5 c’moo lalăm, anoo Hôih AKhay ặt vel Azứt, chr’val Avương ơy ting pâh lớp pa choom b’băn lâng vêy vel đong zooi đoọng vặ 50 ức đồng tơợ Ngân hàng CSXH đoọng bhrợ cha. Đợ zên nâu năc anoo Khôi  câl 02 p’nong a’ọc m’ma, bhrợ c’rọol lâng bhrợ g’roong pa zưm lâng băn a tưch, a đha coh bôl họong đong. Đươi vêy cơnh băn t’mêê liêm, pa ghit cha groong pr’luh cr’ay năc cr’năn a’ọc, a tưch a đha âng anoo băn đâh pậ. Pazêng c’moo đăn đâu, coh c’rọol băn âng anoo năc ta luôn vêy 50 p’nong a’ọc, k’nặ 1.000 p’nong a tưch, a đha.

Anoo AKhay dáp lêy, căh pa zưm lâng zêng k’rang băn, pr’loọng đong anoo dzợ bơơn lãi lâh 100 ức đồng zập c’moo: “Pazêng c’moo đăn đâu bhlầng, pr’loọng ơy pa câl 200 p’nong a’ọc m’ma, 70 p’nng a’ọc lêệ, 500 p’nong a đha lâng 300 p’nong a tưch. Căh dap lâng zên bhrợ têng, pr’loọng dzợ vêy pa chô lãi 40 ức đồng. Đong zi vêy k’dua 2 cha nắc đhị đâu ting por bhrợ, chroot 5 ức đồng zập c’xêê đoọng a nhi nâu ting k’rang băn a’ọc. Ha dang cr’noọ bh’rợ nâu liêm choom năc a cu kiêng t’bhưah băn pa xoọng dzợ”.

Năc pr’loọng ặt zâng lâng k’đhap đha rựt, x’rịa c’moo 2025, anoo Pơ Loong Mát ặt vel Tà Vạc, chr’val Đông Giang bơơn vel đong zooi 30 p’nong a đha xiêm lâng vắc xin cha groong pr’luh. Anoo Mát đươi dua lưới B40 bhrợ g’roong đoọng ga ving băn, pay đươi ch’na bh’năn coh bhươn đong đoọng băn a đha. Năc tước m’pâng c’moo t’tun, cr’năn a đha âng noo băn ơy clơợng  tơợ 2kg -2,5kg/p’nong, bấc p’nong rưah. Ruh nâu anoo pa câl zêng a đha lâng cr’liêng k’nặ 5 ức đồng lâng xoọc băn t’bấc ruhh 2 mơ 100 p’nong. 

Anoo Pơ Lơơng Mát đoọng năl, anoo dap lêy tơợ bêl pa câl ruh a đha t’tun nắc k’rong bhrợ t’bhưah c’roọl t’ruung, t’vaih c’lâng bhrợ cha ting c’lâng đanh mâng: “Tơợ 3 c’xêê băn, a đha đong zi pậ liêm, clơợng mơ 2kh/p’nong. Pr’loọng đong cung pa câl ruh tr’nơợp lâng chr’năp 150 r’bhầu đồng 1kg đoọng k’rang pr’ặt tr’mông lâng câl m’ma. Xoọc đâu, pr’loọng anoo pa trơơi m’ma đoọng băn t’bấc a đha”.

Jưah lâng anoo Pơ Loong Mát, 30 pr’loọng Cơ Tu lơơng đhị vel Tà Vạc, chr’val Đông Giang cung bơơn vel đong zooi m’ma a đha xiêm. Xoọc đâu, a đha dưr pậ liêm. Amoó Pơ Loong Thị Lịch, Trưởng vel Tà Vạc đoọng năl, prang vel vêy 249 pr’loọng lâng 957 cha nắc, đhanuôr Cơ Tu ặt ma mông đơ bấc. Pr’ặt tr’mông âng đhanuôr dzợ lưm bấc k’đhap k’ra, bh’nơơn pa chô căh nhâm mâng, đợ pr’loọng đha rựt dzợ bấc. Pazêng c’moo đăn đâu, đươi vêy rau k’rang âng chính quyền vel đong, đhanuôr bơơn zooi m’ma chr’noh, bh’năn băn, pa choom cơnh choh bhrợ, băn rơơi, vặ zên t’đui đoọng… đoọng pa dưr bhrợ cha, tr’câl tr’bhlêy. Tơợ rau đương g’nưm ooy ha rêê, nâu kêi bấc pr’loọng đhanuôr ơy choom bhrợ cha, pa dưr b’băn, pa xoọng thu nhập tệêm ngăn lâh mơ. Đươi vêy cơnh đêêc, pr’ặt tr’mông r’dợ bơơn ha dưr, đợ pr’loọng đha rựt âng vel xiêr r’dợ tơợ 50,2% c’moo 2024 xiêr dzợ k’nặ 37% c’moo 2025.

“Acu lêy rau zooi đoọng bhrợ têng cha, năc cơnh t’mêê đâu chr’val ơy zooi đoọng a đha ha đhanuôr, vêy pa chô bh’nơơ liêm dal. Ađha buôn băn, đâh pậ, bh’năn bấc, buôn bơơn tơợ crâng, tơợ bhươn đong, doọ lâh bil zên k’rang băn. A đha liêm choom, đâh pậ, chr’năp pa câl cung zăng dal, 150 r’bhầu đồng/kg, cr’liêng 4, 5 r’bhầu đồng/cr’liêng. Ha dang pa châng lêy zooi băn k’roọc, chr’gơơng năc zooi a đha a tưch vêy pa chô bh’nơơn dal lâh. C’moo 2025, zập pr’loọng bơơn zooi 30 p’nong m’ma, đhanuôr kiêng bơơn zooi 100 p’nong đoọng apêê k’rong bhrợ c’rọol t’ruung nhâm mâng lâh mơ” - Amoó Pơ Loong Thị Lịch đoọng năl.

Chr’val Đông Giang xoọc vêy lâh 75% năc đhanuôr Cơ Tu ặt ma mông, bhrợ cha lêy g’nưm tơợ bhrợ ha rêê tu cơnh đêêc đợ pr’loọng đha rựt lâng đăn đha rựt dzợ bấc nắc 24,3% lâng r’dợ xiêr k’nặ 10%. Đoọng pa xiêr đha rựt đanh mâng, vel đong ơy pa zay đươi zập đăh zên vặ âng Nhà nước đoọng zooi bấc cr’noọ bh’rợ bhrợ cha ha đhanuôr. Năc coh c’moo 2025, chr’val ơy đơc lâh 1,4 tỷ đồng zooi 48 p’nong k’roọc m’ma, a đha xiêrm lâng chr’noh bh’năn đoọng ha lâh 200 pr’loọng đhanuôr; đh’rưah pay đoọng vặ lâh 1,3 tỷ đồng lâng đoọng 258.600 tơơm m’ma quế lâng 90 tấn phân bón đoọng ha 94 pr’loọng đoọng choh pa dưr crâng.

Ting cơnh t’cooh Coor Le, Chủ tịch UBND chr’val, đoọng t’bhlầng bh’rợ nâu, vel đong nắc xoọc xay bhrợ dự án pa têệt b’băn chr’năp lâh 2,7 tỷ đồng, đoọng k’roọc r’rưah (2 p’nong/pr’loọng) đoọng ha 27 pr’loọng đhanuôr apêê vel Prao, Tà Lu, Gừng, A Điêu lâng Xà Nghir, zooi đhanuôr r’dợ ha dưr coh pr’ặt tr’mông.

“Tơợ bêl bhrợ cơnh xa nay chính quyền vel đong 2 cấp, chr’val Đông Giang ơy pa căh Nghị quyết, coh đêêc pa dưr pr’ặt tr’mông lâng bấc cr’noọ bh’rợ pa xiêr đha rựt đanh mâng, cơnh băn chr’gơơng, a’ọc, a tưch, a đha liêm choom cơnh lâng pr’đơợ âng vel đong. Cr’chăl hay, chr’val pa bhlầng k’rang zooi đoọng m’ma chr’noh, bh’năn băn đh’rưah lâng tâp huấn pa choom cơnh băn choh ha đhanuôr, đoọng ha pêê năl cơnh bhrợ cha liêm choom. Đăh đanh đươnh, vel đong nắc cha mêệt pa ghit lâng quy hoạch tơơm chr’noh, bh’năn băn liêm choom đoọng ha zập zr’lụ, p’loon zập tơợ dự án, xa nay bh’rợ đoọng pa chô kinh tế dal lâh. Pa bhlầng nắc pa zay tước c’moo 2030, pa xiêr đợ pr’loọng đha rựt âng vel đong dưp 5%, thu nhập ting cha năc ma nưih bơơn 50 ức đồng/ch’năn”./. 

Mở lối thoát nghèo từ hỗ trợ sinh kế ở miền núi Đà Nẵng

Những năm gần đây, các địa phương miền núi thành phố Đà Nẵng tích cực hỗ trợ các mô hình sinh kế gắn với tập huấn kỹ thuật mang lại kết quả tích cực trong công tác giảm nghèo bền vững. Trong đó, nhiều mô hình sinh kế tuy nhỏ nhưng từng bước được bà con nhân rộng, tạo thu nhập, góp phần ổn định cuộc sống.  

5 năm trước, anh Hôih AKhay ở thôn Azứt, xã Avương đã tham gia lớp tập huấn kỹ thuật chăn nuôi và được địa phương hỗ trợ vay 50 triệu đồng từ Ngân hàng CSXH để phát triển kinh tế. Số vốn này được anh Khôi dùng để mua 02 con heo đen giống, xây dựng chuồng và khoanh rào vườn đồi kết hợp nuôi gà, vịt. Nhờ áp dụng kỹ thuật chăn nuôi mới, chú trọng biện pháp phòng, chống dịch bệnh, đàn heo và gia cầm của gia đình anh không ngừng tăng trưởng. Những năm gần đây, trong chuồng nhà anh luôn duy trì hơn 50 con heo, gần 1000 con gà, vịt.  

Anh AKhay nhẩm tính, trừ các chi phí, gia đình  vẫn còn lãi hơn 100 triệu đồng mỗi năm từ:“Đợt gần đây nhất, gia đình vừa xuất bán 200 con heo giống, 70 con heo thịt, 500 con vịt và 300 con gà. Trừ các chi phí sản xuất và nhân công, gia đình lãi được 40 triệu đồng. Gia đình anh cũng thuê thêm 2 nhân công địa phương với mức lương 5 triệu đồng/tháng để chăm sóc đàn heo. Nếu mô hình phát triển thuận lợi, tôi muốn mở rộng thêm quy mô chăn nuôi”. 

Là gia đình thuộc diện khó khăn, cuối năm 2025, anh Pơ Loong Mát ở thôn Tà Vạc, xã Đông Giang được địa phương hỗ trợ 30 con vịt xiêm cùng vắc xin phòng dịch. Anh Mát tận dụng lưới B40 làm rào chắn để khoanh vùng chăn nuôi, đồng thời sử dụng nguồn thức ăn sẵn có, như rau xanh, cám, bắp trong vườn để nuôi vịt. Nhờ áp dụng kỹ thuật chăn nuôi mới, gần nửa năm sau, đàn vịt nhà anh đã nặng trung bình từ 2kg-2,5kg/con, nhiều con mái đã đẻ trứng. Lứa này anh bán cả vịt và trứng được gần 5 triệu đồng và đang nhân giống nuôi lứa thứ 2 với quy mô khoảng 100 con.  Anh Pơ Loong Mát cho hay, anh dự tính sau khi xuất bán lứa vịt tiếp theo sẽ đầu tư mở rộng chuồng trại, mở ra hướng phát triển mô hình theo hướng lâu dài:“Qua 3 tháng nuôi, vịt nhà tôi phát triển rất tốt, trung bình cân nặng đạt 2kg/con. Gia đình cũng đã xuất bán lứa đầu với giá 150 nghìn đồng 1 kg để trang cuộc sống và mua giống cây trồng. Hiện gia đình đang nhân giống để mở rộng nuôi vịt để phát triển kinh tế gia đình hơn nữa”. 

Cùng với anh Pơ Loong Mát, 30 hộ Cơ Tu khác ở thôn Tà Vạc, xã Đông Giang cũng được địa phương hỗ trợ vịt xiêm giống. Hiện, đàn vịt của các hộ đều đang phát triển rất tốt. Chị Pơ Loong Thị Lịch, Trưởng thôn Tà Vạc cho biết, cả thôn có 249 hộ với 857 nhân khẩu, chủ yếu là đồng bào Cơ Tu. Cuộc sống của bà con còn nhiều khó khăn, thu nhập bấp bênh, tỷ lệ hộ nghèo cao. Những năm gần đây, nhờ sự quan tâm, đồng hành của chính quyền địa phương, bà con được hỗ trợ sinh kế cây con giống, tập huấn kỹ thuật, vay vốn ưu đãi... để phát triển sản xuất, kinh doanh. Từ chỗ trông chờ vào nương rẫy, nay nhiều hộ đã biết làm ăn, phát triển chăn nuôi, có thêm nguồn thu nhập ổn định hơn. Nhờ vậy, đời sống từng bước được cải thiện, tỷ lệ hộ nghèo của thôn giảm dần từ 50,2% năm 2024 xuống còn gần 37% vào năm 2025.

“Tôi thấy việc hỗ trợ sinh kế, như vừa rồi xã có hỗ trợ vịt xiêm cho bà con thấy phát triển rất hiệu quả. Vịt vừa dễ nuôi, lớn nhanh, thức ăn thì tận dụng rau củ, chuối rừng trộn với cám để nuôi nên ít chi phí. Đặc biệt, vịt phù hợp với miền núi nên lớn nhanh, giá bán cũng cao, 150 nghìn đồng/kg, trứng 4,5 nghìn đồng/quả, vừa làm thức ăn cho gia đình vừa bán kiếm tiền. Nếu mà so với hỗ trợ bò hay hươu sao thì kinh phí hỗ trợ vịt giống ít hơn nhiều mà cho hiệu quả nhanh hơn. Năm 2025, mỗi hộ được hỗ trợ 30 con giống, bà con mong muốn được hỗ trợ 100 con/hộ để đầu tư chuồng trại bài bản hơn” - Chị Pơ Loong Thị Lịch cho biết. 

Xã Đông Giang có hơn 75% dân số là đồng bào Cơ Tu, đời sống chủ yếu phụ thuộc vào nương rẫy nên tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo vẫn ở mức cao, lần lượt là 24,3% và gần 10%. Nhằm thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững, địa phương đã tích cực tận dụng các nguồn vốn từ Nhà nước để đa dạng hóa mô hình sinh kế cho bà con. Cụ thể trong năm 2025, xã đã dành hơn 1,4 tỷ đồng để hỗ trợ 48 con bò giống, vịt xiêm và thức ăn gia cầm cho hơn 200 hộ dân; đồng thời giải ngân hơn 1,3 tỷ đồng cung cấp 258.600 cây quế giống cùng hơn 90 tấn phân bón cho 94 hộ nhằm phát triển kinh tế rừng.

Theo ông Coor Le, Chủ tịch UBND xã, để tiếp tục đẩy mạnh công tác này, địa phương hiện đang triển khai dự án chuỗi liên kết chăn nuôi trị giá hơn 2,7 tỷ đồng, tiến hành cấp bò cái sinh sản (2 con/hộ) cho 72 hộ dân tại các thôn Prao, Tà Vạc, Gừng, A Điêu và Xà Nghir, giúp người dân từng bước vươn lên ổn định cuộc sống.“Sau khi vận hành chính quyền 2 cấp, xã Đông Giang đã ban hành Nghị quyết, trong đó tiếp tục phát triển kinh tế, xã hội với các mô hình giảm nghèo bền vững, như nuôi hươu sao, heo đen, gà, vịt phù hợp điều kiện địa phương. Thời gian qua, xã đặc biệt chú trọng hỗ trợ cây, con giống gắn với tập huấn kỹ thuật để bà con thay đổi nếp nghĩ và từng bước cho hiệu quả. Về lâu dài, địa phương đang rà soát và quy hoạch cây, con phát triển phù hợp cho từng vùng, tranh thủ các nguồn dự án, chương trình nhằm mang lại kinh tế cao hơn. Đặc biệt phấn đấu đến năm 2030, tỷ lệ giảm nghèo của địa phương xuống dưới 5%, thu nhập bình quân đầu người đạt 50 triệu đồng/người”./.