Pr’loọng đong t’cooh Hồ Văn Hên vel 1 chr’val Trà Vân, chr’hoong Nam Trà My vêy crâng h’rôông bhưah lâh 1 hecta. Dâng 5 c’moo hay, zr’lụ nâu  nắc bôl k’tiếc căh vêy choh rau rị, t’cooh pay choh ha roo lâng tơơm keo. Tợơ bêl chr’hoong t’pâh choh crâng lâng zooi m’ma h’rôông, t’cooh Hên nắc đh’rưah lâng 15 pr’loọng lơơng âng chr’val Trà Vân tợơp choh. Tước nâu kêi, crâng h’rôông âng pr’loọng đong t’cooh lâng đhanuôr coh đâu ơy dưr chắt liêm, bấc tơơm ơy boong p’lêê. T’cooh Hồ Văn Hên đoọng năl: “Tơơm h’rôông ha dưr liêm, c’moo đâu nắc vêy cr’liêng. K’nặ tước đâu nắc pr’loọng bơơn pay p’lêê lâng ươm m’ma t’mêê choh ta bhưah pa xoọng đoọng vaih nắc zr’lụ crâng h’rôông.”

        H’rôông t’viêng nắc rau tơơm chr’noh vêy n’loong mâng, chr’năp dal, cr’liêng pa câl cung vêy chr’năp dal coh thị trường. Xọoc đâu, 1kg cr’liêng h’rôông gooh vêy chr’năp tợơ 1 ức m’pâng tước 2 ức đồng. Tu cơnh đếêc, tợơ c’moo 2016, UBND chr’hoong Nam Trà My ơy xay bhrợ quy hoạch pa dưr tơơm h’rôông crâng coh zr’lụ chr’hoong. UBND chr’hoong ơy zooi đhanuôr choh tơơm h’rôông t’viêng coh 10/10 chr’val, lâng đhăm bhưah 263ha. Xọoc nắc ơy vêy k’nặ 400 pr’loọng đhanuôr ting pâh lâng lâh 156 r’bhầu tơơm h’rôông, zêng dưr chặt liêm. T’cooh Nguyễn Vĩnh Hiền, Phó Giám đốc k’đhợơng lêy crâng g’mrâng Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam đoọng năl: tơơm h’rôông chặt vaih liêm choom coh pazêng zr’lụ bôl da ding vêy pleng k’tiếc liêm cơnh Nam Trà My, tu cơnh đếêc nắc t’bấc m’ma choh nắc đoo c’lâng liêm choom: “Đh’rưah lâng k’đhơợng zư lêy crâng nắc bh’rợ zư pa dưr pa bhlầng bơơn k’rang tước. Tơợ c’moo 2015-2016 bhiệc choh tơơm h’rôông bơơn chr’hoong k’rang pa bhlầng. Cơnh bhươn chr’noh âng t’cooh Hên cung coh xa nay âng Nghị quyết moọt ooy pr’ặt tr’mông, choh llâh 100 t’nơơm tước nâu kêi ơy vaih pô, boong p’lêê. Coh t’tun đâu nắc t’dợ t’bhưah cr’noọ bh’rợ nâu choh coh prang vel đong pa xiêr đhăm choh keo. Tu keo đơơng chô bh’nơơn ếp ha dợ buôn hr’lang da ding.”

        Xọoc đâu, chr’hoong Nam Trà My xoọc xay bhrợ Nghị quyết số 27 đăh choh lâng pa dưr crâng lâng tơơm chr’noh vêy coh vel đong. Pazêng tơơm m’ma bơơn choh pay choh zêng pa liêm đoọng ha môi trường crâng, đh’rưah bêl pay bh’nơơn nắc zêng đơơng chô chr’năp dal. T’cooh Trần Duy Dũng, Chủ tịch UBND chr’hoong Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, cr’chăl ha y, chr’hoong nắc t’bhlầng choh cớ lâng pa dưr tơơm h’rôông đoọng t’bấc đhăm choh, đh’rưah zooi đhanuôr vêy đơơng chô bh’nơơn k’rang pr’ặt tr’mông: “C’lâng xa nay âng chr’hoong nắ lêy choh pa dưr cớ tơơm h’rôông nâu. Chr’hoong xoọc zước tợơ tỉnh nắc ta bhưah pa xoọng 10ha bhươn ươm m’ma đoong ha đhanuôr chr’hoong lâng apêê vel đong lơơng.”

        Bhiệc pa dưr tơơm h’rôông moon lalay lâng zập rau n’loong ga mắc lơơng đhi vel đong moon za zưm ch vel đong chr’hoong Nam Trà My ơy chroi k’rong t’bấc đhăm crâng, t’vaih pr’đợơ pa dưr zập tơơm za nươu coh dưp gâm âng crâng. Đh’rưah lâng đếêc, r’dợ xăl tơơm chr’noh, pa xiêr đhăm choh keo, pa dưr pr’ặt tr’mông t’viêng liêm, cha groong đhr’năng hr’lang da ding xoọc dưr vaih bấc cơnh đhr’năng tơợ bấc c’moo đâu đhị  vel đong da ding ca coong./.

Kỳ vọng tái sinh rừng từ những vườn dổi

        CTV Phú Thiện – Văn Thọ

Bao năm qua, đời sống của đồng bào vùng cao Nam Trà My, tỉnh  Quảng Nam luôn gắn bó mật thiết với rừng. Ngoài đảm bảo sinh kế cho người dân, rừng còn hạn chế nguy cơ cũng như giảm thiểu tối đa các tác hại do thiên tai gây ra. Chính vì thế, nỗ lực tái sinh rừng đã và đang được huyện Nam Trà My quan tâm thực hiện.

Gia đình ông Hồ Văn Hên ở thôn 1, xã Trà Vân, huyện Nam Trà My có rừng dổi hơn 1 héc-ta. Cách đây hơn 5 năm năm, khu vực này vẫn còn là ngọn đồi trống, được ông tận dụng trồng lúa rẫy và cây keo. Từ khi được huyện vận động trồng rừng và hỗ trợ giống cây dổi, ông Hên cùng 15 hộ khác của xã Trà Vân tiên phong trồng thí điểm. Đến nay, rừng dổi của gia đình ông và bà con nơi đây phát triển xanh tốt, nhiều cây đã cho hạt. Ông Hồ Văn Hên cho biết: “Cây dổi phát triển rất tốt, năm nay cây cho hạt. Sắp tới gia đình sẽ thu hạt và ươm giống nhân rộng thêm mô hình mới để tăng diện tích cho khu vực rừng dổi”

Dổi xanh là loại cây cho gỗ tốt, quý, có giá trị cao về mặt kinh tế, hạt có giá trị cao trên thị trường. Hiện nay, 01 kg hạt dổi khô có giá từ 1 triệu rưỡi đến 2 triệu đồng. Chính vì thế, từ năm 2016, UBND huyện Nam Trà My đã triển khai quy hoạch phát triển cây dổi rừng trên địa bàn huyện. UBND huyện đã hỗ trợ người dân trồng cây dổi xanh theo hình thức trồng phân tán tại 10 xã/10 xã, với diện tích 263 ha. Hiện đã có gần 400 hộ dân tham gia trồng hơn 156 ngàn cây dổi, hầu hết đều sinh trưởng và phát triển tốt. Ông Nguyễn Vĩnh Hiền, Phó Giám đốc phụ trách BQL Rừng phòng hộ Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam cho biết: cây dổi thích hợp trồng ở những khu vực đồi núi có điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu như Nam Trà My, do đó việc nhân rộng giống cây này là hướng đi đúng đắn: “Song song với quản lý bảo vệ rừng thì công tác bảo tồn phát triển được đặc biệt quan tâm. Kể từ năm 2015-2016 việc trồng dổi được huyện rất quan tâm. Như vườn ông Hên cũng trong chương trình của Nghị quyết đi vào cuộc sống, trồng trên 100 cây đến nay đã cho hoa, cho hạt. Sau này cũng sẽ từng bước nhân rộng mô hình trồng cây dổi trên địa bàn để giảm dần cây keo. Vì keo năng suất thấp mà gây nguy cơ sạt lở cao.”

Hiện nay, huyện Nam Trà My đang triển khai Nghị quyết số 27 về trồng và phục hồi rừng bằng cây bản địa. Hầu hết giống cây được chọn trồng đều có khả năng cải thiện môi trường rừng, đồng thời khi thu hoạch sẽ cho giá trị kinh tế cao. Ông Trần Duy Dũng, Chủ tịch UBND huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam cho biết, thời gian tới, huyện tiếp tục đẩy mạnh trồng và phát triển cây dổi nhằm tăng độ che phủ rừng, đồng thời giúp người dân có thêm thu nhập: “Chủ trương huyện tiếp tục trồng và đẩy mạnh phát triển cây dổi. Huyện đang xin tỉnh mở rộng thêm 10ha vườn ướm giống để cung cấp cho huyện và một số địa phương khác.”

Việc phát triển cây dổi nói riêng và các loại cây gỗ lớn bản địa nói chung trên địa bàn huyện Nam Trà My góp phần nâng cao độ che phủ rừng, tạo điều kiện phát triển các loại cây dược liệu dưới tán rừng. Bên cạnh đó, từng bước chuyển dịch cơ cấu cây trồng, giảm thiểu diện tích trồng cây keo, cải thiện chất lượng sinh thái, phòng chống được nguy cơ sạt lở xuất hiện phổ biến từ nhiều năm nay trên địa bàn vùng núi./.