Lấh 30 nghệ sĩ, nghệ nhân cóh zâp vel đông đhanuôr acoon cóh tỉnh Ninh Thuận vêy mặt đhị thành phố Tam Kỳ tơợ đấh. Tiết mục hoà tấu tr’coọ xa’nưl “Xa nưl tơơm ríah” bơơn bhrợ padưr liêm chr’nắp đoọng p’cắh chi’ớh ooy t’ngay bhiệc bhan văn hoá zâp acoon cóh miền Trung. Tiết mục nâu nắc lêy k’rong pazưm liêm zâp đợ tr’coọ xa’nưl ty chr’nắp, pazưm đh’rứah lâng pr’ắt tr’mung đhanuôr Chăm cơnh cha’gâr Paranưng, Gi Năng, Chiing, Lục lạc, Kèn Saranai, Ka nhi, mõ... xa’nưl kèn Saranai nắc bhrợ p’cắh đoọng ha âm tính, buôn lướt đh’rứah lâng tr’coọ xa’nưl k’rơ ga’hăm, bhrợ p’cắh đoọng ha dương tính nắc cha’gâr Gi năng. Râu pazưm đh’rứah âng plêệng lâng k’tiếc, j’niêng cr’bưn, cr’noọ cr’niêng dưr chêếh váih, liêm đh’rứah âm dương... nắc p’cắh đoọng ha râu pazưm bhrợ âng zâp tr’coọ xa’nưl ty chr’nắp âng manứih Chăm. T’coóh Nguyễn Tú Long, Gíam đốc Trung tâm Văn hoá tỉnh Bình Thuận đoọng năl: “Lâng lang p’niên nắc manứih Chăm tỉnh Bình Thuận, bh’rợ xay moon pa choom đoọng zâp tr’coọ xa’nưl bơơn ta k’rang lêy bấc. Xoọc đâu Bình Thuận vêy c’bhúh đha’đhâm c’moor, p’niên xa’dơơr năl liêm gít ooy tr’coọ xa’nưl acoon cóh, lấh mơ nắc cha’gâr, kèn Saranai”.

Truíh c’lâng Trường Sơn, zâp nghệ nhân âng đhanuôr Chăm, Raglai, Stiêng, Pa Kô, Bru-Vân Kiều... đh’rứah âng đơơng tước t’ngay bhiệc bhan đợ tr’coọ xa’nưl ty chr’nắp bấc pr’hoọm, chr’va đh’âr liêm pr’hay. Amoó Nguyễn Thanh Thảo, c’bhúh pr’hát xa’nưl acoon cóh tỉnh Quảng Ngãi đoọng năl, chô ooy t’ngay bhiệc bhan văn hoá zâp acoon cóh miền Trung, c’bhúh đay pấh chi’ớh bấc tiết mục. Chr’nắp lấh mơ nắc múa chiing goong bơơn bấc ngai năl âng manứih Cor, thi chi’ớh xa’nập xập ty chr’nắp âng đhanuôr. Amoó Thảo đoọng năl, tr’coọ xa’nưl âng chiing cha’gâr nắc ơy lướt moót ooy pr’ắt tr’mung, dưr váih râu pr’hơơm, a’ham lêệ lâng dal lấh mơ nắc ơy dưr váih pr’ắt tr’mung ma bhưy chr’nắp âng đhanuôr Cor. Ooy xa’nập xập âng manứih Cor cung vêy đợ râu lalay cơnh bhrợ p’cắh liêm chr’nắp âng đhanuôr cóh đâu: “Râu văn hoá liêm chr’nắp âng đhanuôr acoon cóh Cor tỉnh Quảng Ngãi nắc zâp tiết mục múa chiing goong cung cơnh hát zâp pr’hát acoon cóh Cor. Ooy xa’nập xập âng đhanuôr Cor nắc vêy 3 râu xa’nập. Xa’nập đươi bêl ắt doọ vaíh bhiệc bhan, xa’nập xập bêl váih bhiệc bhan lâng xa’nập đoọng ha bhiệc xay xơ manứih. Ta bhrợ têng bấc cơnh chr’nắp liêm”.

Xoọc đâu, bấc pr’hoọm văn hoá ty chr’nắp âng đhanuôr acoon cóh ooy miền Trung xoọc r’dợ bil pất tu bấc râu cắh liêm crêê cơnh: râu dưr váih bấc k’rơ âng zâp phương tiện thông tin đại chúng bhrợ văn hoá zâp acoon cóh ma tr’lục tr’xăl bấc cơnh. Cr’chăl lêy ắt mamung pazưm đh’rứah âng đhanuôr acoon cóh lâng apêê a’duôn bhrợ văn hoá tr’xăl. T’coóh Nguyễn Tri Hùng, manứih vêy bấc c’moo lêy cha’mêết văn hoá âng đhanuôr zâp acoon cóh tỉnh Quảng Nam moon: “Bấc râu chr’nắp văn hoá âng acoon manưíh cóh Quảng Nam cơnh manứih Cơ Tu, Gỉe Triêng, Xê Đăng, manứih Cor r’dợ bil pất lâng vêy bấc râu chr’nắp văn hoá âng acoon cóh bil pất. Nâu đoo nắc râu k’ay loom. Bil tơợ đhanuôr zấp acoon cóh, apêê tự t’bil lâng vêy râu cắh liêm crêê đắh lơơng. Râu bil pất nâu nắc vêy đhr’năng pa rơớt moon ha dang cr’chăl nâu a’tốh ahêê cắh vêy cơnh c’lâng bhrợ, zư lêy”.

Tỉnh Quảng Nam nắc ơy pa glúh đề án “Zư lêy, padưr zâp râu chr’nắp liêm văn hoá k’coong ch’ngai”, lâng pazêng zên bhrợ têng tơợ c’moo 2019 tước c’moo 2025 lấh 117 tỷ đồng. cr’noọ bh’rợ lêy chô tước t’bhlâng padưr bhiệc zư lêy, zooi zúp padưr pa’xớc văn hoá acoon cóh, lơi jợ đợ j’niêng cr’bưn cắh liêm crêê cóh đhanuôr acoon cóh, bhrợ padưr pr’ắt tr’mung văn hoá lâng môi trường văn hoá zr’lụ đhanuôr acoon cóh, pazưm nhâm mâng đợ bh’rợ padưr pr’ắt tr’mung văn hoá lâng bh’rợ padưr pa’xớc pr’ắt tr’mung liêm glặp lâng zâp vel đông, zâp acoon cóh. T’coóh Trần Văn Tân, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam, Trưởng Ban Tổ chức apêê t’ngay bhiệc bhan Văn hoá zâp acoon cóh miền Trung tỉnh Quảng Nam đoọng năl: “T’bhlâng lêy k’đhơợng bhrợ âng Đảng, râu k’đhơợng zư, bhrợ têng âng chính quyền zâp cấp đắh padưr zâp râu chr’nắp văn hoá c’cir zr’lụ đhanuôr acoon cóh. Pazưm pa choom manứih pa bhrợ đoọng bhrợ liêm choom lấh mơ dzợ bh’rợ zư lêy lâng padưr zâp râu chr’nắp liêm văn hoá, nắc lêy padưr zâp cơ chế, chính sách chr’nắp, lêy bhrợ liêm choom lấh mơ dzợ bh’rợ Prang đhanuôr đoàn kết bhrợ padưr pr’ắt tr’mung văn hoá, pazưm lâng đợ râu liêm chr’nắp ooy pr’ắt tr’mung văn hoá zr’lụ đhanuôr acoon cóh”./.

Cuộc hội ngộ của những người con ưu tú

 trong bản làng đồng bào các dân tộc miền Trung

                Hoài Nam

       Từ ngày 24 đến ngày 26 tới, tại thành phố Tam Kỳ, Bộ Văn hóa- Thể thao và Du lịch phối hợp với Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam tổ chức “Ngày hội văn hóa các dân tộc miền Trung” lần thứ 3 năm 2018. Đây là dịp để vinh danh các giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc sống dọc dải đất miền Trung. Những âm thanh đa sắc màu, các nghi thức sinh hoạt truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa đồng bào các dân tộc sẽ cùng hội ngộ tại vùng đất Quảng Nam, nơi có số đông đồng bào các dân tộc với nhiều giá trị văn hóa đặc sắc.

       Hơn 30 nghệ sỹ, nghệ nhân ở các buôn, làng đồng bào dân tộc tỉnh Ninh Thuận có mặt tại TP Tam Kỳ từ rất sớm. Tiết mục hòa tấu nhạc cụ “Âm vang cội nguồn” được dàn dựng công phu để “ra mắt” trong Ngày hội văn hóa các dân tộc miền Trung. Tiết mục này gần như quy tụ đầy đủ những nhạc cụ truyền thống, gắn liền với sinh hoạt cộng đồng của người Chăm như: trống Paranưng, Gi Năng, Chiêng, Lục lạc, Kèn Saranai, Ka nhi, mõ... Tiếng kèn saranai là tượng trưng cho âm tính, thường đi đôi với nhạc cụ khá mạnh mẽ, tượng trưng cho dương tính là trống ginăng. Sự giao hòa giữa trời và đất, tín ngưỡng phồn thực, ước mong sự sinh sôi nảy nở, hài hòa âm dương… lý giải cho sự kết hợp giữa các loại nhạc cụ truyền thống của người Chăm. Ông Nguyễn Tú Long, Giám đốc Trung tâm Văn hóa tỉnh Bình Thuận cho biết: “Đối với thế hệ trẻ, đặc biệt là người Chăm tỉnh Bình Thuận, công tác truyền dạy về các nhạc cụ dân tộc rất được quan tâm. Hiện nay Bình Thuận có đội ngũ thanh thiếu niên am hiểu rất nhiều nhạc cụ dân tộc, đặc biệt là trống, kèn Saranai”.

       Dọc dải Trường Sơn, các nghệ nhân của đồng bào Chăm, Raglai, Stiêng, Pa Kô, Bru - Vân Kiều… cùng mang đến Ngày hội những nhạc cụ truyền thống đầy màu sắc, vang vọng thanh âm của đại ngàn. Chị Nguyễn Thanh Thảo, Đoàn ca múa nhạc dân tộc tỉnh Quảng Ngãi cho biết, đến với Ngày hội văn hóa các dân tộc miền Trung, Đoàn tham gia nhiều tiết mục. Nổi bật là các tiết mục múa cồng chiêng nổi tiếng của người Cor, thi trình diễn trang phục truyền thống của đồng bào. Chị Thảo cho biết, nhạc chiêng đã đi vào cuộc sống hiện hữu, trở thành hơi thở, máu thịt và cao hơn nữa là đã trở thành đời sống tâm linh của đồng bào Cor. Trong trang phục của người Cor cũng có những nét rất riêng, thể hiện tính độc đáo, sáng tạo của đồng bào nơi đây: “Nét văn hóa đặc sắc trong đồng bào dân tộc Cor tỉnh Quảng Ngãi đó là các tiết mục múa cồng chiêng của như hát các làn điệu dân ca, dân nhạc dân tộc Cor. Trang phục của đồng bào Cor thì có 3 loại trang phục. Trang phục dùng trong đời thường, trang phục lễ hội và trang phục cho lễ cưới. Trang phục đời thường thì rất đơn giản, còn trang phục cho lễ cưới thì cầu kỳ hơn”.

Hiện nay, nhiều bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số ở miền Trung đang dần mai một do nhiều yếu tố tác động như: sự đa dạng và phát triển mạnh của phương tiện thông tin đại chúng khiến văn hóa cộng đồng các dân tộc bị xáo trộn. Quá trình sinh sống xen cư, cộng cư giữa người Kinh và người dân bản địa làm cho văn hóa của đồng bào có sự biến đổi. Ông Nguyễn Tri Hùng, người có nhiều năm nghiên cứu văn hóa của đồng bào các dân tộc ở tỉnh Quảng Nam cho rằng: “Rất nhiều giá trị văn hóa của tộc người ở Quảng Nam như người Cơ Tu, Giẻ Triêng, Xê Đăng, người Cor bị mai một đi và có nhiều giá trị văn hóa của tộc người bị mất đi. Đây là sự mai một đáng tiếc. Mất từ trong cộng đồng các dân tộc họ tự đánh mất và có sự tác động từ bên ngoài. Sự mai một này sẽ lên đến cấp số nhân nếu trong thời gian đến chúng ta không có các giải pháp để bảo tồn”.

      Tỉnh Quảng Nam đã ban hành Đề án “Bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa miền núi”, với tổng kinh phí thực hiện từ năm 2019 đến năm 2025 hơn 117 tỷ đồng. Mục tiêu hướng đến là tăng cường năng lực bảo tồn, hỗ trợ phát triển văn hóa dân tộc, bài trừ hủ tục lạc hậu ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số; xây dựng đời sống văn hóa và môi trường văn hóa vùng đồng bào dân tộc thiểu số; gắn kết chặt chẽ những hoạt động xây dựng đời sống văn hóa với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội phù hợp với từng địa phương, từng dân tộc…  Ông Trần Văn Tân, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam, Trưởng Ban Tổ chức Ngày hội Văn hóa các dân tộc miền Trung tỉnh Quảng Nam cho biết: “Phải tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý, điều hành của chính quyền các cấp về phát huy các giá trị di sản văn hóa vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Tập trung đào tạo nguồn nhân lực để làm tốt hơn nữa công tác bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, phải xây dựng được các cơ chế, chính sách đặc thù và phải làm tốt hơn nữa phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa, gắn với những chuẩn mực nhất định trong đời sống văn hóa vùng đồng bào dân tộc thiểu số”./.