Tu pr’loọng đong căh vêy bấc ma nuýh, a conh a căn ta coóh đhưr, n’đhơ căh ơy đhệêng 18 c’moo, ha dợ a đhi Rơ Mah H Dêr (acoon cóh Jarai) ặt đhị vel Gran, chr’val Ia H’Lốp, chr’hoong Chư Sê k’nặ bơơn k’díc đoọng vêy ma nuýh đh’rứah ting pa bhrợ ta têng bh’rợ cóh đong xang. Tợơ bêl bơơn xợơng xa nay nâu, apêê cóh Câu lạc bộ “moon căh lâng tr’bơơn tr’pay k’díc k’điêl tợơ dzợ p’niên k’tứi lâng tr’bơơn tr’pay cóh mr’đoo k’bhúh xoọng”, âng Chi hội pân đil chr’val Ia Hlốp ơy đấh loon k’đhợơng bhrợ.

       Mọot apêê ha dưm, a pêê a đhi a moó cóh câu lạc bộ tước đong pa prá, xay moonn đoọng H Dêr năl lứch tr’bơơn tr’pay bêl căh zập rúh c’moo, căh muy bhrợ lết xa nay pháp luật nắc dzợ bhrợ căh liêm ngân pa bhlầng tước c’rơ tr’mông. Bêl ơy năl ghít xa nay, H Dêr nắc pa đhêy bhrợ bhiệc bhan xay xơ âng đay đương tước bêl pậ banh:“Xọoc tr’nợơp, a cu căh vêy xợơng a pêê moon. T’tun đếêc apêê tước đong 2, 3 chu, a cu pa chắp xợơng cớ pazêng rau apêê xay moon nắc zêng crêê nhâm. Lêy apêê vêy đấh ca coon, căh choom k’rang lêy, căh vêy sữa đoọng ha ca coon; zước pa bhrợ tợơ pân lơơng cung căh choom tu coon dzợ k’tứi. Lêy apêê zr’nắh đha rựt, a cu nắc ơy năl pay k’díc đấh nắc lưm bấc rau zr’nắh k’đháp, tu cơnh đếêc nắc a cu đương tước bêl đhệêng 22 c’moo nắc bơơn k’díc. Bêl đếêc, a cu cung ơy zăng t’ha”.

        Chr’val Ia H’Lốp vêy tước 8 vel đhanuôr acoon cóh. Zập c’moo, zập vel vêy 2 tước 3 díc điêl tr’bơơn tr’pay đhị dzợ p’niên k’tứi, căh cợ nắc tr’bơơn tr’pay đhị mr’đoo k’bhúh xọong. Vêy ngai p’niên n’đil mơ 14, 15 c’moo nắc ơy bơơn k’díc, bấc p’niên học sinh phổ thông lơi học đoọng bơơn k’díc. Lâng đhr’năng nắc đoo, Ia H’Lốp ơy chớih pay bhrợ chr’val đoọng tợơp bhrợ têng Câu lạc bộ “moon căh lâng tr’bơơn tr’pay k’díc k’điêl tợơ dzợ p’niên k’tứi lâng tr’bơơn tr’pay cóh mr’đoo k’bhúh xoọng” tr’nợơp âng chr’hoong Chư Sê.

       Ting đếêc, zập bêl vêy apêê díc điêl n’đoo k’nặ tr’bơơn, apêê cóh câu lạc bộ nắc tước đong đoọng xay moon, pa too pa choom đăh Luật tr’bơơn tr’pay k’díc điêl lâng pr’loọng đong, đh’rứah xay moon rau căh liêm crêê tước đăh c’rơ tr’mông n’niên ca coon, cơnh k’rang coon dzợ k’tứi đoọng ha pêê cóh pr’loọng đong n’nặc xợơng, đoọng bhrợ váih rau tr’xăl cóh cr’nọo pr’chắp, k’đươi moon apêê díc điêl nắc oó dzợ tr’bơơn tr’pay đhị dzợ p’niên k’tứi lâng tr’bơơn tr’pay cóh mr’đoo k’bhúh xoọng. Lâng pazêng đhr’năng k’đháp xay moon, câu lạc bộ nắc k’đươi rau zúp zooi âng cán bộ tư pháp, trưởng vel, ma nuýh vêy chr’nắp ma bhuy cóh vel, t’cóoh bhươl. Pa căn Rơ Mah H Kráo, Chi hội trưởng Chi  hội pân đil chr’val Ia Hlốp- Chủ nhiệm câu lạc bộ đoọng năl, nắc đhị lấh 1 c’moo pa bhrợ, câu lạc bộ ơy k’đươi moon, pa too pa choom đoọng ha k’nặ 20 díc điêl k’nặ tr’bơơn tr’pay bêl dzợ p’niên k’tứi lâng tr’bơơn tr’pay cóh mr’đoo k’bhúh xoọng.“Tr’nợơp nắc xay moon, k’đươi t’pấh đoọng ha pêê năl đăh đhr’năng tr’bơơn tr’pay đhị dzợ p’niên k’tứi, xang đếêc nắc lưm ma nuýh đong lâng k’bhúh xoọng, t’tun nắc xay moon đoọng ha pêê p’niên oó dzợ bơơn k’díc đấh. Muy chu apêê căh ơy xợơng nắc a đay lướt xay moon cớ pa zưm đhị zập g’lúh sinh hoạt âng câu lạc bộ, chi hội pân đil lâng họp vel bhươl. Bh’rợ nâu k’đháp pa bhlầng, ha dợ a đay ta luôn pa zay chếêc lêy cơnh xay moon, pa too pa choom apêê đoọng bơơn”.

       Tợơ bh’nơơn xoọc tr’nợơp âng câu lạc bộ “moon căh lâng tr’bơơn tr’pay k’díc k’điêl tợơ dzợ p’niên k’tứi lâng tr’bơơn tr’pay cóh mr’đoo k’bhúh xoọng” đhị chr’val Ia Hlốp, xoọc đâu, K’bhúh pân đil chr’hoong Chư Sê ơy bhrợ t’váih pa xoọng 15 câu lạc bộ đhị pazêng apêê chr’val, thị trấn  lâng pazêng 433 cha nắc. Căh muy bhrợ têng đhị zr’lụ apêê vel âng đhanuôr acoon cóh, tợơ tợơp c’moo tước nâu kêi, bấc câu lạc bộ ơy pa zưm lâng Phòng Tư pháp chr’hoong bhrợ têng bh’rợ xay moon đoọng k’nặ 1.600 học sinh THPT đhị bơr pêê trường vêy bấc học sinh acoon cóh. Pa căn Đinh Thị Tuyết Nhung, Phó Chủ tịch k’bhúh pân đil Chư Sê đoọng năl, c’moo hay ơy bơơn lêy lâng k’đhợơng lêy liêm choom lấh 30 g’lúh tr’bơơn tr’pay đhị dzợ p’niên k’tứi.“Lấh mơ bh’rợ xay moon đhị vel bhươl, a zi nắc xay moon cóh trường học, pa bhlầng nắc cóh trường nội trú. Bh’rợ xay moon lêy pa zưm lâng tư pháp, công an viên âng chr’val, pa bhlầng nắc t’coóh bhươl, ma nuýh vêy chr’nắp ma bhuy cóh vel. Pa bhlầng nắc lêy pa xoọng apêê hội viên bhalầng vêy acoon đhi cóh rúh c’moo nâu, a zi nắc t’pấh apêê moọt ooy hội. Tước cr’chăl nâu, a zi nắc ơy lêy câu lạc bộ bhrợ têng cung zăng liêm choom”.

     Bh’nơơn tợơ cr’noọ bh’rợ Câu lạc bộ “moon căh lâng tr’bơơn tr’pay k’díc k’điêl tợơ dzợ p’niên k’tứi lâng tr’bơơn tr’pay cóh mr’đoo k’bhúh xoọng” đhị chr’hoong Chư Sê, xoọc đâu K’bhúh pân đil tỉnh Gia Lai ơy bhrợ ta bhứah cr’noọ bh’rợ nâu đhị 15/17 chr’hoong, thị xã, thành phố cóh prang tỉnh, lâng pazêng đợ 55 câu lạc bộ lâng 1.500 hội viên. Lâng pazêng cơnh bhrợ têng liêm t’mêê lâng pa zay c’rơ âng đay, apêê câu lạc bộ nâu ơy chroi k’rong liêm choom cóh bh’rợ k’chụt lơi đhr’năng tr’bơơn tr’pay đhị dzợ p’niên k’tứi lâng tr’bơơn tr’pay cóh mr’đoo k’bhúh xoọng đhị vel đong./.

Gia Lai: Hiệu quả từ Câu lạc bộ

“nói không với tảo hôn và kết hôn cận huyết thống”

Nguyễn Thảo

       Nhằm đấu tranh với nạn tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, Hội liên hiệp Phụ nữ huyện Chư Sê, tỉnh Gia Lai đã thành lập hàng chục câu lạc bộ chuyên trách. Bằng nhiều cách làm hay, các hội viên đã vận động, thuyết phục được hàng chục trường hợp từ bỏ ý định tảo hôn và kết hôn cận huyết, đồng thời là tiền đề để Hội liên Hiệp phụ nữ tỉnh nhân rộng mô hình đến các địa phương khác.

Vì gia đình neo người, bố mẹ già yếu, dù chưa đủ 18 tuổi, nhưng em Rơ Mah H Dêr (dân tộc Jarai) ở làng Gran, xã Ia H’Lốp, huyện Chư Sê dự định “bắt chồng” để có người cùng nhau san sẻ công việc gia đình. Ngay sau khi nghe thông tin này, các thành viên trong Câu lạc bộ “Nói không với tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống”, thuộc Chi hội phụ nữ xã Ia Hlốp đã kịp thời ngăn chặn.

Vào các buổi tối, các chị em trong câu lạc bộ đến nhà trò chuyện, giải thích cho H Dêr hiểu kết hôn khi chưa đủ tuổi, không những vi phạm pháp luật mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe. Khi đã hiểu ra vấn đề, H Dêr quyết định hoãn đám cưới của mình lại đến khi nào đủ trưởng thành:“Lúc đầu, em không nghe họ nói. Sau đó họ đến thêm 2, đến 3 lần nữa, mình mới nghĩ lại những điều họ nói là đúng. Nhìn người khác có con sớm, không biết chăm sóc, không có sữa cho con; xin việc làm thuê cũng không được vì tuổi còn nhỏ. Nhìn người ta khổ, em hiểu ra là lấy chồng sớm thì khổ, nên em đợi đến 22 tuổi thì lấy chồng. Lúc đó, em đã trưởng thành hơn.”

Xã Ia H’Lốp có tới 8 làng đồng bào dân tộc thiểu số. Hàng năm, mỗi làng có  2 đến 3 cặp tảo hôn, hoặc kết hôn cận huyết thống. Cá biệt, có những bé gái mới ngoài 14, 15 tuổi kết hôn, một số học sinh phổ thông bỏ học để lấy chồng. Trước tình hình đó, Ia H’Lốp được chọn làm xã điểm để xây dựng câu lạc bộ “Nói không với tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống” đầu tiên của huyện Chư Sê.

Theo đó, mỗi khi có cặp nào có ý định tảo hôn, thành viên câu lạc bộ sẽ tới nhà tuyên truyền về Luật hôn nhân và Gia đình, đồng thời phân tích những hệ lụy về mặt sức khỏe sinh sản, chăm sóc con nhỏ đối với các thành viên trong gia đình, nhằm tạo ra chuyển biến về nhận thức, thuyết phục các cặp đôi từ bỏ ý định tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Đối với những trường hợp khó chuyển biến, câu lạc bộ nhờ sự giúp sức của cán bộ tư pháp, thôn trưởng, người uy tín, già làng. Bà Rơ Mah H Kráo, Chi hội trưởng Chi hội phụ nữ xã Ia Hlốp - Chủ nhiệm câu lạc bộ cho biết, chỉ sau hơn 1 năm hoạt động, câu lạc bộ đã thuyết phục được gần 20 cặp từ bỏ ý định tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống.“Đầu tiên thì tuyên truyền, vận động cho họ biết về nạn tảo hôn, sau đó gặp người thân và họ hàng, sau đó họ sẽ giải thích cho con em họ không lấy chồng sớm. Một lần họ không nghe thì mình tuyên truyền lồng ghép trong những buổi sinh hoạt bên câu lạc bộ, chi hội phụ nữ và họp làng. Công việc này rất khó khăn, nhưng mình luôn cố gắng tìm cách thuyết phục họ bằng được.”

Từ hiệu quả ban đầu của câu lạc bộ “Nói không với tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống” tại xã Ia Hlốp, hiện nay, Hội liên hiệp Phụ nữ huyện Chư Sê đã thành lập thêm 15 câu lạc bộ tại tất cả các xã, thị trấn, với tổng số 433 thành viên. Không dừng lại ở phạm vi các làng đồng bào dân tộc thiểu số, từ đầu năm đến nay, một số câu lạc bộ đã phối hợp với Phòng Tư pháp huyện tổ chức tuyên truyền cho gần 1.600 học sinh THPT tại một số trường có đông học sinh dân tộc thiểu số. Bà Đinh Thị Tuyết Nhung, Phó Chủ tịch Hội liên hiệp Phụ nữ huyện Chư Sê cho biết, năm ngoái đã phát hiện và ngăn chặn thành công hơn 30 cuộc tảo hôn. “Ngoài việc tuyên truyền ở làng, chúng tôi tuyên truyền trong trường học, đặc biệt trong trường nội trú. Công tác tuyên truyền cần phối hợp với tư pháp, công an viên xã, đặc biệt là già làng, người uy tín. Nhất là cần phát triển thêm những hội viên nòng cốt có con em trong độ tuổi này, chúng tôi vận động vào trong hội. Đến thời điểm này, chúng tôi thấy câu lạc bộ cơ bản hiệu quả.”

Hiệu quả từ mô hình Câu lạc bộ “Nói không với tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống” tại huyện Chư Sê, hiện nay Hội liên Hiệp phụ nữ tỉnh Gia Lai đã nhân rộng mô hình này tại 15/17 huyện, thị xã, thành phố trên toàn tỉnh, với tổng số 55 câu lạc bộ và 1.500 hội viên. Với những cách làm sáng tạo và quyết tâm của mình, các câu lạc bộ này góp phần tích cực trong việc đẩy lùi nạn tảo hôn và hôn nhân cận huyết tại địa phương./.