Pr’loọng đông t’coóh Điểu Tàu acoon cóh Châu Ro lướt bhrợ cha cóh tổ 6, vel 3, chr’val Mã Đà tợơ c’moo 1991. Bêl đêếc, zr’lụ k’tiếc Mã Đà dzợ nặc đhị k’tiếc ta lơi, kruung đác. T’bhlâng ặt bhrợ t’mung ting t’ngay lâng bhiệc bhrợ thuê, bhrợ têng n’loong, t’coóh cha’tốp tạm acoon pợ đoọng ặt mamung lâng bhiệc bơơn bhrợ a’xiu cóh cr’loọng a’bóc Trị An. Bơơn bhrợ m’bứi k’tiếc, t’coóh nắc chóh a’bhoo, clang, a’rong. Lêy đhi noo cóh zr’lụ đâu chóh điều nắc t’coóh cung t’bhlâng lêy vặ zên xang nặc câl m’ma chr’nóh đơơng chô hóh, lãi lời cung cắh ha mơ. Bơơn nhà nước zooi zúp đoọng mưy p’nong k’roóc m’ma tơợ xa’nay bh’rợ 135, t’coóh nắc t’bhlâng lướt tước chr’hoong lêy ta’moóh pachoom bhiệc bhrợ t’váih m’ma, zư lêy k’roóc r’rứah, t’bhlâng lêy pachoom ta’moóh bêl phòng nông nghiệp bhrợ g’lúh pachoom. Đợ t’tưn nắc lêy t’nooi k’roóc lấh 20 p’nong glúh váih. Zâp c’moo t’coóh Điểu Tàu pachô k’noọ 30 ực đồng zên lãi:

Xa’nay bh’rợ 135 zooi zúp đoọng ha cu 1 p’nong k’roóc, bêl đâu nắc acu vêy bấc k’roóc. Dáp lêy lấh 20 p’nong k’roóc, hân đhơ cơnh đêếc nắc zêng ặ pa’câl, xoọc đâu dzợ 12 p’nong. Bhrợ pr’đơợ đoọng ha pr’loọng đông ắt mamung têêm ngăn. Xa’nay bh’rợ 135 zúp đoọng bấc bhlâng, moon zr’nưm c’moo đâu cung tu vêy t’nooi k’roóc nâu nắc padưr pa’xớc lấh mơ. Pr’loọng đông ắt mamung liêm zâp, k’coon cung cha học liêm ta’níh. Zi’lấh đha’rứt bấc c’moo đâu ơy.

Vêy râu cha, râu đợc, t’coóh nắc lơi điều, pay đhị k’tiếc 5 bha’nên nắc đoọng chóh bhơi r’vel liêm sạch cơnh k’đậc, a’bhoo, a’lui... dáp lêy công bhrợ lãi, hân noo bơơn bhrợ t’mêê đâu, t’coóh pachô 15 ực đồng. Cắh đhêy mơ đêếc a’năm, bơơn lêy t’nơơm chrun liêm glặp chóh bhrợ đhị k’tiếc Mã Đà, bấc pr’loọng đông cóh chr’val nắc bơơn bhrợ bấc tơợ bhiệc xăl chóh tơơm chr’nóh nâu, t’coóh Điểu Tàu nắc ơy nhăn m’ma chr’nóh đơơng chô chóh. Doọ chấc k’chít lướt ta’moóh pachoom tước zâp vel đông đắh kinh nghiệm chóh chrun, xang nặc choh pazưm lâng bhơi k’đậc. Tước đâu bhươn váih cắh crêê hân noo nắc ơy zúp đoọng ha t’coóh pachô lãi k’noọ k’ha riêng ực đồng đhị 1 c’moo, t’coóh nắc bơơn bhrợ đông pậ bhứah lấh mơ, băn 2 cha’nặc k’coon mưy học đại học, mưy học cao đẳng nắc xoọc đâu ơy glúh đắh trường vêy bơơn bhiệc bhrợ têêm ngăn. T’coóh Điểu Tàu moon, cung tu bơơn Nhà nước đoọng ha đay mưy đhr’nông đông 134, nắc đhị têêm ngăn, bhrợ pr’đơợ đoọng dưr zi’lấh đha’rứt:

Cung cám ơn nhà nước ơy zooi zúp mưy đông, acu t’bhlâng bhrợ padưr paliêm đông nâu. K’coon pậ, ơy bơơn pr’ắt tr’mung têêm ngăn. Xa’nay bh’rợ 134, 135 bhrợ pr’đơợ đoọng ha cu mưy đhr’nông đông têêm ngăn. Bhươn âng cu pachô mưy c’moo cung bơơn k’zệt ực đồng. Pazưm lâng bhiệc băn k’roóc mưy c’moo cung pachô 70-80 ực.

Cung cơnh t’coóh Điểu Tàu, t’coóh Thạch Hoàng, manứih Khmer chô ắt bhrợ cha đhị k’tiếc nâu lâng 2 tr’pang têy k’goóh. K’rong k’tom tơợ đợ zên bhrợ thuê t’coóh nắc bơơn câl 1 hecta k’tiếc chóh điều, prí, bhrợ têng cha. Bơơn bhrợ bấc, điều, prí pa’câl zên m’bứi, nắc t’coóh k’ay loom tếch lơi zêng, bhrợ t’bhứah cớ k’tiếc lâng vặ 40 ực zên tơợ ngân hàng chính sách đoọng chóh a’moót. Cắh lơi jợ k’tiếc, t’coóh nắc chóh pazưm a’moót lâng prớ, pay đệ băn đenh. Hân noo t’mêê đâu nắc t’coóh pachô 70 ực đồng tơợ râu tơơm chr’nóh đệ t’ngay nâu. Bhươn chrun bấc c’moo âng t’coóh chóh padưr, zư lêy nắc xoọc đâu cung ơy đơơng chô ha t’coóh bơơn k’noọ 100 ực đồng. T’coóh Thạch Hoàng moon, lấh 2 hécta a’moót bơơn phòng nông nghiệp pachoom đoong đắh bhiệc chóh bhrợ, zêl cha’groong pr’lúh r’ay nắc ơy váih p’lêê, vêy bơơn bhrợ bấc. Đhanuôr zi t’bhlâng bhrợ têng cha, hân đhơ cơnh đêếc nắc bơơn cán bộ k’đhơợng chi’ol pachoom đoọng liêm gít nắc vêy liêm choom:

Lêy chr’val lâng khuyến nông moót pachoom đoọng, râu âng đay cắh năl nắc lêy ta’moóh. Xang nặc đhanuôr cóh zr’lụ ngai năl nắc lêy chấc ta’moóh pachoom cớ. Acu k’noọ nắc mưy váih k’tiếc lêy bhrợ padưr đoọng ha y chroo pr’ắt tr’mung nhâm mâng lấh, chrun ơy váih, nâu cơy a’moót lâng píh nắc cung têêm ngăn. Lêy t’bhlâng bhrợ têng đoọng liêm choom.

Bơơn bhrợ padưr tơợ c’moo 2003, Mã Đà bêl ahay ta moon nắc zr’lụ k’tiếc chêết, nâu cơy nắc bêl xa’nay bh’rợ 134, 135, zâp xa’nay bh’rợ pa’xiêr đha’rứt bơơn pazưm, p’têết, k’tiếc nâu lêy cơnh vêy pa’xoọng bấc râu liêm t’mêê. Đhanuôr cóh đâu nắc bêl ahay mưy chróh đợ t’nơơm cắh laliêm chr’nắp, xoọc đâu vêy xa’nay bh’rợ xăl t’meee tơơm chr’nóh, zooi zúp đoọng m’ma chr’nóh, bh’năn băn t’mêê, đhanuôr nắc ơy năl cơnh chóh đợ râu t’nơơm chr’nắp liêm. Prang chr’val vêy k’dâng 8.000 đhanuôr ắt mamung cóh 7 vel, nắc đợ mơ pa’xiêr đha’rứt xoọc đâu prang chr’val nắc xiêr dzợ dứp 1% ting cr’noọ bh’rợ bấc đắh. Zên pachô mưy cha’nặc mơ 40 ực đồng, dưr dzoọc lấh 10 ực đồng lâng c’moo 2016.

Lấh mơ, c’xêê 10/2017 t’mêê đâu, Mã Đà nắc ơy bơơn chô vel bhươl t’mêê, bơơn 19/19 cr’noọ bh’rợ. T’coóh Lê Mai Long, cán bộ tôn giáo acoon cóh chr’val Mã Đà moon ghít:

Đhanuôr pr’loọng đha’rứt bơơn đươi chính sách 134, 135 zooi zúp đấh loon tước đhanuôr. 135 lâng pr’đươi lalua, 134 đợ ha y nắc cung đoọng pr’đươi lalua, zooi zúp đắh đông ắt, pr’đươi pr’dua c’lâng đác, pachoom bh’rợ tr’nêng, k’tiếc bhrợ cha. Hân đhơ cơnh đêếc, k’tiếc bhrợ cha nắc chr’val cắh váih k’tiếc nắc xăl lêy pachoom bh’rợ tr’nêng, cung lâng zên mặt. Ooy xa’nay bh’rợ nâu acu lêy cung nhà nước k’rong bhrợ t’bil ha ul pa’xiêr đha’rứt lâng cung bơr pêê đhanuôr tơợ đâu bơơn nhà nước zooi zúp, lâng tu vêy t’bhlâng bhrợ têng cha nắc bơơn bấc pr’loọng đông liêm chr’nắp./.

VƯƠN LÊN TỪ “VÙNG ĐẤT CHẾT”

(Hải Huyền VOV4)

Từ một nơi được mệnh danh là “vùng đất chết”, thời gian qua, nhờ lồng ghép các chương trình 134, 135, các chương trình giảm nghèo với quyết tâm xây dựng nông thôn mới, vùng đất Mã Đà, huyện Vĩnh Cửu, Đồng Nai đang “thay da đổi thịt” từng ngày. Từ một xã 4 không: Không nhà, không đất sản xuất, không điện, không nước, nay Mã Đà cán đích nông thôn mới, xuất hiện nhiều nông dân sản xuất kinh doanh giỏi với doanh thu lên tới hàng trăm triệu đồng/năm.

 Gia đình ông Điểu Tàu dân tộc Châu ro đến lập nghiệp ở tổ 6, ấp 3, xã Mã Đà từ năm 1991. Khi ấy, vùng đất Mã Đà vẫn còn là mảnh đất hoang vu, sông nước. Bám trụ qua ngày với nghề làm thuê, khai thác gỗ, ông lợp tạm ngôi nhà tranh mép sông rồi mưu sinh bằng nghề đánh bắt cá lòng hồ Trị An. Khai khẩn được ít đất, ông trồng ngô, khoai, sắn. Thấy anh em trong vùng trồng điều, ông cũng mạnh dạn đi vay vốn rồi mua giống cây về trồng, lãi lời cũng chẳng là bao. Được nhà nước hỗ trợ một con bò giống từ chương trình 135, ông cất công đi ra ngoài huyện học cách gây giống, chăm sóc bò sinh sản, không bỏ một buổi tập huấn của phòng nông nghiệp. Kết quả đàn bò hơn hai chục con ra đời. Mỗi năm, ông Điểu Tàu thu về gần 30 triệu đồng tiền lãi.

Chương trình 135 hỗ trợ cho tôi một con bò, hôm nay là tôi có đàn bò. Tính ra hai mấy con nhưng bán hết rồi, hiện tại còn 12 con. Làm nền tảng cho gia đình tôi xoay sở để sống. Chương trình 135 giúp đỡ rất nhiều, nói chung là mấy năm nay cũng nhờ đàn bò đó mà phát triển lên. Gia đình sống cũng đầy đủ, con cũng ăn học đầy đủ. Thoát nghèo mấy năm nay rồi.

Có của ăn, của để, ông bỏ điều, dùng 5 sào ruộng chỉ để trồng rau sạch như bí, ngô, bầu… Cứ tính công làm lãi, vụ thu hoạch vừa rồi, ông thu về 15 triệu. Không dừng lại đó, nhận thấy cây xoài rất phù hợp với chất đất vùng Mã Đà, nhiều gia đình trong xã thắng lớn từ khi chuyển sang cây trồng này, ông Điểu Tàu đã xin giống cây về trồng. Không ngại đến các ấp học hỏi các gia đình kinh nghiệm trồng xoài, rồi trồng xen canh với rau bí. Đến nay vườn cây sai trái đã giúp ông thu lãi gần trăm triệu đồng/năm, ông cất được ngôi nhà khang trang, nuôi được hai con đứa vào đại học, đứa đi cao đẳng nay đã ra trường có nghề nghiệp ổn định. Ông Điểu Tàu bảo, cũng nhờ Nhà nước cho mình 1 cái nhà 134, đó là mái ấm, làm động lực để mình vươn lên thoát nghèo.

Cũng cám ơn nhà nước đã hỗ trợ một cái nhà, mình cũng ráng xây được cái nhà này. Con lớn, có gia đình mình mới cho con cái nhà kia. Chương trình 134, 135 làm nền tảng, cho tôi một cái nhà sống ổn định. Vườn mình thu một năm cũng được vài chục triệu. Cộng thêm bò nữa một năm cũng thu được 70 – 80 triệu.

Cũng như ông Điểu Tàu, ông Thạch Hoàng, người Khmer đến vùng đất này định cư với hai bàn tay trắng. Tích góp từ những đồng tiền làm thuê ông mua được hơn 1ha đất để trồng điều, chuối, tăng gia sản xuất. Được mùa, điều, chuối đều trượt giá, ông xót xa chặt bỏ, mở rộng đất rồi vay 40 triệu đồng từ ngân hàng chính sách để trồng tiêu. Không lãng phí đất, ông trồng xen canh tiêu với ớt, lấy ngắn nuôi dài. Vụ mùa vừa rồi ông cũng thu được 70 triệu đồng từ loại cây màu. Vườn xoài mấy năm ông chăm bón, nay cũng đem về gần 100 triệu đồng. Ông Thạch Hoàng khoe, hơn 2ha tiêu được phòng nông nghiệp tập huấn kỹ thuật gieo trồng, phòng trừ sâu bệnh năm nay đã bói quả, hứa hẹn mùa bội thu. Người dân mình quyết tâm làm ăn rồi, nhưng được cán bộ cầm tay, chỉ việc, hướng dẫn tỉ mỉ thì sẽ thành công thôi.

Thấy xã với khuyến nông vô chỉ làm này, làm kia mình không biết thì mình đi hỏi. Rồi bà con trong vùng ai biết thì mình đi học hỏi thêm. Mình nghĩ mình chỉ có đất mình phải tạo dựng để sau này tương lai vững thêm. Xoài có hết rồi, bây giờ còn tiêu với bưởi cũng thấy ổn định rồi. Mình phải cố gắng quyết tâm làm cho bằng được thành công thôi.

Được thành lập từ năm 2003, Mã Đà từng được mệnh danh là “vùng đất chết”, nay khi chương trình 134, 135, các chương trình giảm nghèo được tập trung, lồng ghép, mảnh đất ấy như có thêm luồng sinh khí mới. Người dân nơi đây vốn chỉ trồng cây tạp, nay nhờ chương trình chuyển đổi cơ cấu cây trồng, hỗ trợ cây giống, con giống mới, người nông dân đã biết trồng những loại cây có giá trị kinh tế cao. Toàn xã có khoảng 8.000 dân sinh sống ở 7 ấp, thì tỉ lệ giảm nghèo hiện toàn xã giảm còn dưới 1% theo tiêu chí đa chiều. Thu nhập bình quân đầu người đạt 40 triệu đồng, tăng hơn 10 triệu đồng so với năm 2016. Đặc biệt hơn, tháng 10/2017 vừa qua, Mã Đà đã cán đích Nông thôn mới, đạt 19/19 tiêu chí.

Ông Lê Mai Long, cán bộ tôn giáo dân tộc xã Mã Đà khẳng định:

Bà con hộ nghèo được hưởng chính sách 134, 135 hỗ trợ kịp thời tới tay bà con. 135 bằng hiện vật, 134 sau này cũng bằng hiện vật, hỗ trợ về nhà ở, dụng cụ đường nước, học nghề, đất sản xuất. Nhưng đất sản xuất thì xã không có quỹ đất nên chuyển đổi thành học nghề, cũng bằng tiền mặt. Qua chương trình này tôi thấy cũng nhà nước đầu tư chương trình xóa đói giảm nghèo, bà con ở đây cũng phấn khởi. Cũng nhờ chương trình này, bà con vừa thoát nghèo và cũng có một số bà con từ chỗ đó được nhà nước hỗ trợ, với lại do họ có sức phấn đấu cho nên có những hộ được coi là tiêu biểu./.