Ting ca cônh căn đấc bhrợ cha đhị chr’hoong Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị bêl dzợ nắc muy cha nắc học sinh, cóh loom luônh âng anoo Phạm Công Dũng công dzợ ặt clấp c’léh bom cha rắh, đha rựt ha ul, jéh ca ay âng apêê c;moo 1975. Tal prứah, bhrợ cha đhị đhăm k’tiếc đăn tang bhuông păr Tà Cơn, đhị ặt zâng ha lêêng bhlâng cóh chiến tranh, n’đhơ cơnh đêếc lâng loom grơơ, cr’noọ bhrơợng, a noo âi bơơn bhrợ pa dưr pr’ặt tr’mông ha đay z’zăng nhâm k’rơ. Xoọc đâu, đhị đhăm k’tiêc n’nâu, a noo Dũng băn 30 p’nong bé, cr’năn a có, c’roóc k’zệt p’nong, zr’lụ bhươn a tông cơnh lâng a xiu lâng apêê tơơm chr’nóh chô đơơng chr’nắp dal. Cơnh lâng a noo Dũng, lấh mơ cr’van âng a noo bhrợ pa dưr, râu bhrợ ha noo yêm loom bhlâng nắc bh’rợ a noo âimặ z’lấh đợ zr’nắh k’đháp t’ngay tr’nơợp đác tal prứah đhị đhăm k’tiếc zr’nắh k’đháp n’nâu. “Lêy k’tiếc k’buynh muy c’ring kẽm a xông, bom cha rắh bấc, đhị lấh râu đớc lơi âng a mế a ma l’lăm a hay bhrợ têng ga lêếh ga lêêng, pr’ặt tr’mông zr’nắh k’đháp. Xang n’nắc,lêy lang l’lăm a hay nắc a cu t’bhlâng bhrợ têng đoọng pr’ặt tr’mông z’zăng ta clơ, ca bhố ngăn lấh a hay…”

C’moo đâu k’noọ 80 c’moo, đấc bhrợ cha đhị đhăm k’tiếc Khe Sanh tơợ c’moo 1975, lấh ngai dzợ, t’coóh Nguyễn Đình Mỹ ặt cóh vel Tân Xuyên, chr’val Tân Hợp, chr’hoong Hướng Hóa lêy ghít bhlâng bh’rợ xang lấh chiến tranh đớc lơi. Zấp t’ngay, t’coóh dhd’rứah lâng đha nuôr âng chr’val Tân Hợp, chr’hoong Hướng Hóa lướt chơớc lêy mìn đhị ting ch’đa k’tiếc, pa chô đoọng ha k;tiếc liêm ch’ngaach đoọng bhrợ têng, bhrợ cha pa dưr tr’mông tr’mêêh. Cơnh lâng râu zay bhrợ têng t’coóh tal prứah,  bhrợ têng k’đhơợng cóh têy 15 hécta crâng tràm, bời lời, băn c’roóc, bé dzoóc tước k’zệt p’nong. Lấh ngai, t’coóh đh’rứah  lâng đha nuôr cóh đâu chắp hơnh đợ bh’nơơn âng đay bơơn bhrợ t’váih. “T’ngay  ahay c’riing nam, t’noọl nam, bom cha rắh k’dâng cơnh cắh mặ díh lơi. N’đhơ cơnh đêếc, đươi vêy râu t’bhlâng âng đha nuôr âi díh liêm, ch’chóh b’bêệt, tr’xăl tơơm chr’nóh, đha nuôr z’lấh đha rựt, bhrợ pa dưr đong xang liêm mâng, t’bhlâng bhrợ đoọng doó dzợ zr’nắh xr’dô”.

Chiến tranh lướt z’lấh, đớc lơi đoọng ha Hướng Hóa bấc râu ta bhúch xr’dô. 50 c’moo xang t’ngay bơơn pa chô, c’léh âng g’lúh zêl prúh a rập a bhuy âi r’dợ k’zệ ch’ngai, cóh zấp ngai đha nuôr âng đhăm k’tiếc Hướng Hóa dzợ ặt hâng hơnh ooy muy cr’chăl grơơ k’rơ. Nắc đoo pr’đơợ đoọng apêê đoo bhrợ pa dưr pr’ặt tr’mông t’mêê. Bhui har cơnh lâng bh’nơơn âng chính quyền lâng đha nuôr chr’val âi mặ bơơn, t’coóh Lê Thanh Trung, Phó Chủ tịch UBND chr’val Tân Hợp, chr’hoong Hướng Hóa xay moon: “Cơnh lâng râu t’bhlâng za zum âng Đảng zấp cấp, nhà nước lâng đha nuôr, pa bhlâng ắnc râu đoàn kết mr’cơnh loom, pa zum c’rơ âng pa zêng đha nuôr chr’val Tân Hợp. Tước nâu câi, choom moon, đha nuôr chr’val Tân Hợp âi mặ bhrợ têng, pa dưr pr’ặt tr’mông liêm choom đhị đhăm k’tiếc tỵ l’lăm a hay nắc đhăm zêl a rập bhrơợng bhlâng”.

Đhăm k’tiếc Khe Sanh đơơng bấc c’léh âng bom cha rắh t’ngay a hay nâu câi bơơn ga lóp lâng apêê nang chr’nóh bha lâng chô đơơng pr’ặt tr’mông chr’nắp. râu tr’xăl pr’hoọm đhị bơơn lêy nắc đhăm k’tiếc chêệt nắc râu pa cắh ha loom grơơ, c’rơ bhrơợng lâng râu dưr ma mông cắh bhr’nêy xang chiến tranh./.

HƯỚNG HÓA

VƯƠN LÊN LÀM GIÀU TRÊN VÙNG ĐẤT LỬA

   Bích Liên

Nhắc đến Khe Sanh là nói đến mảnh đất với nhiều vết tích của bom đạn, chiến tranh, tuy nhiên đó là câu chuyện cách đây 50 năm. Hôm nay, mảnh đất ấy đã được phủ xanh bằng những vườn cây đem lại hiệu quả kinh tế. Dọn sạch bom mìn, gây dựng cuộc sống, vươn lên làm giàu... tất cả được làm bằng ý chí và nghị lực của những con người đã chọn đây làm quê hương thứ 2 của mình.

Theo ba mẹ lên lập nghiệp tại huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị khi còn là cậu học sinh, trong ký ức của anh Phạm Công Dũng  vẫn in đậm hình ảnh của bom đạn, đói nghèo, bệnh tật của những năm 1975. Khai hoang, lập nghiệp trên thửa đất ngay gần sân bay Tà Cơn, nơi hứng chịu hậu quả nặng nề nhất trong chiến tranh, song bằng ý chí và quyết tâm, anh đã gây dựng được cuộc sống cho mình với cơ ngơi vững chải. Hiện tại trên mảnh đất này, anh Dũng nuôi 30 con dê, đàn lợn, bò hàng chục con, khu trang trại với cá và những cây trồng đem lại giá trị kinh tế. Với anh Dũng, ngoài cơ ngơi anh tự tay gây dựng được, điều khiến anh tâm đắc chính là việc anh đã tự mình vượt qua những gian khó ngày đầu lên khai hoang trên vùng đất lửa này. “Thấy đất đai kẽm gai, bom đạn nhiều, qua sự hy sinh của cha mẹ trước làm vất vả, cuộc sống cực khổ. Sau ni nhìn thấy thế hệ trước thì cố gắng phấn đấu làm cho cuộc sống khang trang, ấm no hơn so với ngày xưa...”

Năm nay gần 80 tuổi, lên lập nghiệp tại mảnh đất Khe Sanh từ năm 1975, hơn ai hết, ông Nguyễn Đình Mỹ ở thôn Tân Xuyên, xã Tân Hợp, huyện Hướng Hóa chúng kiến rõ nhất những hậu quả chiến tranh để lại. Mỗi ngày, ông cùng những người dân của xã Tân Hợp, huyện Hướng Hóa đi dò mìn trên từng tấc đất, tự trả lại đất sạch để sản xuất, làm ăn phát triển kinh tế. Bằng chính sự chịu thương chịu khó, ông đã khai hoang, sở hữu trong tay 15 hécta rừng tràm, bời lời, nuôi đàn bò, dê lên đến hàng chục con. Hơn ai hết, ông cùng những người dân ở đây trân quý những thành quả do chính mình tạo dựng được. “Ngày xưa thép gai, cọc sắt, bom đạn tưởng chừng như không dọn sạch, Nhưng sau nhờ sự nổ lực của bà con đã dọn sạch, trồng trọt, chuyển đổi cây trồng, bà con thoát nghèo, xây dựng nhà cửa khang trang, quyết tâm làm để không còn khổ cực”.

Chiến tranh đi qua, để laị cho Hướng Hóa ngồn ngang những hoang tàn, đổ nát. 50 năm sau ngày được giải phóng, dấu tích của cuộc chiến đã dần lùi xa, trong mỗi người dân của mảnh đất Hướng Hóa còn mãi niềm tự hào về một thời oanh liệt. Đó chính là tiền đề để họ gây dựng cuộc sống mới. Phấn khởi với những thành quả mà chính quyền và nhân dân xã nhà đạt được, ông Lê Thanh Trung, Phó Chủ tịch UBND xã Tân Hợp, huyện Hướng Hóa chia sẻ: “Với sự quyết tâm chung của đảng các cấp, nhà nước và nhân dân. Đặc biệt là sự đoàn kết đồng sức đồng lòng của toàn thể nhân dân xã Tân Hợp. Cho đến nay, cóp thể khẳng định rằng, nhân dân xã Tân Hợp đã khai hoang phục hóa, phát triển kinh tế thành công trên mảnh đất vốn là chiến trường ác liệt”.

Mảnh đất Khe Sanh mang nhiều vết tích của đạn bom ngày nào giờ được phủ xanh bằng những vườn cây chủ lực đem lại giá trị kinh tế cao. Sự khởi sắc của nơi từng được xem là mảnh đất chết là minh chứng cho ý chí, sức mạnh và sự hồi sinh diệu kỳ sau chiến tranh./.