Bấc c’xêê đâu cóh vel đông chr’hoong Nam Giang cắh váih boo, toọm a’bóc ma rêệ tiing, cắh zâp đác đươi dua ha k’ha riêng pr’loọng đhanuôr ắt ma mung truíh c’lâng Hồ Chí Minh cung cơnh truíh c’lâng 14D lướt ooy zâp chr’val k’coong ch’ngai k’noong k’tiếc. Anoo Zơ Râm Đa, cóh vel A Liêng, chr’val Tà Bhing, chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl: Cắh vêy c’moo n’đoo đhanuôr cóh đâu ta bhứch đác đươi dua zr’nắh zr’dô cơnh c’moo đâu: “Cr’chăl hanua mưy ặt p’răng cắh váih boo, đhanuôr cắh váih đác đươi dua. Đhanuôr cóh đâu kiêng vêy đác đươi dua nắc cung lướt dzết pay ch’ngai cóh toọm a’bóc đăn vel đoọng đơơng chô đươi. P’răng xơớt đenh bhrợ pr’ắt tr’mung đhanuôr tr’xăl bấc cơnh, cắh têêm ngăn. Hân noo nâu cắh râu choom chóh bhrợ, hân đhơ chóh cung răng chêết. Đhanuôr cung ặt g’nưm ooy đác boo, cung cắh năl cơnh bhrợ.”

Ting cơnh t’coóh Nguyễn Đăng Chương, Trưởng phòng nông nghiệp chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam, hân noo ch’noọng c’loọt c’moo đâu cóh vel đông chr’hoong lấh mơ nắc lêy chóh ha roo cóh ha rêê lâng pazêng k’tiếc bhứah lấh 1.700 hécta. Lâng ha roo ruộng, tu ta bhứch đác đoong nắc vêy chóh lấh 300 hécta a’năm, mơ m’pâng k’tiếc chóh âng zâp c’moo. Đoọng pa xiêr bil ta bhứch tu p’răng xơớt, ngành nắc ơy p’too moon đhanuôr lêy cha mêết tr’xăl tơơm chr’nóh mặ zâng lâng p’răng xơớt cơnh ha roo cóh ha rêê, a’tuông, a’boo... “Lâng vel đông chr’hoong Nam Giang plêệng k’tiếc pứih bhlâng. Hân noo ha ọt ha pruốt nâu ahay đhanuôr nắc chóh ha roo cóh ha rêê a’năm. xoọc đâu 2, 3 zr’lụ cóh vel đông chr’hoong cơnh thị trấn Thạnh Mỹ, vel Hoa lâng 2, 3 vel đông cơnh chr’val Cà Dy nắc cắh zâp đác đươi dua cung cơnh bhrợ têng têng cha. Phòng nông nghiệp cung đấh xay moon lâng UBND chr’hoong đắh bhiệc lêy cha mêết đác đươi, moon pa choom đhanuôr tr’xăl tơơm chr’nóh liêm glặp, tu cơnh đêếc doọ lấh bil ta bhứch bấc tơơm chr’nóh.”

Đhị chr’hoong k’coong ch’ngai Tây Giang, p’răng pứih đenh cung ơy bhrợ cắh liêm crêê tước pr’ắt tr’mung đhanuôr. cóh vel đông chr’hoong vêy 55 bha nậ chr’hooi đác, xoọc 2, 3 bha nậ chr’hooi ma hư zớch hi lêệng tu boo túh c’moo 2020 ahay, cắh ơy bhr’lậ liêm xang. Tu cơnh đêếc, đác tưới đoọng ha bh’rợ tr’nêng hân noo ch’noọng c’loọt c’moo đâu vêy đhr’năng ta bhứch 30%. T’coóh Lê Hoàng Linh, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, đác boo c’moo đâu m’bứi lấh lâng zâp c’moo l’lăm ahay, bhrợ đác cóh zâp toọm k’ruung ma rêệ tiing ooy đợ c’xêê tơợp ch’noọng. XoỌc zâp chr’val A Vương, Bha Lêê, A Tiêng, Lăng... xoọc ta bhứch đác đươi dua: “Đắh bhiệc p’răng xơớt, ta bhứch đác đươi dua...nâu đoo nắc mưy ooy đợ bhiệc chr’hoong k’rang bhlâng. Ting lêy lâng zâp c’moo, c’moo đâu đhr’năng plêệng k’tiếc p’răng pứih zr’nắh bhlâng lâng đhanuôr k’coong ch’ngai. Chr’hoong cung ơy bhrợ pa dưr c’lâng bh’rợ zêl cha groong p’răng xơớt, bhrợ pa liêm 2, 3 đhị zr’lụ ta bhứch đác đươi dua cung cơnh đác bhrợ têng cha ha đhanuôr. Zr’lụ n’đoo ta bhứch đác đươi, chr’hoong vêy zooi zúp n’coo đác cung cơnh máy dziếu đác đoọng ha đhanuôr pay đác đắh acoon toọm, đươi dua. Lấh mơ, chr’hoong cung xay moon tước đhanuôr đắh bhiệc t’bhlâng bhrợ têng cha, cha groong p’răng xơớt, roóh cát crâng đoọng đhanuôr têêm ngăn pr’ắt tr’mung. Xoọc đâu, chr’hoong cung xoọc xay bhrợ chóh crâng lâng n’loong ga mắc, liêm glặp lâng pr’đơợ plêệng k’tiếc đoọng pa xiêr đệ lấh mơ bil hư tu p’răng xơớt cung cơnh pr’đơợ bhrợ têng cha âng đhanuôr.”

Xoọc zâp vel đông k’coong ch’ngai Quảng Nam xoọc pazưm bhr’lậ pa liêm zâp bha nậ chr’hooi đác đươi dua, lâng p’too moon đhanuôr đươi dua đác k’míah, lêy tr’xăl tơơm chr’nóh liêm glặp lâng tr’xăl plêệng k’tiếc đoọng pa xiêr bil hư lấh mơ tu p’răng xơớt bhrợ pa hư./.

Miền núi Quảng Nam, thiếu nước sinh hoạt và sản xuất do nắng hạn

                     (Jumi Sĩ)

Nắng nóng kéo dài thời gian qua đã làm đảo lộn cuộc sống của người dân miền Trung nói chung, người dân miền núi tỉnh Quảng Nam nói riêng. Tình trạng thiếu nước sinh hoạt và nước tưới phục vụ sản xuất đã xảy ra tại nhiều nơi, nhiều diện tích lúa, hoa màu đứng trước nguy cơ mất trắng do khô hạn.

Nhiều tháng nay trên địa bàn huyện Nam Giang không có mưa, sống suối khô cạn, không đủ cung cấp cho hàng trăm hộ dân sống dọc đường Hồ Chí Minh cũng như dọc Quốc lộ 14D lên các xã vùng cao biên giới. Anh Zơ Râm Đa ở thôn A Liêng, xã Tà Bhing, huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết: Chưa có năm nào người dân nơi đây gặp cảnh thiếu nước trầm trọng như năm nay: “Thời gian qua trời chỉ có nắng nóng mà không có mưa, bà con không có nước để mà sử dụng. Người dân ở đây muốn có nước sử dụng thì phải đi khá xa tới các khe suối gần làng để chở về. Nắng nóng kéo dài làm cuộc sống bà con bị đảo lộn và không ổn định, thật sự rất vất vả. Mùa này không trồng được cây gì hết, có trồng cũng chết hết thôi. Chứ bà con cũng chỉ biết trông chờ vào nước mưa, chứ biết làm sao bây giờ.”

Vụ hè thu năm nay trên địa bàn toàn huyện Nam Giang chủ yếu trồng lúa rẫy với tổng diện tích hơn 1.700 hécta. Đối với lúa nước, do thiếu nước tưới nên chỉ gieo sạ  hơn 300 hécta, bằng khoảng một nửa diện tích mọi năm. Theo ông Nguyễn Đăng Chương, Trưởng phòng nông nghiệp huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam, để giảm thiệt hại do nắng nóng, địa phương đã khuyến cáo bà con chủ động chuyển đổi cây trồng chịu được hạn như lúa rẫy (lúa của người dân), đậu, bắp... “Đối với địa bàn huyện Nam Giang thời tiết rất khắc nghiệt, đất đá vôi rất nóng. Vụ đông xuân vừa rồi bà con chủ yếu trồng lúa rẫy thôi. Hiện nay một số vùng trên địa bàn huyện như thị trấn Thạnh Mỹ, làng Hoa và một số thôn ở xã Cà Dy là thiếu nước sử dụng trong sinh hoạt cũng như sản xuất. Phòng nông nghiệp cũng sớm tham mưu với UBND huyện trong việc chủ động nguồn nước và hướng dẫn bà con chuyển đổi cây trồng hợp lý nên thiệt hại về cây trồng không đáng kể.”

Tại huyện miền núi Tây Giang, nắng nóng kéo dài cũng ảnh hưởng rất nhiều đến cuộc sống người dân. Trên địa bàn huyện có 55 công trình thuỷ lợi, hiện một số công trình hư hỏng nặng do đợt mưa lũ năm 2020 vừa qua, chưa kịp khắc phục. Do đó, lượng nước tưới phục vụ sản xuất vụ hè thu năm nay sẽ thiếu khoảng 30%. Ông Lê Hoàng Linh, Phó Chủ tịch UBND huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết, lượng mưa năm nay ít so với mọi năm, khiến mực nước ở các sông suối khô cạn ngay ở những tháng đầu hè. Hiện các xã A Vương, Bha Lêê, A Tiêng, Lăng... dang bị thiếu nước sinh hoạt trầm trọng: “Về tình trạng khô hạn, thiếu nước đây là một trong những vấn đề huyện hết sức quan tâm. So với các năm, năm nay tình hình thời tiết khó chịu, vất vả hơn nhiều đối với bà con miền núi. Huyện cũng đã xây dựng phương án phòng chống khô hạn, khắc phục một số khu vực thiếu nước sử dụng cũng như nước sản xuất cho người dân. Khu vực nào thiếu nước huyện có hỗ trợ ống dẫn nước cũng như máy bơm để bà con kéo nước từ các khe suối về sử dụng. Ngoài ra, huyện cũng tổ chức tuyên truyền đến người dân trong việc tăng gia sản xuất, phòng chống khô hạn, chống cháy rừng để người dân ổn định đời sống. Hiện nay huyện cũng đang triển khai trồng rừng gỗ lớn, phù hợp với điều kiện thời tiết cũng như điều kiện sản xuất của người dân./.”

Hiện các địa phương miền núi Quảng Nam đang tập trung sửa chữa nâng cấp các công trình nước sinh hoạt, đồng thời khuyến cáo bà con sử dụng nước tưới tiết kiệm, chủ động chuyển đổi cơ cấu cây trồng thích ứng với biến đổi khí hậu để hạn chế thấp nhất thiệt hại do nắng nóng gây ra./.