Cóh xa nập ty đanh âng pân đil Thái tăm cắh choom cắh vêy bêệ khăn piêu. Cắh muy đươi dua cóh pr’ặt tr’mông zr’nắh k’đháp, khăn piêu dzợ k’rong đớc bấc râu chr’nắp n’đắh a bhô dang.

Khăn piêu bơơn pân đil Thái taanh tơợ k’páih. Bêl taanh xang muy ta la đơơng âng c’bhum bơr pêê chu pa liêm, bhai doó vêy u lặ, xang n’nắc c’bhum n’căr muy râu tơơm n’loong đoọng bhai u proọng đoọng buôn k’íh. Đha nuôr buôn đươi ta la bhai bhứah dâng bơr ch’đa, dal dâng muy chọong lâng bơơn thêu íh mị n’đắh đưl khăn. Bhai bơơn c’bhum tăm cắh cậ tăm t’viêng.

K’páih k’íh khăn piêu buôn đươi dua k’páih tơ tằm c’bhum bấc pr’hoọm t’viêng, bhrông, rơớc… Vêy 2 râu khăn piêu ting cơnh moon âng đha nuôr, muy râu nắc moon pêi xôn bơơn íh bhrợ doó lấh bấc, k’íh lâng k’páih bhrông c’chăl lâng t’viêng, bhrông… ting mơ pậ âng bhai, m’pâng apêê ô bơơn íh bhrợ tơơm n’loong, p’lêê boy lâng pô… Muy râu khăn piêu cớ moon nắc piêu xéo bơơn íh bhrợ zấp cơnh, bhưng ang pa zum bấc râu pr’hoọm đhị pr’đơợ 2 n’đắh khăn. K’íh xang, a đhi a moó buôn đươi k’páih bhrông póh pa chăm mị n’đắh toor khăn đoọng u liêm lấh. apêê pa nóh piêu bơơn bhrợ lâng k’páih bhrông puôl pa vil. Ma nứih piêl nắc choom vêy têy z’hai n’cơnh choom apêê pa nóh ma mơ pậ tứi dal đệ, cha lang lêy cơnh tơơm c’xai lâng íh t’boọ pr’hoọm t’viêng, rơớc, tím… A moó Cầm Thị Xuân ặt cóh vel Hài, phường Chiềng An, thành phố Sơn La đoọng năl: “Acu pa choom íh khăn piêu tơợ tứi, kiêng đoọng kjăn piêu liêm ma nứih íh bhrợ choom mâng loom, íh ting c’lâng n’jéh k’páih bhrợ t’váih pô x’rắ lâng apêê k’páih pr’hoọm, bêl c’bhum nắc chrọ m’bứi bhoóh k’páih doó buôn u plô lâng buôn íh bhrợ.”

Cóh xa nập âng pân đil Thái tăm cắh choom cắh vêy bệ khăn piêu. Khăn piêu bơơn đươi cóh pr’ặt tr’mông zấp t’ngay, g’đách p’răng, g’đêl đhí, k’đhơợng râu ngăn hân noo ha ọt. Khăn piêu dzợ đớc bhrợ pr’hêl ha xa nay xay xơ âng pân đil t’ngay chô ooy đong k’díc. Khăn piêu đươi đoọng biểu diễn văn nghệ, bhrợ pr’hêl cóh g’lúh cha ớh glâm còn t’ngay tết. Ma nưih pân đil bêl xập xa nập acoon cóh đay, pơng khăn piêu bh’nhăn liêm cắh dzợ cơnh. A moó Cà Thị Chung ặt cóh vel Tông, chr’val Chiềng Xôm, thành phố Sơn la ma nứih buôn íh bhrợ khăn piêu đoọng năl: “Ma nứih Thái íh khăn piêu cắh muy đoọng bhrợ pr’hêl ha ca coon n’đil chô ooy đong k’díc, nắc dzợ đoọng đớc bêl đong kiêng đoọng ha xa xao ma moó, tu ma nứih Thái zấp ngai công kiêng tước khăn piêu. Cóh đong cu zấp bêl công vêy dâng 10 bêệ đớc c’bơớch.”

Cóh zấp bh’rợ, pa bhlâng nắc pấh a bhuy âng đha nuôr Thái choom vêy tơợ 4-8 bêệ khăn piêu đoọng đơơng âng ha ngai lấh cắh dzợ. Pa bhlâng nắc, bêl k’điêl cắh cậ k’díc cắh dzợ, muy bêệ nắc vêy ta cắt đhị m’pâng, muy pâng đoọng ha ngai cắh dzợ, muy pâng nắc đớc đoọng ha ngai dzợ ma mông. Đha nuoro moon, bêl đh’rứah chô lâng lang n’đắh tốh bêệ khăn piêu nắc đoo pr’đươi đoọng díc điêl buôn tr’năl tr’chơớc lêy cớ, pay khăn n’nắc pa zum muy ooy lâng đớp ặt ma mông cớ cơnh cóh lang ma nứih. A moó Cầm Thị Xuân ặt cóh vel Hài, phường Chiềng An đoọng năl p’xoọng: “Tơợ lang bha bhướp tước cha chau nâu câi bêl vêy ngai cắh dzợ choom vêy khăn piêu, khăn piêu cắh choom cắh vêy.”

Vel đong tinbg t’ngay ting pa dưr, cơnh lâng bấc xa nập xập zấp cơnh, buôn bặ bhrợ cr’đơơng tước bh’rợ zư đớc xa nập âng đha nuôr Thái tăm. N’đhơ cơnh đêếc khăn piêu công doó choom bil cóh pr’ặt tr’mông âng dha nuôr Thái lâng ta luôn bơơn a dhi a moó pân đil Thái p’zay íh bhrợ cơnh nắc bh’rợ bha lâng âng đay.

Lâng pr’dưr pr’dzoọng âng pân đil Thái Tây Bắc đh’rứah lâng khăn piêu pơng cóh a cọ âng apêê đoo bh’nhăn liêm, bh’nhăn pr’hay bêl bơơn nhạc sĩ Doãn Nho pa dưr váih pr’hát “ Chiếc khăn piêu”./.

Khăn piêu của phụ nữ Thái đen Tây Bắc

Lường Hạnh

Trong trang phục truyền thống của phụ nữ Thái đen không thể thiếu chiếc khăn piêu. Không chỉ phục vụ cuộc sống hằng ngày, khăn piêu còn chứa đựng nhiều ý nghĩa tâm linh sâu sắc.

        Khăn piêu được phụ nữ Thái dệt từ bông vải. Khi vải dệt thành tấm đem nhuộm chàm vài lần cho kỹ, vải sẽ không bị bạc màu, sau đó nhuộm vỏ một loại cây rừng để cho vải cứng dễ thêu như hồ.  Bà con thường dùng khổ vải rộng khoảng 40 phân ( phải phưm hả ), dài khoảng một sải và được thêu thùa 2 đầu khăn. Vải được nhuộm chàm đen hoặc nhuộm nin ( loại cây giống cây chàm chỉ dùng để nhuộm vải thành màu đen)..

       Chỉ thêu khăn piêu thường dùng chỉ tơ tằm nhuộm thành màu xanh, đỏ, tím, vàng...Có 2 loại piêu theo cách gọi của bà con, một loại gọi là piêu xôn được thêu đơn giản, không cầu kỳ, thêu chỉ đỏ xen kẽ xanh, đỏ, tím, vàng theo ô khổ vải, giữa các ô được thêu hình cây, quả trám và hoa...Một loại khăn piêu nữa gọi là piêu xéo được thêu cầu kỳ nhiều hoa văn rực rỡ phối các chỉ màu thêu trên nền 2 đầu khăn. Thêu xong, chị em thường dùng vải đỏ làm nẹp viền theo nép khăn và đính cút piêu (gần giống như diềm để trang trí khăn piêu đẹp hơn). Các cút piêu được làm từ vải đỏ được cuộn tròn, bên trong lõi  là sợi vải. Người cuộn phải rất khéo léo sao cho cút piêu này giống hình ngọn cây dương sỉ và thêu sen kẽ các chỉ màu, xanh, đỏ tím vàng. Chị Cầm Thị Xuân ở bản Hài, phường Chiềng An, thành phố Sơn La cho biết: “ Tôi học thêu khăn piêu từ nhỏ, muốn cho khăn piêu đẹp người thêu phải kiên trì, thêu theo từng đường vải thành hoa văn pha với các loại chỉ màu, khi nhuộm chỉ cho vài hạt muối chỉ sẽ  không bị xù, chỉ mịn thêu dễ và đẹp.”

Trong trang phục của người phụ nữ Thái đen không thể thiếu chiếc khăn piêu.  Khăn piêu  được dùng trong cuộc sống sinh hoạt hằng ngày, che nắng, che gió, giữ ấm về mùa đông. Khăn piêu còn thường để làm quà cưới của cô dâu ngày cưới tặng nhà chồng. Khăn piêu dùng để biểu diễn văn nghệ, làm vật kỷ niệm tặng bạn trai trong cuộc vui chơi ném còn ngày tết. Người con gái khi mặc trang phục truyền thống, đội đầu khăn piêu càng tôn thêm vẻ đẹp của người phụ nữ Thái duyên dáng trong bộ  áo cóm, rực rỡ sắc màu của chiếc khăn piêu. Chị Cà Thị Chung ở bản Tông, xã Chiềng Xôm, thành phố Sơn La người chuyên thêu khăn piêu cho biết:“ Người Thái thêu khăn piêu không chỉ để làm quà cho con gái về nhà chồng mà còn để phòng trong nhà khi cần đến, vì hiếu hỷ của đồng bào Thái cũng cấn đến khăn piêu, trong nhà tôi lúc nào cũng có khoảng 10 chiếc khăn để dành.”

Trong đám hiếu của đồng bào Thái phải có từ 4 đến 8 chiếc khăn piêu để làm đồ lễ cho người đã khuất. Đặc biệt khi vợ hoặc chồng về với tổ tiên trước, một chiếc khăn piêu sẽ được cắt đôi ra, một nửa cho vợ hoặc chồng người ở lại và đến khi người đó cũng về với tổ tiên thì sẽ mang cho người đó. Bà con cho rằng khi cùng về với tổ tiên chiếc khăn piêu sẽ là vật giao ước để lên thiên đàng nhận lại nhau, lấy chiếc khăn đó ghép vào nhau thành một và nhận lại vợ chồng như thời đang sống dưới trần gian. Chị Cầm Thị Xuân ở bản Hài, phường Chiềng An cho biết thêm: “ Từ đời cha ông đến con cháu bây giờ khi có đám hiếu hỷ phải có khăn piêu, khăn piêu không thể thiếu được.”

Xã hội ngày một phát triển, với nhiều trang phục hiện đại, đa dạng, tiện dụng làm ảnh hưởng không ít đến việc bảo tồn và lưu giữ trang phục truyền thống của đồng bào Thái đen. Nhưng khăn piêu vẫn không thể thiếu trong đời sống tâm linh của đồng bào Thái và luôn được chị em phụ nữ Thái tiếp tục thêu dệt như chính công việc đời thường của họ. 

Và hình ảnh các cô gái Thái Tây Bắc cùng chiếc khăn piêu đội đầu của họ càng đẹp, càng duyên hơn khi được nhạc sỹ Doãn Nho phát triển thành tác phẩm âm nhạc “Chiếc khăn piêu”. ./.