Bấc t’ngay x’ría c’xêê 4, bấc ơl đha nuôr lâng t’mooi chô chơớc tước tran đác A Nôr, chr’val Hồng Kim đoọng lêy apêê đha đhâm c’mâr Pa Cô pa cắh bh’rợ hoọm toọm đác lâng bấc bh’rợ tr’nêng cóh đác. Đhị thị trấn A Lưới ch’ngai 3 km chô n’đắh Bắc, tran đác A Nôr cắh muy đhị tước la lêy crâng đác liêm pr’hay nắc dzợ đhị bha lâng âng bh’rợ cách mạng lâng chr’nắp văn hóa liêm pr’hay âng đha nuôr chr’hoong da ding ca coong A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế. Hoọm toọm đác nắc muy râu văn hóa p’tệêt lâng pr’ặt tr’mông âng đha nuôr apêê acoôn cóh ma mông cóh da ding Trường Sơn moon za zum lâng đha nuôr Pa Cô moon la lay.

  Âi tước cậ ha bu, xang muy t’ngay pa bhrợ ga lêếh ga lêêng, apêê đha đhâm c’mâr Pa Cô nắc pr’zước cậ ooy toọm đác pa prá, ba boóch. Đhị toọm đác A Noor t’viêng liêm đh’rứah lâng crâng ca coong liêm pr’hay nắc đhị apêê đoo tr’đoọng loom luônh, mắt tr’glêêng liêm ta níh cơnh đác cóh toọm A Nôr ch’ngaach t’bắh. Bơơn joọm đhị đác ch’ngaach chriết, đhị râu tr’clá âng p’răng dhd’rứah lâng m’bhân xa nập, apêê pân đil da ding ca coong nắc đớc tân léh chr’lang liêm bhoóc choóh, ch’lang lêy cơnh nắc đợ c’mâr plấc cóh t’rúih bh’lô bh’la liêm cra đhị tran đác hooi ga hô… Bấc t’mooi, n’đhơ nắc apêê âi ting pấh ặt ma mông đanh lâng đhăm k’tiếc A Lưới công kiêng lêy lâng t’bơơn năl lâng bh’rợ Pa cắh bh’rợ hoọm toọm đác llâng bh’rợ cóh đác âng đha nuôr Pa Cô. T’coóh Lê Quang Tùng, âi ting giảng dạy lâng chr’hoong da ding ca coong A Lưới lấh 30 c’moo xay moon: “Tơợ bêl đhêy hưu, nâu đoo nắc g’lúh 2 acu rạch chô lâng A Lưới, crêê bêl ta brhợ T’ngay bhiệc bhan apêê acoon cóh A Lưới. Nâu đoo nắc muy g’lúh pa bhlâng pr’hay. Tu cóh t’ngay hội n’nâu bơơn năl bấc đhr’niêng bh’rợ nắc n’đhơ bêl a zi đh’rứah ặt, dhd’rứah cha, dhd’rứah pa bhrợ lâng đha nuôr đhị đâu đanh k’zệt c’moo công cắh bơơn lêy. Nắc đoo muy râu a zi lêy pr’hay”.

Lêy đha nuôr Pa Cô pa cắh bh’rợ hoọm toọm đác đh’rứah lâng bh’rợ tr’nêng cóh đác, nghệ nhân ưu tú Kray Sức, ma nứih Pa Cô, chr’val Tà Rụt, chr’hoong Đa Krông, tỉnh Quảng Trị ha der loom hay cớ ooy cr’chăl đha đhâm âng đay a hay: “Choom moon pr’hay bhlâng. Tu bêl a zi xoọc k’tứi a hay công buôn lướt cơnh đâu, n’đhơ cơnh đêếc nâu câi cóh zi cắh dzợ vêy. Râu pr’hay cóh bh’rợ n’nâu nắc dh’rứah cha, dh’rứah bệch toọt c’moo nắc doó vêy râu rí. Ha dợ nâu câi, ha dnag mặ k’đhơợ zư đớc cơnh đêếc nắc râu pr’hay. Nắc đợ  apêê ngai t’coóh cơnh a zi kiêng bhrợ pa dưr cớ cóh vel đong zi, đoọng zư đớc lâng p’too moon ca coon cha chau ooy tr’kiêng pân jứih pân đil liêm crêê, doó lệt chêr”.

T’ngay hội Văn hóa Thể thao lâng Du lịch zấp apêê acoon cóh chr’hoong A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế cơnh lâng bấc bh’rợ tr’nêng liêm pr’hay công nắc bêl đoọng apêê chr’hoong da ding ca coong Quảng Nam, Quảng Trị ặt tr’lum, pr’choom, prá xay bh’rợ zư đớc lâng pa dưr đợ chr’nắp âng văn hóa acoon cóh. T’coóh A lăng A Ráy, ma nưuíh Cơ Tu, Giám đốc Trung tâm Văn hóa Thông tin chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl: Đha nuôr Cơ Tư cóh Tây Giang veye bấc râu văn hóa mr’cơnh lâng đha nuôr Pa Cô, Tà Ôi, Cơ Tu cóh A Lưới. Cóh đêếc, bh’rợ hoọm toọm đác  pa cắh râu ặt bhrợ liêm crêê bhlưa acoon ma nứih lâng crâng ca coong: “Ma nứih Cơ Tu công vêy bh’rợ hoọm toọm đác, bh’rợ cóh đác. Nâu đoo nắc muy râu liêm pr’hay bhlâng. Đhị apêê bh’rợ n’nâu pa cắh râu ặt bhrợ liêm crêê lâng crâng đác, lâng môi trường đác. Bơơn zư đớc crâng nắc vêy bơơn zư đớc tộm đác ch’ngaach liêm, nắc bơơn zư đớc râu acoon ma mông cóh đác…. Lâng công bơơn xay trúih pr’ặt tr’mông âng đha nuôr ma mông za nươr ooy crâng ca coong, đác đoong. Nâu đoo nắc bh’rợ văn hóa choom zư đớc lâng pa dưr  đoọng p’too moon ca coon cha chau năl chắp lêy, zư đớc môi trường ma mông”.

Ting p’căn Lê Thị Thêm, Trưởng phòng Văn hóa, Thông tin chr’hoong A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế, T’ngay bhiệc bhan Pa cắh bh’rợ hoọm toọm đác lâng pa cắh cớ bh’rợ cốh đác âng đha nuôr Pa Cô nắc bêl đoọng zấp ngai đha nuôr Pa Cô, Tà Ôi, Pa Hy, Cơ Tu đh’rứah lâng đhi noo acoon cóh xoọc ma mông cóh crâng ca coong Trường Sơn đoàn kết, ặt ma mông liêm dhd’rứah. Nâu đoo nắc bêl đoọng chr’hoong A Lưới xay trúih, pa cắh ooy pr’đơợ k’rơ pa dưr văn hyóa, thể thao, du lịch lâng c’kir văn hóa zấp apêê acoon  đhị vel đong tước lâng zấp ngai: “Bh’rợ pa cắh cớ họom toọm đác lâng bh’rợ cóh đác âng đha nuôr apêê acoon cóh đhị vel đong A Lưới nắc muy bh’rợ đoọng zư đớc văn hóa ty chr’nắp âng đha nuôr apêê acoon cóh. Đhị bấc g’lúh bhrợ têng cơnh đâu, apêê pr’zớc vêy váih pr’đơợ chơớc lêy apêê bh’rợ liêm pr’hay, chr’nắp văn hóa âng acoon cóh đay”./.

Tắm suối - một nét đẹp văn hóa thánh thiện

                       ( Alăng Lợi)

Trong khuôn khổ Ngày hội Văn hóa, Thể thao và Du lịch các dân tộc thiểu số huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế lần thứ II năm 2018, tại thác A Nôr xã Hồng Kim vừa diễn ra hoạt động Trình diễn tắm suối và tái hiện hoạt động sinh hoạt dưới nước của đồng bào Pa Cô. Đây được xem là một nét đẹp văn hóa nhằm tẩy uế bụi trần, cách thức tắm gội nhẹ nhàng, kín đáo, thẹn thùng giữa cảnh sắc thiên nhiên tuyệt mĩ của đại ngàn Trường Sơn. Cho đến nay, tắm suối, các trò chơi dân gian dưới nước và cách thức tắm, gội đầu truyền thống bằng các loại thảo dược thiên nhiên vẫn được bà con Pa Cô gìn giữ, lưu truyền....

Những ngày cuối tháng 4, đông đảo người dân và du khách tìm về thác A Nôr, thuộc xã Hồng Kim để xem các chàng trai, cô gái Pa Cô trình diễn Tắm suối và các hoạt động truyền thống dưới nước. Cách thị trấn A Lưới 3 km nằm phía Bắc, thác A Nôr không chỉ là điểm du lịch sinh thái mà còn là mạch nguồn của truyền thống cách mạng và giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của đồng bào huyện miền núi A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế. Tắm suối là một nét văn hóa gắn liền với cuộc sống của đồng bào các dân tộc thiểu số sinh sống trên dãy Trường Sơn nói chung và đồng bào dân tộc Pa Cô nói riêng.

Cứ mỗi buổi chiều, sau một ngày lao động mệt nhọc, các chàng trai, cô gái Pa Cô lại rủ nhau ra bờ suối trò chuyện, trao nhau những làn điệu giao duyện ngọt ngào, sâu lắng. Bên dòng suối A Nôr xanh mát cùng khung cảnh thiên nhiên tuyệt mĩ là nơi mà họ trao gửi tình cảm yêu thương chân thành, trong sáng thuần khiết như chính dòng nước Thác A Nôr vậy. Được đắm mình dưới làn nước trong xanh mát rượi, dưới ánh chiều vàng cùng với trang phục quấn ngang ngực, các cô gái miền sơn cước vô tình để lộ bờ vai trần nõn nà, nhìn xa trông như những nàng tiên bên thác xinh tươi rạng rỡ…. Nhiều du khách, thậm chí những người đã từng gắn bó lâu năm với mảnh đất A Lưới vẫn bị cuốn hút, thích thú với màn Trình diễn Tắm suối và các hoạt động sinh hoạt dưới nước của dân tộc Pa Cô. Ông Lê Quang Tùng, đã từng công tác giảng dạy gắn bó với huyện miền núi A Lưới hơn 30 năm chia sẻ: “Từ khi về nghỉ hưu, đây là lần thứ 2 tôi quay trở lại A Lưới đúng vào dịp diễn ra Ngày hội văn hóa các dân tộc A Lưới.  Đây là một dịp rất vui. Bởi trong ngày hội này biết được nhiều tục mà ngay cả khi chúng tôi cùng ăn, cùng ở, cùng làm với bà con cách đây mấy chục năm cũng chưa thấy được. Đó là một điều mà chúng tôi thấy hứng thú”.

Xem đồng bào Pa Cô trình diễn tắm suối cùng các hoạt động dưới nước, nghệ nhân ưu tú Kray Sức, dân tộc Pa Cô, xã Tà Rụt, huyện Đa Krông, tỉnh Quảng Trị xúc động nhớ lại những kỷ niệm một thời trai trẻ của mình:“Phải nói rằng là rất tuyệt vời. Bởi  lúc bọn tôi đang còn nhỏ cũng hay đi như thế này, nhưng giờ không còn nữa. Cái hay cái đẹp trong tục này hồi xưa  ăn chung, ngủ chung cả năm trời mà không có chuyện gì xảy ra quá giới hạn. Còn bây giờ, nếu duy trì và tồn tại được như thế đó là một vấn đề rất là hay. Chính như những người như bọn tôi, những người lớn tuổi rồi rất muốn tái hiện lại ở địa phương mình để duy trì và giáo dục con cháu về tình yêu đôi lứa trong sáng lành mạnh.

Ngày hội Văn hóa Thể thao và Du lịch các dân tộc thiểu số huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế với nhiều hoạt động đặc sắc cũng là dịp để các huyện miền núi tỉnh Quảng Nam, Quảng Trị giao lưu, học hỏi, trao đổi kinh nghiệm trong việc giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Ông A lăng A Ráy, dân tộc Cơ Tu, Giám đốc Trung tâm VHTT Tây Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết: Đồng bào Cơ Tu ở Tây Giang có nhiều nét văn hóa tương đồng với bà con Pa Cô, Tà Ôi, Cơ Tu ở A Lưới. Trong đó, hoạt động tắm suối thể hiện sự gẫn gũi giữa con người với cảnh sắc thiên nhiên. “ Người Cơ Tu cũng có những hoạt động dưới nước, tắm suối. Đây là một nét đẹp hoang sơ, mộc mạc mà  rất nhân văn. Thông qua những hoạt động này thể hiện sự gần gũi với thiên nhiên, với môi trường nước, rừng. Giữ được rừng thì sẽ giữ được nguồn nước, giữ được nguồn nước sẽ giữ được những sinh vật sống dưới nước... Và cũng phản ánh được cuộc sống của bà con sống dựa vào thiên nhiên, rừng, nước. Đây là một nét văn hóa cần lưu giữ và phát huy nhằm giáo dục con cháu biết trân trọng, giữ gìn môi trường sống.”

  Theo bà Lê Thị Thêm, Trưởng phòng Văn hóa- Thông tin huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế, ngày hội Trình diễn tắm suối và tái hiện hoạt động sinh hoạt dưới nước của đồng bào Pa Cô là dịp để cộng đồng các dân tộc như Pa Cô, Tà Ôi, Pa Hy, Cơ Tu cùng các dân tộc anh em đang sinh sống trên đại ngàn Trường Sơn đoàn kết, gắn bó chặt chẽ với nhau hơn. Đây còn là cơ hội để huyện A Lưới giới thiệu, quảng bá về tiềm năng, thế mạnh phát triển văn hóa, thể thao, du lịch và di sản văn hóa các dân tộc tại địa phương đến với mọi người. “Việc tái hiện lại tắm suối và hoạt động dưới nước của đồng bào các dân tộc thiểu số trên địa bàn A Lưới là một hình thức để bảo tồn văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc. Qua những lần tổ chức như thế này, các bạn trẻ sẽ có điều kiện tìm hiểu các nét đẹp, vốn văn hóa truyền thống của dân tộc mình”./.