Bình Phước bơơn ta moon nắc vel đong âng t’nơơm cao su lâng đhăm bhứah lấh 230 r’bhầu ha. T’nơơm chr’noh công nghiệp nâu bơơn lêy cơnh “ vàng bhoóc” bêl âng chô bh’nơơn dal đoọng ha đhanuôr. Bêl chr’nắp aco su xiêr ếp đhị cr’chăl a hay, bấc đhăm cao su crêê ta col lơi đoọng xăl chóh t’nơơm râu lơơng. Đhr’năng lalua xay moon n’tếh nắc xoọc k’đơơng đhanuôr đhị Bình Phước căh năl ooy chấc bhrợ têng “ col-chóh, chóh-col”.

            T’coóh Nguyễn Văn Đức ắt đhị vel Phố Lốc, chr’val An Phú, chr’hoong Hớn Quản, tỉnh Bình Phước vêy 2ha cao su xoọc bơơn dzệêt. Lâng chr’nắp cao su 6 r’bhầu đồng muy ký, pr’loọng đong t’coóh bil bal đhị 6 c’xêê đâu. T’coóh Nguyễn Văn Đức moon:

            Chr’nắp cao su xiêr đhị cr’chăl đanh cơnh đâu nắc cắh bơơn bh’nơơn râu rị dzợ. Ha dang bơơn dzệêt cao su nắc cung zập đoọng chroót zên apêê pa bhrợ a năm. Xọoc đâu, đhanuôr col lơi cao su đoọng chóh t’nơơm chr’nóh râu lơơng. Bấc ngai pr’loọng nắc xăl chóh điều. mơ đhăm k’tiếc ma mốp nắc pr’loọng đong zi xăl chóh tràm zêng.

            Ting cơnh Sở Nông nghiệp lâng pa dưr pa xớc vel bhươl Bình Phước nắc tợơ tợơp c’moo tước nâu kêi, ơy vêy 1 r’bhầu 800ha cao su đhị vel đong nâu crêê ta col lơi. Vêy bấc râu tu bhrợ ha đhanuôr cóh đâu col lơi t’nơơm cao su cơnh: col lơi tu cắh tệêm ngăn chr’nắp cóh thị trường, col lơi đợ t’nơơm ơy đanh c’moo, col đoọng chóh t’nơơm râu lơơng. Cung vêy bấc đhanuôr col lơi đoọng cóh bhơi k’tang băn bh’năn. Cơnh lâng chr’val Minh Thành, chr’hoong Chơn Thành, đhị vêy đhăm cao su bhứah tước 2 r’bhầu 700ha, tợơ tợơp c’moo tước nâu kêi nắc ơy 50ha crêê ta col lơi. K’rong bhrợ k’ha riêng ức đồng đhị 1ha cao su cóh cr’chăl 5-6 c’moo t’mêê pay bơơn dzệêt, bấc ngai pr’loọng nắc vặ zên tợơ ngân hàng lâng đươi pay zên pa câl dzệêt cao su đoọng chrót nợ. tu cơnh đếêc, chr’nắp cao su đhị bấc c’xêê đâu nắc xiêr ếp đhơ cơnh đếêc, đhanuôr cung dzợ zư đớc bhươn cao su. Ha dang chr’nắp cao su dzợ xiêr ếp lấh mơ nắc đhanuôr cắh mặ zâng đanh. T’coóh Nguyễn Đức Bồng, ắt đhị vel 5, chr’val Minh Thành, chr’hoong Chơn Thành, tỉnh Bình Phước moon:

            Đhanuôr zi nắc đươi dua đhăm bhươn n’loong ơy pa câl đoọng chóh râu chr’nóh ếp t’ngay. Râu bơr nắc lêy bơơn bhiệc bhrợ ta luôn đắh nguôi đoọng vêy âng chô bh’nơơn. Rơơm kiêng nắc Nhà nước zúp zooi đoọng đhanuôr đắh bhiệc pa câl dzệêt cao su, cắh cợ zúp zooi z’lấh cr’chăl k’đháp zr’nắh nâu.

            Lalăm đếêc, x’ría pazêng c’moo 90 âng thế kỷ lalăm đếêc, đhị Bình Phước cung ơy dưr váih đhr’năng col lơi pazêng t’nơơm xao su. Muy cr’chăl t’tun đếêc nắc chr’nắp cao su dưr dzoọc dal cớ bhrợ ha đhanuôr chợơ pa bhlầng. pa chô kinh nghiệm tợơ bele đếêc, chính quyền apêê vel đong xoọc pa zay k’đươi  moon đhanuôr oó col lơi cao su, đương tước chr’nắp dzệêt cao su dưr dzoọc dal. T’coóh Ngô Tấn Tài, Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch UBND chr’val Minh Thành, chr’hoong Chơn Thành đoọng năl:

            Cr’chăl đăn đâu, muy đắh nắc chr’nắp cao su ếp, muy đắh nắc cao su cung tước cr’chăl chóh cớ t’nơơm t’mêê, tu cơnh đếêc nắc đhanuôr đh’rứah col lơi t’nơơm chr’nóh nâu. Lâng đhr’năng cơnh đếêc nắc chr’val ơy k’đươi moon đhanuôr nắc zư liêm bhươn cao su. Đắh lơơng nắc azi cung bơơn bhiệc bhrợ lalay đoọng ha đhanuôr đhị vel bhươl.

            Dâng 5 c’moo hay, cr’chăl dzệêt cao su ha dưr dal, đhanuôr đhị Bình Phước ơy đh’rứah chóh cao su bấc ơl, bhrợ đhăm chóh t’nơơm nâu bấc lấh mơ quy hoạch tước 82 r’bhầu hecta. Cóh đếêc, dâng 10r’bhầu hecta cao su bơơn chóh cóh pazêng đhăm k’tiếc bh’đưn, k’tiếc chóh zập c’moo. Ngành nông nghiệp tỉnh Bình Phước k’đươi moon đhanuôr nắc xăl đhăm chóh cao su n’tếh  lêy xăl chóh chr’nóh râu lơơng. Đhơ cơnh đếêc nắc đhanuôr cung cắh năl xăl chóh bhrợ hâu t’nơơm đoọng liêm choom.

            N’đhơ lưm bấc râu k’đháp k’ra, nắc tỉnh Bình Phước cung moon, t’nơơm cao su nắc râu t’nơơm bha lầng cóh bhrợ têng nông nghiệp. ting cơnh quy hoạch pa dưr t’nơơm cao su đhị tỉnh Bình Phước tước c’moo 2020 nắc 260 r’bhầu hecta. Đhơ cơnh đếêc, tu chr’nắp cao su ếp, cóh đếêc chr’nắp a moót nắc dưr dzoọc dal, đhanuôr nắc kiêng chóh bhrợ a moót lấh. XoỌc đâu, đhăm chóh a moót đhị Bình Phước ơy lấh 11 r’bhầu hecta. Ha dang đhăm chóh a moót ting pậ bhứah lấh mơ nắc choom vaih đhr’năng bhrợ têng bấc lấh mơ đươi dua. T’coóh Nguyễn Văn Tới, Giám đốc Sở Nông nghiệp lâng pa dưr pa xớc vel bhươl tỉnh Bình Phước đoọng năl:

            Đhăm chóh cao su crêê ta col lơi nắc cao su âng apêê pr’loọng đong đhanuôr. Đoọng zooi đhanuôr pa liêm râu k’đháp k’ra xoọc nâu nắc Sở Nông nghiệp ơy xay moon lâng UBND tỉnh k’đươi moon lâng apêê vel đong nắc bhrợ têng cơnh tinh thần pa xiêr chóh cao su cơnh: oó bón lấh bấc phân, pa xiêr đợ ma nuýh tước bơơn dzệêt.

            Lâng chr’nắp cao su ta luôn xiêr đhị cr’chăl đăn đâu, bấc ngai nắc ta moóh: t’nơơm cao su vêy crêê nắc t’nơơm nông nghiệp đhị tỉnh Bình Phước? hâu râu t’nơơm choom xăl t’nơơm cao su? Pazêng bhiệc bhrợ âng đhanuôr chóh cao su đhị Bình Phước xoọc bhrợ têng cơnh: pa xiêr zên bạc bhrợ têng, chấc bơơn bhiệc bhrợ lơơng đoọng “ bơơn chr’na z’lấh t’ngay” nắc zêng bhiệc bhrợ cắh nhâm mâng. Bêl đâu, đhanuôr chóh cao su kiêng đươi dua râu zúp zooi âng apêê bộ, ngành lâng chính quyền vel đong cóh bhiệc chấc lêy đhị câl dzệêt lâng zên bạc đoọng bhrợ têng cớ bhươn cao su, z’lấh cr’chăl k’đháp k’ra nâu./.

VÌ SAO NGƯỜI DÂN BÌNH PHƯỚC Ồ ẠT CHẶT BỎ CÂY CAO SU ?

Bình Phước được mệnh danh là thủ phủ của cây cao su với diện tích hơn 230 ngàn héc ta. Loại cây công nghiệp này từng được ví như “vàng trắng” khi mang lại lợi nhuận cao cho người nông dân. Khi giá mủ cao su liên tục xuống thấp trong thời gian qua, hàng loạt diện tích cao su bị đốn bỏ để chuyển sang trồng các loại cây khác. Thực trạng nói trên đang dẫn người nông dân ở Bình Phước vào vòng luẩn quẩn “chặt-trồng, trồng- chặt”.

  Ông Nguyễn Văn Đức ở ấp Phố Lố, xã An Phú, huyện Hớn Quản, tỉnh Bình Phước có 2 hecta cao su đang thu hoạch. Với giá mủ cao su 200 đồng/độ (tương đương hơn 6 ngàn đồng/kg), gia đình ông chịu thua lỗ kéo dài 6 tháng nay. Ông Nguyễn Văn Đức chua xót:

   Cao su rớt giá trong một thời gian dài như hiện nay thì không còn gì để thu nhập được nữa. Nếu vườn cao su đang thu hoạch thì cũng chỉ đủ trả công cho người cạo mủ thôi. Bà con ở đây đang phải cắt cao su để trồng cây khác. Một số gia đình thì chuyển sang trồng điều. Riêng diện tích đất xấu thì gia đình tôi phải chuyển sang trồng cây tràm.

Theo số liệu từ Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Bình Phước thì từ đầu năm đến nay, đã có 1 ngàn 800 héc ta cao su ở địa phương này bị đốn bỏ. Có nhiều nguyên nhân khiến nông dân chặt bỏ cây cao su như: chặt do tâm lý bất an về thị trường, chặt để tái canh do cao su già cỗi, chặt để trồng các loại cây khác. Cũng có một số hộ dân chặt cao su để chuyển đổi sang đất chăn nuôi. Riêng xã Minh Thành, huyện Chơn Thành, nơi có diện tích cao su 2 ngàn 700 héc ta, từ đầu năm đến nay đã có 50 héc ta bị chặt bỏ. Đầu tư hàng trăm triệu đồng cho một hecta cao su trong vòng 5- 6 năm mới được thu hoạch, nhiều hộ phải vay vốn ngân hàng và trông chờ vào nguồn mủ cao su để trả nợ. Vì vậy, giá mủ nhiều tháng nay rẻ nhưng người dân vẫn tìm mọi cách xoay xở để duy trì vườn cao su. Tuy nhiên, nếu giá mủ cao su tiếp tục xuống thấp hơn nữa thì nông dân không thể cầm cự lâu hơn được. Ông Nguyễn Đức Bồng ở ấp 5, xã Minh Thành, huyện Chơn Thành, tỉnh Bình Phước nói:

  ( Bà con nông dân chúng tôi phải tận dụng diện tích vườn cây đã thanh lý rồi để trồng các loại cây ngắn ngày. Thứ hai là phải kiếm công việc làm thường xuyên ở bên ngoài để có thêm thu nhập. Mong sao Nhà nước hỗ trợ cho bà con về việc tìm đầu ra cho sản phẩm cao su hoặc hỗ trợ cho bà con vay vốn thì mới duy trì được vườn cây để vượt qua giai đoạn khó khăn này).

Trước đó, cuối những năm 90 của thế kỷ trước, tại Bình Phước cũng đã xảy ra tình trạng chặt bỏ cây cao su ồ ạt. Một thời gian sau, giá mủ cao su giá tăng trở lại khiến người dân phải trả giá đắt. Rút kinh nghiệm từ  bài học xương máu đó, chính quyền các địa phương đang ra sức vận động nông dân không chặt bỏ cao su, cầm cự để chờ giá mủ tăng lên. Ông Ngô Tấn Tài, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Minh Thành, huyện Chơn Thành cho biết:

Thời gian gần đây, một mặt là do giá mủ thấp, một mặt là do cây cao su cũng đến thời kỳ thanh lý nên người dân có cưa ồ ạt loại cây này. Trước tình hình đó thì xã đã tăng cường vận động nhân dân duy trì vườn cao su. Mặt khác thì chúng tôi cũng tính toán để giới thiệu việc làm cho số lao động nhàn rỗi, đồng thời triển khai kế hoạch chuyển đổi lao động và đào tạo nghề cho con em nông dân ở địa phương.

Cách đây 5 năm, thời điểm mủ cao su lên giá, người dân ở Bình Phước đã đổ xô trồng cây cao su, khiến diện tích loại cây này vượt quy hoạch đến 82 ngàn héc ta. Trong đó, khoảng 10 ngàn héc ta cao su được trồng trên những vùng đất dốc, đất trồng cây hàng năm. Ngành nông nghiệp tỉnh Bình Phước đang vận động người dân chuyển đổi diện tích cao su nói trên sang trồng các loại cây trồng khác. Tuy nhiên, bà con nông dân vẫn chưa biết chuyển sang trồng cây gì cho phù hợp.

Mặc dù đang trong thời kỳ khó khăn, nhưng tỉnh Bình Phước vẫn xác định cây cao su là cây công nghiệp chủ lực trong sản xuất nông nghiệp. Theo quy hoạch phát triển cây công nghiệp của tỉnh Bình Phước đến 2020 thì diện tích cao su của tỉnh là 260 ngàn héc ta. Tuy nhiên, do giá mủ cao su xuống thấp, trong khi giá hồ tiêu đang ở mức cao, nông dân đang có chiều hướng chuyển đổi sang trồng tiêu. Hiện nay, diện tích hồ tiêu ở Bình Phước đã vượt quá 11 ngàn héc ta. Nhưng nếu diện tích hồ tiêu tiếp tục tăng nhanh như hiện nay, có thể sẽ dẫn đến tình trạng cung vượt quá cầu. Ông Nguyễn Văn Tới, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bình Phước cho biết:

  Diện tích cao su bị chặt chủ yếu là cao su nông hộ. Để giúp bà con nông dân đối phó với những vấn đề khó khăn hiện nay thì Sở Nông nghiệp đã tham mưu cho Ủy ban nhân dân tỉnh chỉ đạo các địa phương tổ chức sản xuất trên tinh thần giảm bớt đầu tư cho cao su như: hạn chế phân bón, điều chỉnh lại công thức cạo để giảm chi phí lao động.

Trước việc giá mủ cao su liên tục rớt giá trong thời gian gần đây, nhiều người đặt ra câu hỏi: Cây cao su liệu có phải là cây công nghiệp số một ở Bình Phước? Cây gì có thể thay thế cây cao su với diện tích lớn như vậy? Những biện pháp mà người trồng cao su ở Bình Phước đang thực hiện như: giảm chi phí sản xuất, tìm những nguồn thu nhập khác để “đắp đổi qua ngày” chỉ là những biện pháp mang tính tạm thời. Lúc này, người nông dân trồng cao su rất cần sự hỗ trợ của các bộ, ngành và chính quyền địa phương trong việc tìm đầu ra cho sản phẩm  và vốn để duy trì vườn cao su, vượt qua giai đoạn khó khăn này./.