Mẫu Sơn bơơn năl tước nắc đhị ắt đhêy tợơ lang Pháp thuộc lâng k’zệt đhr’nong đong t’ty bơơn ta bhrợ têng, nâu kêi crêê ta lơi. Ma núyh Pháp bhiêl pa bhlầng đhị bêl chớih pay apêê zr’lụ du lịch đhêy ắt cóh da ding cơnh Tam Đảo, Sa Pa, ,Mẫu Sơn… cóh c’nắt t’rúih “ lướt l’lêy cóh sóng phát thanh” tuần nâu, đhanuôr lâng pr’zợc đh’rứah tước lưm lêy zr’lụ du lịch Mẫu Sơn, tỉnh Lạng Sơn.

        Ch’ngai tợơ Hà Nội dâng 190km chô đắh Bắc, da ding Mẫu Sơn bơơn năl nắc đhị zr’lụ đhêy ắt tợơ lang Pháp thuộc lâng k’zệt đhr’nong đong ty naykêi crêê ta lơi. Đhơ cơnh đếêc, cóh pazêng đhị tước l’lêy âng zr’lụ da ding k’coong đắh bắc cơnh Sa Pa, Ba Vì, Tam Đảo… bơơn k’rong bhrợ pa liêm lâng t’pấh bấc t’mooi du lịch, nắc Mẫu Sơn cắh lấh bấc ngai tước, muy tước hânnoo c’lọt vêy bấc ngai tước đâu, đhị bêl vêy băng tuyết dưr váih.

        Zr’lụ da ding Mẫu Sơn vêy 2 hânnoo. Hânnoo ha ót nắc tợơ c’xêê 11 tước c’xêê 3 c’moo t’tun, pleng cha cếêt tợơ 7-13 độ. Hânnoo chr’noọng nắc tợơ c’xêê 4-10, t’luôn váih boo, pleng doó lấh cha cệêt dâng 16-17 độ. Moót hânoo ha ót vêy bêl pleng cha cếêt dứp 0 độ C lâng t’luôn váih băng tuyết, râu đâu nắc buôn t’pấh ma nuýh tước lâng Mẫu Sơn đhị hânoo ha ót đhị pazêng c’moo đăn đâu. Nắc lêy tước ch’ớh ooy Mẫu Sơn moót c’xêê 9, pleng k’tiếc cóh đâu zập bêl cung má đh’hư, liêm glặp đoọng ắt đhêy, pa chô c’rơ. Lâng ngai kiêng đhr’năng cha cếêt lâng kiêng lêy băng tuyết nắc lướt dâng c’xêê 1 zập c’moo, pa gít tước bhiệc lêy xay moon đớc đhr’năng âng pleng k’tiếc cóh đâu.

        Lâng đh’đấc dal lấh 1000m t’ping lâng mực đác biển, lalay lâng zr’lụ đhanuôr ắt, râu laliêm pr’hay cóh đâu đớc bấc râu đoọng ha ma nuýh lêy chấc. pa bhlầng nắc apêê đong biệt thự ty lâng kiến trúc bhrợ cơnh lang Pháp thuộc t’ngay đâu ơy váih râu c’léh ta lơi.

        Cóh đâu vêy k’ruung đác Long Đầu nắc acoon k’ruung zăng pậ, dal mơ 10km, tợơp hooi tợơ da ding Mẫu Sơn ting c’lâng Bắc Nam đắh pazêng a ral da ding cắh cợ apêê zr’lụn crâng đanh c’moo âng vel Lặp Pịa chô ooy 2 chr’val Mẫu Sơn lâng Yến Khoái âng chr’hoong Lộc Bình. Zr’lụ tu k’ruung vêy pazêng tran đác pậ dal lấh 3m, cr’loọng a bóc đác vêy đhêl chăng n’léh cóh m’pâng đác váih râu laliêm pr’hay cha chrít.

        Cóh đâu dal 1.190m t’ping lâng mặt đác biển, ra pặ cóh đh’đác da ding âng da ding Mẫu Sơn. Zr’lụ đền ty lâng ping đhêl cóh đhăm k’tiếc ma bhuy t’ty xoọc dzợ âng bấc râu chr’nắp âng c’cir tín ngưỡng, tôn giáo. Đhơ cơnh đếêc, cắh muy nắc đhị bhuốih caíh, ping xal, đhị đâu nắc dzợ đhị pa cắh văn hoá, pa cắh pr’ắt tr’mông tinh thần âng ma nuýh Tày a hay.

        Da ding Phặt Chỉ ( dzợ vêy đh’nớc lalay nắc Phật Chỉ) nắc muy cóh 3 da ding pậ dal bhlầng âng da ding đắh Tây Nam zr’lụi da ding Mẫu Sơn, Phặt Chỉ, dang k’dâng 1000m t’ping lâng mực đác biển. lâng đhăm bhứah lấh 100ha, pazêng zr’lụ da ding bơơn g’lọp lâng đhăm bhơi t’viêng t’vir cóh zập bôl đh’đấc lâng n’loong ơy đanh k’ra bhầu c’moo…

        Mẫu Sơn tr’haanh bhlầng nức a tứch 6 bệê céh, a ‘ọc k’tứi boóh lâng đác g’dớ, phở a đha boóh, píh crâng, a đúh đha hum, a lắc, đào chuông, hoọm đác za nươu hi la âng ma nuýh Dao… apêê pr’zợc cung choom k’đươi apêê cóh đong a đay đhêy ắt đếêc zệê đoọng ch’na cha.

        Mẫu Sơn laliêm t’pấh bâc t’mooi du lịch lâng ch’na đh’nắh a yêm tợơ crâng k’coong. Cóh đâu lấh mơ pleng liêm, k’tiếc liêm nắc dzợ bấc râu ch’na đh’nắh tợơ crâng ơy pa tếêt lâng c’xêê c’moo tợơp váih Mẫu Sơn, pa tợơ a ‘ọc dzợ k’tứi boóh lâng đác g’dớ, a tứch 6 bệê céh boóh….

        Zr’lụ da ding Mẫu Sơn nắc đhị ắt mamông âng apêê acoon cóh Dao, Nùng, Tày. Cóh đếêc, vel Khuổi Cấp nắc đhị k’rong ắt mamông đanh bhlầng âng đhanuôr Dao. Cóh đâu, pazêng chr’nắp văn hoá laliêm pr’hay, xa nập xập, j’niêng cr’bưn, bhiệc bhan dzợ ta zư đớc liêm… tu cơnh đếêc nắc, vel Khuổi Cấp xoọc nắc đhị du lịch văn hoá cộng đồng pr’hay pr’hươn bhlầng./.