Thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên nắc zr’lụ băn a chông hùm coh rôh bấc bhlầng âng k’tiếc k’ruung hêê. Coh pazêng c’moo đăn đâu, đhị zr’lụ nâu ta luôn dưr vaih đhr’năng a chông chệêt đh’rưah, đhanuôr bil bal k’tỷ đồn zên. Dưr vaih đhr’năng nâu nắc tu bh’rợ băn a chông tự k’rong băn dưr bấc, đợ bấc lâh 3 chu cơnh lâng k’đươi moon, căh dzợ cơnh quy hoạch. M’ma băn căh ghit tơơm riah, ch’na bh’năn nắc zập rau a xiu , ch’na xưa, n’noh căh bơơn k’rong pa tom cung nắc pazêng rau tu bhrợ vaih đhr’năng nha nhự zr’lụ b’băn, a chông chệêt đh’rưah. Lêy  bhrợ pa dưr tr’mông tr’meh ting c’lâng đanh mâng, bhrợ vaih apêê t’nooi pa tệêt pa zưm… nắc muy coh pazêng bh’rợ chr’năp âng tỉnh Phú Yên coh c’moo 2021. T’cooh Trần Hữu Thế, Chủ tịch UBND tỉnh Phú Yên đoọng năl, coh bhrợ têng ha rêê đhuôch nắc vêy kinh tế tuần hoàn nắc vêy choom zư lêy môi trường, tr’pác bh’nơơn coh đhr’năng bhrợ têng: “Bhiệc pa liêm cớ đề án bhrợ têng ha rêê đhuôch xoọc đâh pa xang, xay bhrợ pr’hân pa tệêt lâng đhr’năng t’mêê, kinh tế ting t’nooi. Đăh pa câl bh’nơơn bh’rợ nâu nắc đăh k’rong câl âng pr’đươi lơơng, nắc kinh tế tuần hoàn.”

        T’mêê đâu, UBND tỉnh Khánh Hoà ơy pa chô, pác tợơ quy hoạch 4 dự án thuỷ điện k’tứi đhị zr’lụ crâng ca coong. Pazêng dự án nâu công suất k’tứi ha dợ pay bấc đhăm crâng, bhrợ căh liêm tước môi trường. Lâng pr’đợơ vêy ch’nang biển đhậu, tỉnh Khánh Hoà xoọc t’đang, t’bhlầng apêê dự án điện khí lâng pazêng đợ zên k’rong bhrợ têng lâh 30 tỷ đô la Mỹ, liêm choom lâng môi trường. Ting cơnh t’cooh Nguỹen Tấn Tuân, Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hoà nắc tỉnh nâu vêy ngành dịch vụ-du lịch ha dưr k’rơ, đăh lơơng cơnh ha rêê đhuôch nắc lêy pa tệêt pa zưm bhrợ vaih t’nooi bhrợ têng du lịch, pa dưr dal chr’năp, t’bhlầng chỉ tiêu âng t’mooi xăl tu muy bhrợ du lịch biển, đảo cơnh xoọc đâu. T’cooh Nguyễn Tấn Tuân đoọng năl, pa dưr ha rêê đhuôch cung nắc lêy  vêy c’lâng bh’rợ bhrợ têng du lịch đoọng bhrợ vaih rau tuần hoàn kinh tế: “C’lâng âng tỉnh ha dưr đăh công nghiệp năng lượng, ha dợ cơnh lâng ha rêê đhuộc lâh mơ du lịch sinh thái, t’vaih đoọng bhrợ công nghp công nghệ dal. Bhơi rơ veh, p’lêê a pul bhrợ têng đoọng ha du lịch. R’dợ nắc pa xiêr đoọng ha pêê tơơm chr’noh đươi bấc đác. Ra văng tu đác đoọng công nghiệp đươi dua. Đăh lơơng, cơnh lâng tơơm chr’noh đươi dua đác bấc, a zi nắc xoọc xăl c’lâng, xăl m’ma choh.”

          Apêê tỉnh Nam Trung bộ da ding đăn lâng biển, apêê k’ruung tâm ếp lâng đhr’đấc, đồng bằng k’tứi hệêp, la leh, pay mơ 1/10 pazêng đhăm crâng a bhuy. Zr’lụ k’tiếc nâu ta luôn zâng lâng cha noọng xớơt, boo đhí tuh bhlong. Coh đhr’năng pleng k’tiếc tr’xăl zr’năh k’đhap lâh nắc apêê vel đong chếêc lêy cơnh pa dưr dal c’rơ zâng lâng rau căh liêm âng pleng k’tiếc bhrợ t’vaih, pa xiêr đhr’năng bil bal. Ha dưr lêy tợơ “a bhuy t’vaih” liêm choom lâng đhr’năng pleng k’tiếc tr’xăl, zư lêy môi trường nắc đoo c’lâng bh’rợ đanh mâng. Đảng bộ tỉnh Khánh Hoà ơy năl ghit nắc bhrợ pa dưr muy pr’đợơ ha rêê đhuôch “t’bech lâng chr’năp liêm  bhlầng”. Ting cơnh t’cooh Nguyễn Xuân Cường, Bộ trưởng Bộ nông nghiệp lâng Pa dưr pa xớc vel bhươl, vel đong nắc k’rong zr’lụ k’tứi, pa xiêr đăh đác tứi đoọng choh bhrợ cớ pazêng tơơm chr’noh, bh’năn băn đơơng chô chr’năp dal…, nắc đoo cơnh bhrợ têng liêm buôn, liêm choom lâng đhr’năng pleng k’tiếc tr’xăl. “Xay moon nắc ha rêê đhuôch t’vech lâng chr’năp liêm bhlầng. Cha noọng cơnh đâu nắc bhrợ vaih rau âng đay. Cha noọng cơnh đâu nắc vêy p’lêê táo k’crum lâh đhị lơơng. Lêy bhrợ hữu cơ lưch, đăh bh’nơơn nắc mơ đhệêng ha dợ đâu vêy  năm. Ha rêê đhuôch đoọng bhrợ têng coh đâu, đoọng ha lâh 10 ức cha nắc t’mooi du lịch pâh lêy.”

         Xọoc đâu, apêê vel đong xoọc bhrợ têng quy hoạch k’rong pazêng tr’mông tr’meh, k’rong apêê quy hoạch ngành lâng t’hước lêy đhị đanh đươnh. Quy hoạch t’mêê nắc lêy bhrợ têng rau pa dưr quy hoạch ting c’lâng “ha dưr kinh tế căh choom xăl lâng môi trường”, kinh tế nắc lêy tợơ c’rơ ha dưr ghit liêm âng pleng k’tiếc lâng pa ghit cha groong lâng pleng k’tiếc tr’xăl. T’cooh Trần Hồng Hà, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên lâng Môi trường đoọng năl, ha y kinh tế k’tiếc k’ruung hêê nắc xăl tợơ muy nền kinh tế bhrậu tước kinh tế t’viêng, nắc lêy xăl tợơ bhiệc đươi dua pr’đươi hoá thạch tước apêê pr’đươi liêm choom cơnh lâng môi trường, nắc zư lêy tr’mông tr’meh ta nih liêm đoọng ha coon ma nuyh. T’cooh Trần Hồng Hà đoọng năl đhr’năng quy hoạch, ting xợợng apêê dự án zêng pay môi trường bhrợ pr’đợơ tr’nợơp: “Quyết định tiêu chí đoọng chơih pay apêê dự án k’rong bhrợ nắc lêy tợơ c’rơ zâng âng môi trường. Quy hoạch cấp tỉnh g’luh tr’nợơp a hêê nắc lêy tợơ cơnh đâu. Coh đếêc vêy liêm choom lâng đhr’năng pleng k’tiếc tr’xăl, rau căh pr’đoọng cơnh lâng đhr’năng pleng k’tiếc dưr vaih, ga ving zr’lụ đoọng bhrợ têng công nghiệp, đhị ooy nắc zư lêy liêm đoọng du lịch. A hêê nắc lêy bhrợ têng lalăm quy hoạch, rau bơr nắc bhrợ têng đh’rưah hạ tầng. Choom bhrợ liêm đăh môi trường, liêm choom lâng đhr’năng pleng k’tiếc tr’xăl lâng đhr’năng nong tuh, vêy cơnh đếêc nắc vêy choom./.”

Đại hội Đảng lần thứ XIII:

Nam Trung bộ đẩy mạnh phát triển kinh tế xanh

PV Thái Bình /VOV Miền Trung

“Phát triển kinh tế xanh, ít chất thải, giảm nhẹ khí thải nhà kính, các bon thấp, khuyến khích phát triển mô hình kinh tế tuần hoàn để sử dụng tổng hợp và hiệu quả đầu ra của quá trình sản xuất.” là nội dung được đề cập trong Dự thảo Văn kiện trình Đại hội XIII. Đây cũng là vấn đề đang được các tỉnh Nam Trung bộ như Khánh Hòa, Phú Yên thực hiện trong việc kêu gọi đầu tư, tái cơ cấu nền kinh tế để phát triển bền vững hơn.

Thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên là vùng nuôi tôm hùm lồng lớn nhất nước. Trong mấy năm gần đây, tại nơi này thường xuyên xảy ra tình trạng tôm chết hàng loạt, người dân thiệt hại hàng chục tỷ đồng. Nguyên nhân chính của tình trạng này do phong trào nuôi tự phát, mật độ lồng nuôi gấp 3 lần so với khuyến cáo, phá vỡ quy hoạch. Con giống trôi nổi, thức ăn chủ yếu cá tạp, thức ăn thừa, rác thải không được thu gom cũng là những nguyên nhân dẫn đến ô nhiễm môi trường nuôi, tôm chết hàng loạt. Tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng bền vững, tuần hoàn, tạo thành các chuỗi liên kết... là một trong những nhiệm vụ quan trọng của tỉnh Phú Yên trong năm 2021. Ông Trần Hữu Thế, Chủ tịch UBND tỉnh Phú Yên cho biết, trong sản xuất nông nghiệp chỉ có kinh tế tuần hoàn mới giúp bảo vệ môi trường, chia sẻ lợi nhuận trong quá trình sản xuất:“Việc điều chỉnh lại đề án tái cơ cấu nông nghiệp đang sớm hoàn thiện, triển khai gấp gắn liền với trạng thái bình thường mới, kinh tế chuỗi. Đầu ra của sản phẩm này chính là đầu vào của sản phẩm khác, kinh tế tuần hoàn đấy.”

Mới đây, UBND tỉnh Khánh Hòa đã thu hồi, đưa ra khỏi quy hoạch 4 dự án thủy điện nhỏ tại khu vực rừng, núi. Những dự án này công suất nhỏ nhưng chiếm nhiều diện tích đất rừng, ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường. Với lợi thế có cảng biển nước sâu, tỉnh Khánh Hòa đang kêu gọi, thúc đẩy các dự án điện khí với tổng mức đầu tư hơn 30 tỷ đô la Mỹ, thân thiện với môi trường. Theo ông Nguyễn Tấn Tuân, Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa thì tỉnh này có ngành dịch vụ - du lịch phát triển, các lĩnh vực khác như nông nghiệp cần liên kết tạo thành chuỗi sản phẩm phục vụ du lịch, nâng cao giá trị, tăng mức chi tiêu của du khách thay vì chỉ du lịch biển, đảo như hiện nay. Ông Nguyễn Tấn Tuân cho rằng, phát triển nông trại, nông sản cũng cần được định hướng phục vụ du lịch để tạo nên tính tuần hoàn của kinh tế:“Hướng của tỉnh phát triển về công nghiệp năng lượng, còn đối với nông nghiệp ngoài du lịch sinh thái, tạo ra cho được nông nghiệp công nghệ cao. Rau, củ, quả, hoa phục vụ cho du lịch. Dần dần phải giảm cho được các loại cây hao nước. Chuẩn  bị nguồn nước cho công nghiệp, sinh hoạt. Mặt khác, đối với cây trồng sử dụng nước nhiều, chúng tôi đang chuyển hướng, đổi mới các loại giống.”

Các tỉnh Nam Trung bộ núi sát biển, các con sông đều ngắn và dốc cao, đồng bằng nhỏ hẹp, manh mún, chỉ chiếm 1/10 tổng diện tích tự nhiên. Vùng đất này thường xuyên đối mặt với hạn hán, bão lũ. Trong bối cảnh biến đối khí hậu, thời tiết ngày càng cực đoan buộc các địa phương phải tìm cách nâng cao khả năng chống chịu trước thiên tai, giảm thiểu thiệt hại. Phát triển dựa vào sự “thuận thiên”, thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường là giải pháp bền vững. Đảng bộ tỉnh Khánh Hòa đã xác định xây dựng một nền nông nghiệp “thông minh và đặc hữu”. Theo ông Nguyễn Xuân Cường, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, địa phương phải chắt chiu vùng đồng bằng nhỏ hẹp, hạn chế về nước tưới để tái cơ cấu, lựa chọn những cây trồng, vật nuôi có hiệu quả kinh tế cao..., đó là cách xoay chuyển linh hoạt, thích ứng với biến đổi khí hậu:“Dùng từ nông nghiệp thông minh và đặc hữu. Hạn như thế này thì biến hạn thành cái của t. Hạn như thế này mới có quả táo nó giòn hơn nơi khác. Tuân thủ hết hữu cơ, sản lượng chỉ mức độ nhưng chỉ ở đây có thôi. Nông nghiệp để phục vụ ngay, cho hơn 10 triệu khách du lịch.”

Hiện nay, các địa phương đang xây dựng quy hoạch tổng thể kinh tế - xã hội, tích hợp các quy hoạch ngành và tầm nhìn dài hạn. Quy hoạch mới tiếp tục thực hiện quan điểm xây dựng quy hoạch theo hướng “phát triển kinh tế không đánh đổi môi trường,” kinh tế dựa trên phát triển chặt chẽ tài nguyên và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu. Ông Trần Hồng Hà, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường cho biết, sắp đến, kinh tế nước ta phải chuyển đổi từ một nền “kinh tế nâu” sang nền “kinh tế xanh”, phải chuyển từ việc sử dụng các nguyên liệu hóa thạch sang các nguyên liệu thân thiện với môi trường, phải giữ được không gian sống xanh cho con người. Ông Trần Hồng Hà cho rằng quá trình quy hoạch, chấp thuận các dự án đều phải lấy môi trường làm tiêu chí hàng đầu:“Quyết định tiêu chí để lựa chọn các dự án đầu tư phải dựa trên khả năng chịu tải, chịu đựng của môi trường. Quy hoạch cấp tỉnh lần đầu tiên chúng ta tiếp cận cách này. Trong đó có thích ứng biến đổi khí hậu, nhạy cảm, rủi ro trước thiên tai, khoanh vùng để nơi nào làm công nghiệp, nơi nào sẽ bảo vệ tuyệt đối để du lịch. Chúng ta nên đi trước một bước quy hoạch, bước thứ hai là thiết kế đồng bộ hạ tầng. Nó giải quyết được vấn đề môi trường, thích ứng biến đổi khí hậu và vấn đề ngập lụt, thì mới được./.”