỏ vàng Bồng Miêu?. Người dân và chính quyền Quảng Nam tiếp tục lo ngại về những hệ lụy từ khai thác vàng trái phép tại đây.

        Năm 1992, Bộ Công nghiệp nặng cấp phép cho Công ty vàng Bồng Miêu thuộc tập đoàn Besra khai thác vàng tại xã Tam Lãnh, huyện Phú Ninh, tỉnh Quảng Nam. 25 năm bòn rút tài nguyên, hàng tấn vàng đã xuất bán ra nước ngoài, nhưng trong báo cáo tài chính, doanh nghiệp nước ngoài này liên tục bị thua lỗ, nợ thuế, nợ bảo hiểm xã hội, nợ đối tác lên đến hàng trăm tỷ đồng. Dù hết hạn khai thác đã 5 năm, nhưng đến nay, tỉnh Quảng Nam vẫn chưa thể đóng cửa mỏ, phục hồi môi trường theo đúng quy định.

Sống trên đất vàng nhưng người dân và chính quyền huyện Phú Ninh chẳng hưởng lợi gì từ vàng mà còn gánh chịu nhiều hệ lụy từ những bất ổn về an ninh trật tự, an toàn xã hội. Ông Vũ Thanh Hải, ở xã Tam Lãnh, huyện Phú Ninh cho biết, 5 năm qua, người dân địa phương chờ đợi mỏ vàng Bồng Miêu đóng cửa.“Những chất thải sau khai thác vẫn gây ô nhiễm rất lớn với môi trường, ảnh hưởng tới đời sống và nguồn nước sinh hoạt của người dân tại đây. Chúng tôi mong mỏi Chính phủ, các ngành và tỉnh Quảng Nam sớm hoàn thổ, chia lại đất cho người dân chúng tôi trồng rừng, trồng cây ăn quả, phát triển đời sống.”

Mỏ vàng Bồng Miêu rộng 385 héc ta, nằm ở khu vực có địa hình phức tạp. Từ đầu năm 2021 đến nay, Công an huyện Phú Ninh và xã Tam Lãnh đã tổ chức hơn 40 đợt truy quét, đẩy đuổi, nhưng tình trạng khai thác vàng trái phép vẫn tái diễn. Theo Đại tá Nguyễn Hà Lai, Phó Giám đốc Công an tỉnh Quảng Nam, ngành chức năng đã lập danh sách 500 đối tượng tham gia khai thác vàng trái phép tại đây và có tình trạng băng nhóm, bảo kê tại các mỏ vàng:“Qua khảo sát thực tế trên địa bàn thì có thể khẳng định rằng chốt chặn không giải quyết được vấn đề gì cả. Lực lượng của chúng ta rất mỏng, trong khi đối tượng thì ở trong khu vực núi cao cả tháng, chúng ta có đẩy đuổi, đốt lán trại đi nữa thì cũng không rác gì là phơi thóc đuổi gà. Gà đến đuổi đi thì chạy nhưng khi chúng ta đi thì lại đến.”

        Theo quy định của Luật khoáng sản năm 2010, khi hết hạn giấy phép năm 2016, Công ty vàng Bồng Miêu phải có trách nhiệm đóng cửa mỏ. Doanh nghiệp này đã tuyên bố phá sản, Bộ Tài nguyên và Môi trường là đơn vị cấp phép nên phải có trách nhiệm lập đề án và tiến hành thủ tục đóng cửa mỏ, hoàn thổ và phục hồi môi trường. Kế hoạch đóng cửa mỏ vàng Bồng Miêu đã được Bộ Tài nguyên và Môi trường phê duyệt từ giữa năm 2017 với tổng kinh phí gần 19 tỷ đồng. Tuy nhiên, số tiền Công ty vàng Bồng Miêu ký quỹ tại Quỹ Bảo vệ môi trường là 6 tỷ đồng, vẫn còn thiếu hơn 12 tỷ đồng để triển khai đề án đóng cửa mỏ. Cuối năm 2019, Hội đồng Nhân dân tỉnh Quảng Nam cũng đã thông qua Nghị quyết chi ngân sách địa phương 12,6 tỷ đồng để đóng cửa mỏ.

Từ năm 2018 đến nay, tỉnh Quảng Nam đã 7 lần gửi văn bản đề nghị Bộ Tài nguyên và Môi trường sớm ban hành quyết định phê duyệt đóng cửa mỏ, nhưng vẫn chưa thấy bộ này trả lời?. Ông Lại Hồng Thanh, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Địa chất khoáng sản, Bộ Tài nguyên và Môi trường giải thích:“Quy định của Luật Khoáng sản là như vậy, nhưng quy định của Luật Ngân sách lại không cho phép chuyển ngân sách của địa phương lên ngân sách Trung ương để thực hiện một đề án. Như thực tế hiện nay thì có tới 2 nguồn kinh phí, một là nguồn 6,4 tỷ đồng của doanh nghiệp đã đưa vào ngân sách nhà nước, cụ thể là của Bộ Tài nguyên và Môi Trường, hai là gần 13 tỷ từ nguồn ngân sách của tỉnh Quảng Nam. Tất cả các quy định này đang bị vướng.”

         Ngày 12/8/2020, Phó Thủ tướng Chính phủ Trịnh Đình Dũng đã có Kết luận   nêu rõ: Bộ Tài nguyên và Môi trường có trách nhiệm chỉ đạo Tổng cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam chủ trì, phối hợp với UBND tỉnh Quảng Nam rà soát nội dung Đề án đóng cửa mỏ, khẩn trương hoàn thiện hồ sơ và trình Bộ Tài nguyên và Môi trường phê duyệt trong tháng 2/2021. Thế nhưng, đến nay Đề án đóng cửa mỏ vàng Bồng Miêu vẫn còn nằm trên giấy.

Trong phiên thảo luận tại kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XV vào ngày 9/11, về tình hình kinh tế - xã hội 2021, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2022, đại biểu Lê Văn Dũng, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Nam một lần nữa kiến nghị về việc khẩn trương hoàn tất thủ tục đóng cửa mỏ vàng Bồng Miêu.   “Dù đã hết hạn khai thác vào năm 2016, nhưng việc không đóng cửa mỏ trong thời gian dài đã tạo điều kiện cho các hoạt động khai thác vàng trái phép, hành vi lấn chiếm, hủy hoại đất đai, các nhóm tội phạm về ma túy, trộm cắp, buôn bán, tang trữ chất độc, vật liệu nổ diễn ra dai dẳng và ngày các phức tạp. Quảng Nam tha thiết đề nghị Bộ Tài nguyên và Môi trường nhanh chóng chỉ đạo đóng cửa mỏ vàng Bồng Miêu để sớm ổn định tình hình tại địa phương.”./.