Vel Bến Giằng, chr’val Cà Dy, chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam ặt đăn c’lâng Hồ Chí Minh. Bấc c’xêê hanua, k’zệt pr’loọng đhanuôr cóh đâu đấh dưr méy, chô tước đhị đác tự hooi đoọng pay đơơng chô đác đươi dua. Đhanuôr lướt pay đác bấc, nắc bấc ngai ặt đương k’tiếng đồng hồ nắc vêy bơơn dzệt. Amoó Zơ Râm Thị Mưng, đhanuôr cóh đâu đoọng năl, vel Bến Giằng ắt cr’chăl trung tâm thị trấn Thạnh Mỹ k’noọ 10 cây, đác đươi dua cắh mặ chô tước. đhanuôr zâp c’moo đươi dua đác tự hooi tơợ zâp tâm k’ruung. Tu crâng da ding ch’ngai dal, nắc bhiệc glụ n’coo đác chô đoọng ha zâp pr’loọng đhanuôr lưm bấc zr’nắh k’đhạp: “Pay đác zr’nắh k’đhạp, nắc lêy lướt pay tước vel Pà Căng. Nhà nước k’rong bhrợ 1 bể đác, hân đhơ cơnh đêếc nắc đươi dua 2 c’moo, đợ t’tưn nắc cắh ngai bhr’lậ, cắh dzợ váih đác. Ha dợ vel Bến Giằng nắc cắh váih đác.”

        Tơợ vel Bến Giằng, chr’val Cà Dy, chr’hoong Nam Giang rạch chô đắh Tây mơ 40 cây số nắc vel Lao Đu âng chr’val Phước Xuân, chr’hoong Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam. k’ha riêng pr’loọng đhanuôr cóh đâu cung xoọc lưm zr’nắh k’đhạp tu ta bhứch đác đươi dua. Đác đắh da ding k’coong pay đơơng chô cóh vell đông cắh zâp đoọng ha đhanuôr đươi dua, a’bóc đác cóh vel cung ma rêệ tiing. Đhanuôr bấc chu k’đươi moon chính quyền chr’hoong k’rong bhrợ pa dưr mưy bha nậ đác đăn đhị vel đông, mơ 4 cây số, lâng khoan giếng 2, 3 đhị đoọng pay đác đươi dua zr’nưm. Hân đhơ cơnh đêếc, tu zr’nắh k’đhạp đắh zên bạc, tước đâu cắh choom bhrợ têng. Tr’pác lâng râu zr’nắh k’đhạp âng đhanuôr cóh đâu, tơợ lấh 2 c’moo đâu, t’coóh A Năm, đhanuôr cóh vel nắc ơy câl 1.000 mét n’coo đác pay đơơng chô đắh da ding đoọng ha đhanuôr đươi dua. Anoo Hồ Văn Kiểm, cóh vel Lao Đu, chr’val Phước Xuân, chr’hoong Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam đoọng năl: “Âng đơơng đác chô nắc zâp ngai cóh vel đông đươi zr’nưm đhị đêếc. Apêê dzệt đơơng chô k’rong đợc đhị bể apêê. C’lâng n’coo đác nâu dal lấh 1.000 mét nắc vêy chô tước vel đông. Ha dợ hoọm nắc vêy tâm k’ruung, zr’lụ k’rong pazưm nha nhự bhlâng, ta rí k’roóc ta băn p’lóh moót hoọm zr’nưm.”

        C’moo đâu plêệng k’tiếc tr’xăl zâp cơnh, p’răng pứih đenh bhrợ ta bhứch bấc đác. Chính quyền zâp vel đông k’coong ch’ngai tỉnh Quảng Nam k’đươi moon c’lâng bh’rợ khoan giếng đoọng bhrợ pa liêm đhr’năng ta bhứch đác đoọng ha đhanuôr, lâng moon pa choom đhanuôr đươi dua k’míah đác. T’coóh Nguyễn Mạnh Hà, Bí thư Huyện uỷ, Chủ tịch UBND chr’hoong Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, vel đông cung xoọc xay bhrợ khoan giếng đhị 2, 3 zr’lụ đhanuôr ặt. Hân đhơ cơnh đêếc, tu đhr’năng ắt tớt âng đhanuôr, lêy pay đhị k’tiếc khoan cung k’đhạp. 2, 3 đhị ta khoan mơ 2, 3 mét nắc lưm đhêl, vêy đhị mạch đác hooi cung cắh bấc: “Bhiệc k’đhơợng zư ha y cung nặc bhiệc zr’nắh k’đhạp đắh bhiệc đươi bhrợ lâng giếng khoan. Azi cung xoọc t’bhlâng lêy cha mêết zâp đhị đác đươi đoọng vêy râu k’rong bhrợ đác liêm choom, têêm ngăn, đươi dua đenh đươnh ha đhanuôr.”

       Ha dợ ooy đâu, đhị chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam, bhiệc khoan giếng nắc c’lâng bh’rợ l’lăm lêy bhrợ. Ooy ha y chroo, vel đông nắc k’rong bhrợ zâp chr’val nắc mưy công trình đác đươi dua, n’jứah têêm ngăn, zâp công suất, n’jứah vêy hệ thống ra lọc đác. Cr’chăl c’moo 2020-2025, chr’hoong Đông Giang nắc k’rong bhrợ zâp bh’rợ đác cha ngaách đhị zâp chr’val dzợ lưm zr’nắh k’đhạp cơnh Kà Dăng, Sông Kôn, Jơ Ngây... ting bhr’dzang bhrợ têng pa liêm đhr’năng ta bhứch đác đhị zr’lụ đhanuôr ặt. T’coóh Hồ Quang Minh, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam moon, đhr’năng pa hư crâng cung cơnh bhrợ t’bhứah k’tiếc chóh keo nắc bhrợ đác ma rêệ tiing: “Tu bhrợ t’bhứah k’tiếc bhrợ têng cha, lâng lấh mơ nắc chóh 2, 3 t’nơơm cơnh keo, nắc zêng dziếu đác. Râu 2 nắc tr’xăl plêệng k’tiếc, da ding k’coong m’bứi boo.”

        Xoọc đâu, 2, 3 vel đông k’coong ch’ngai tỉnh Quảng Nam p’too p’zương đhanuôr lêy xăl tơơm chr’nóh cơnh tơơm zanươu đhị dứp crâng, bhrợ pa dưr bh’rợ tr’nêng liêm glặp lâng pr’đơợ bhrợ têng cha đoọng zư đác đươi dua âng đơơng zâp ha đhanuôr./.

Vùng cao Quảng Nam đối mặt với thiếu nước sinh hoạt

                          PV Hoài Nam

Nắng nóng gay gắt kéo dài thời gian qua khiến mạch nước ngầm đầu nguồn các con sông, suối ở tỉnh Quảng Nam khô cạn. Ở nhiều nơi, người dân vùng cao phải vào trong rừng sâu tìm nguồn nước về sử dụng. Chính quyền các địa phương đang triển khai khoan giếng tại các khu dân cư để phục vụ nhu cầu trước mắt cho bà con.         

Thôn Bến Giằng, xã Cà Dy, huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam nằm gần đường Hồ Chí Minh. Mấy tháng qua, hàng chục hộ dân nơi đây phải dậy sớm, đến điểm nước tự chảy hứng từng can nước gùi cõng về nhà dùng. Bà con đi lấy nước đông nên không ít người phải chờ đợi cả tiếng đồng hồ mới đến lượt mình. Chị Zơ Râm Thị Mưng, người dân ở đây cho biết, thôn Bến Giằng nằm cách trung tâm thị trấn Thạnh Mỹ gần 10 cây số, nước sạch sinh hoạt không đến được. Người dân quanh năm dùng nước tự chảy từ các khe suối. Do địa hình núi cao nên việc kéo đường ống dẫn nước về phục vụ cho các hộ dân gặp nhiều khó khăn. “Lấy nước khó khăn, phải lên tới thôn Phờ Răng. Nhà nước đầu tư 1 bể chứa nhưng chỉ sử dụng được 2 năm, sau này không ai sửa nên không có nước. Chừ thôn Bến Giằng ni đâu có nước.”

Từ thôn Bến Giằng, xã Cà Dy, huyện Nam Giang ngược về phía Tây chừng 40 cây số là làng Lao Đu thuộc xã Phước Xuân, huyện Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam. Cả trăm hộ dân nơi đây cũng đang khốn khổ vì thiếu nước sinh hoạt. Nguồn nước tự nhiên trên núi dẫn về làng không đủ cấp nước cho dân, bể chứa nước trong thôn cũng đã cạn kiệt. Người dân nhiều lần kiến nghị chính quyền huyện đầu tư xây dựng 1 đập dâng cách thôn gần 4 cây số dẫn nước về làng, đồng thời khoan giếng tại một số điểm để lấy nước dùng chung. Tuy nhiên, do khó khăn về kinh phí, đến nay chưa thể thực hiện được. Chia sẻ khó khăn với bà con xóm giềng, từ hơn 2 năm nay, ông A Năm, người dân trong thôn đặt mua hơn 1.000 mét ống nhựa dẫn nước từ trong núi về làng phục vụ bà con. Anh Hồ Văn Kiểm, làng Lao Đu, xã Phước Xuân, huyện Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam cho biết: “Dẫn nước về là cả làng đến dùng chung chỗ ống nước đó. Họ dùng can hoặc bình lấy nước về để trữ nước tại bể của bà con. Đường ống dài hơn 1.000 mét mới dẫn được tới làng. Còn tắm thì có nước suối đầu nguồn, khu tập trung bẩn lắm, trâu bò họ thả vào tắm chung.”

Năm nay thời tiết thay đổi thất thường, nắng hạn kéo dài gây thiếu nước trên diện rộng. Chính quyền các địa phương miền núi tỉnh Quảng Nam đề xuất phương án khoan giếng để giải quyết tình trạng thiếu nước cho người dân, đồng thời hướng dẫn người dân sử dụng nước tiết kiệm. Ông Nguyễn Mạnh Hà, Bí thư Huyện ủy, Chủ tịch UBND huyện Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam cho biết, địa phương cũng đang triển khai khoan giếng tại một số khu dân cư. Tuy nhiên, việc khảo sát, chọn địa điểm để khoan giếng cũng gặp không ít khó khăn do địa hình, địa chất. Một số nơi khoan xuống vài mét gặp đá, có nơi thì mạch nước ngầm không đảm bảo: “Việc quản lý sau này cũng là vấn đề nan giải trong vận hành đối với giếng khoan. Chúng tôi cũng tiếp tục khảo sát các nguồn nước khác nữa để có sự đầu tư lại hệ thống nước, làm sao nguồn nước được ổn định, lâu dài hơn để phục vụ cho nhân dân.”

Trong khi đó, tại huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam, việc khoan giếng chỉ là giải pháp trước mắt. Về lâu dài, địa phương này sẽ đầu tư mỗi xã một công trình nước sinh hoạt, vừa đảm bảo đủ công suất, vừa có hệ thống lọc nước. Giai đoạn 2020- 2025, huyện Đông Giang sẽ phân kỳ đầu tư các công trình nước sạch ở các xã còn gặp khó như Kà Dăng, Sông Kôn, Jơ Ngây.... từng bước giải quyết tình trạng thiếu nước tại các khu dân cư. Ông Hồ Quang Minh, Phó Chủ tịch UBND huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết, tình trạng phá rừng đầu nguồn cũng như mở rộng diện tích trồng keo khiến mạch nước ngầm cạn kiệt: “Do mở rộng rừng sản xuất hơn so với trước đây, và đặc biệt trồng một số cây như cây keo chẳng hạn, lượng hút nước cũng lớn. Thứ 2 là biến đổi khí hậu, miền núi ít mưa.”

Hiện nay, một số địa phương vùng cao tỉnh Quảng Nam khuyến khích người dân chủ động chuyển đổi trồng cây dược liệu dưới tán rừng, xây dựng các mô hình kinh tế phù hợp với điều kiện canh tác để giữ mạch nước ngầm cung cấp cho người dân./.