Lâh 10 c’moo đâu, chr’hoong da ding ca coong Khánh Sơn, tỉnh Khánh Hòa tr’xăl tơơm chr’noh tơợ apêê râu t’nơơm căh liêm choom dzang choh apêê tơơm chr’noh cha p’lêê âi ch’mêêt lêy liêm choom cơnh sầu riêng, pih bhung n’căr t’viêng, măng cụt, a tao tăm… Tươc đâu, chr’hoong Khánh Sơn âi vêy lâh 1.700 hecta sầu riêng, bâc pr’loọng vêy pa chô k’tỷ đồng tơợ nang chr’noh. Vel đong ta luôn bhrợ têng apêê bh’rợ p’têêt pa zum, pa dưr đoọng băr dzang chr’năp sầu riêng. A moó Cao Thị Thanh Thảo, ăt coh vel Tà Nĩa, chr’val Sơn Trung, chr’hoong Khánh Sơn đoọng năl, pr’loọng đong vêy lâh 1 hecta sầu riêng đh’rưah lâng bâc râu tơơm cha p’lêê n’lơơng:“Sầu riêng Khánh Sơn công vêy chr’năp âng Khánh Sơn âi, 1 hecta bơơn pa chô 200 ưc, đha nuôr coh đâu, nâu đoo năc đợ zên pa bhlâng bâc. Cơnh lâng đha nuôr coh đâu, kiêng z’lâh đha rưt năc choom zư đơc k’tiêc l’lăm. Vêy đhị đoọng choh apêê chr’noh cha p’lêê. Đha nuôr lươt bhrợ thuê ha pêê pr’loọng vêy nang chr’noh bhưah ga măc, n’jưah vêy zên pa bhrợ n’jưah ting pa choom bh’rợ zư x’mir lêy tơơm sầu riêng đhị pr’loọng n’năc. Đoọng chô zư x’mir lêy cớ ooy nang chr’noh âng đay.”

Cr’chăl 2021-2025, chr’hoong Khánh Sơn xay moon đhị bh’rợ bhrợ t’vaih zr’lụ muy choh tơơm cha p’lêê, pa dưr du lịch p’têêt lâng ha rêê đhuôch đoọng đơơh z’lâh chr’hoong đha rưt. Vel đong xay moon  cr’noọ xa nay tươc c’moo 2025, đơơng chô râu pa chô bình quân âng đha nuôr acoon coh dưr bâc 2 chu t’piing lâng c’moo 2020. Đhị apêê bh’rợ xa nay pa dưr tr’mông tr’meh – pr’ăt tr’nơt, chr’hoong Khánh Sơn vêy bơơn k’rong bhrợ pa dưr apêê pr’đhang bh’rợ tr’nêng,  bhrợ pa dưr muy bơr poong bê tông đhị k’ruung Tô Hạp, bhrợ t’vaih pr’đơợ đoọng pa dưr apêê đhăm bhrợ têng truih mị n’đăh toor k’ruung; bhrợ t’vaih muy bơr c’năt c’lâng đoọng p’têêt lâng apêê vel đong n’lơơng đoọng bhrợ t’vaih bâc c’lâng chô tươc chr’hoong da ding ca coong. T’cooh Nguyễn Văn Nhuận, Chủ tịch UBND chr’hoong Khánh Sơn, tỉnh Khánh Hòa đoọng năl, ting cr’noọ xa nay đha rưt t’mêê,  tươc đâu, đợ pr’loọng đha rưt đhị Khánh Sơn âi dzooc k’noọ 60 %. Đoọng ha dưr dal râu pa chô âng đha nuôr, đơơh z’lâh chr’hoong đha rưt, lâh bh’rợ k’rong bhrợ pr’đơợ bhrợ têng zâp c’moo dâng lâh 100 tỷ đồng, chr’hoong xooc ha dưr dal z’hai, tr’xăl c’lâng bh’rợ bhrợ têng âng đha nuôr acoon coh:“Ahêê hrợ đợ acoon c’lâng đoọng đha nuôr moot tươc đha nuôr k’rong bhrợ têng. L’lăm ahay, căh vêy c’lâng năc dzooc da ding, c’nuung prí tơợ ha rêê lươt tươc năc choom bil m’pâng t’ngay. Loom luônh bh’rợ t’bhlâng z’lâh đha rưt, pr’đơợ công vêy n’đhang căh âi vêy râu bhrơợng. Bh’rợ xay truih, p’too moon, k’rong bhrợ k’rơ ha bh’rợ p’too pa choom ha lang p’niên dâng 5-10 c’moo dzợ vêy la lay.”

Tỉnh Khánh Hòa xooc vêy dâng 6.000 pr’loọng đha nuôr acoon coh đha rưt, bơơn tươc 60% pr’loọng đha rưt coh prang tỉnh. Tỉnh âi vêy bh’rợ tr’nêng k’rong pa dưr tr’mông tr’meh – pr’ăt tr’nơt zr’lụ da ding ca coong năc đoọng bhrợ pa đăn cr’chăl bhlưa da ding ca coong lâng coh xuôi. Cr’chăl 2015-2020, tỉnh Khánh Hòa âi đơc đoọng dâng 400 tỷ đồng k’rong bhrợ pa dưr pr’đơợ bhrợ têng, pr’đhang bh’rợ bhrợ têng ha 2 chr’hoong da ding ca coong Khánh Sơn, Khánh Vĩnh. N’đhơ cơnh đêêc, đợ zên n’nâu năc đhêêng bơơn muy pâng kế hoạch ta xay moon, căh âi mă bhrợ crêê cr’noọ tr’xăl pr’dưr pr’dzoọng zr’lụ da ding ca coong.

Coh cr’chăl 2021-2025, tỉnh Khánh Hòa năc cớ k’rong bhrợ ha da ding ca coong, t’bhlâng tươc lưch nhiệm kỳ n’nâu doó dzợ vêy chr’hoong đha rưt. Tỉnh vêy t’đui đoọng ra pă zên nhà nước k’rong bhrợ ha zr’lụ đha nuôr acoon coh – da ding ca coong dzooc hăt bhlâng 1,5 chu t’piing lângc r’chăl 2016-2020. Lâh đhị đêêc, tỉnh âi bơơn pac k’noọ 10 r’bhâu hecta k’tiêc tơợ apêê nông, lâm trường lâng âi pa đơp đoọng k’noọ 3 r’bhâu hecta ha đha nuôr vêy k’tiêc pa bhrợ, đhăm mơ dzợ năc pa đơp đoọng ooy UBND apêê chr’hoong k’đhơợng lêy. T’cooh Nguyễn Tấn Tuân, Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hào đoọng năl, tỉnh Khánh Hòa xooc bhrợ pa dưr quy hoạch tỉnh ting pa dưr k’rơ tr’xăl tơợ k’tiêc choh crâng dzang choh n’loong đanh c’moo, p’têêt pa zum lâng bh’rợ pa choom bh’rợ, zooi đha nuôr đơơh z’lâh đha rưt nhâm mâng:“2 chr’hoong da ding ca coong Khánh Sơn lâng Khánh Vĩnh, năc choom bhrợ k’rơ tr’xăl tơợ k’tiêc crâng pa bhrợ dzang k’tiêc choh n’loong đanh c’moo. Đha nuôr năc đhêêng zâp pr’đơợ đoọng đươi dua apêê chính sách zooi đoọng bh’rợ tr’nêng. L’lăm a hay, bâc năc đâc ooy crâng, bhrợ ha rêê năc nâu câi pa choom đoọng bh’rợ tr’nêng, r’dợ apêê zr’lụ cơnh Khánh Sơn, Khánh Vĩnh choom dưr vaih apêê zr’lụ công nghiệp, đô thị du lịch crâng ca coong./.”

Khánh Hòa: Phát triển mô hình sản xuất,

 phấn đấu không còn huyện nghèo ở miền núi

                          PV Thái Bình /VOV Miền Trung

        Khánh Sơn và Khánh Vĩnh là 2 huyện miền núi, nơi sinh sống của đồng bào dân tộc thiểu số, điều kiện khó khăn nhất ở tỉnh Khánh Hòa. Phát triển mô hình sản xuất, đầu tư cơ sở hạ tầng, cấp đất sản xuất là những giải pháp hữu hiệu để nâng cao thu nhập người dân, từng bước đưa các địa phương này thoát khỏi huyện nghèo.

        Hơn 10 năm nay, huyện miền núi Khánh Sơn, tỉnh Khánh Hoà chuyển đổi mạnh cây trồng từ những loại cây không hiệu quả sang các loài cây ăn trái đặc sản đã khảo nghiệm thành công như sầu riêng, bưởi da xanh, măng cụt, mía tím… Đến nay, huyện Khánh Sơn đã có hơn 1.700 héc ta sầu riêng, nhiều hộ có thu nhập hàng tỷ đồng từ vườn đồi. Địa phương thường xuyên tổ chức các hoạt động kết nối, xúc tiến để lan tỏa thương hiệu sầu riêng. Chị Cao Thị Thanh Thảo, ở thôn Tà Nĩa, xã Sơn Trung, huyện Khánh Sơn cho biết, gia đình có hơn 1 héc ta sầu riêng cùng nhiều loại cây ăn trái khác.“Sầu riêng Khánh Sơn cũng có thương hiệu riêng của Khánh Sơn rồi, 1 héc ta thu được 200 triệu, đồng bào trên này đây là số tiền rất là lớn rồi. Với đồng bào trên này, muốn thoát nghèo thì phải giữ đất đã. Có cái để trồng các loại cây ăn quả. Bà con đi làm thuê cho các hộ có vườn lớn, vừa có tiền công vừa học hỏi được quy trình chăm sóc cây sầu riêng tại hộ đó. Để về mình chăm sóc lại cho vườn mình.”

        Giai đoạn 2021-2025, huyện Khánh Sơn xác định thông qua việc hình thành vùng chuyên canh cây ăn quả, phát triển du lịch gắn với nông nghiệp để sớm thoát khỏi huyện nghèo. Địa phương đặt mục tiêu đến năm 2025, đưa thu nhập bình quân của đồng bào dân tộc thiểu số tăng gấp 2 lần so với năm 2020. Thông qua, các chương trình phát triển kinh tế- xã hội miền núi, huyện Khánh Sơn sẽ được đầu tư xây dựng các mô hình sản xuất, xây dựng một số cầu bê tông qua sông Tô Hạp, tạo điều kiện cho phát triển các diện tích sản xuất dọc 2 bên bờ sông; mở một số tuyến đường để nối với các địa phương khác nhằm phá thế độc đạo ở huyện miền núi. Ông Nguyễn Văn Nhuận, Chủ tịch UBND huyện Khánh Sơn, tỉnh Khánh Hòa cho biết theo chuẩn nghèo mới, đến nay, tỷ lệ hộ nghèo tại Khánh Sơn đã tăng lên gần 60%. Để nâng cao thu nhập của người dân, sớm thoát khỏi huyện nghèo, ngoài việc đầu tư cơ sở hạ tầng mỗi năm khoảng hơn 100 tỷ đồng, huyện đang nâng cao kỹ năng, thay đổi phương thức canh tác của đồng bào dân tộc thiểu số:“Mình làm những con đường để bà con vào nơi bà con tập trung sản xuất. Trước đây không có đường phải leo núi, buồng chuối từ trên rẫy đi xuống phải mất nửa ngày. Tâm lý chung việc phấn đấu thoát nghèo, động lực cũng có nhưng chưa đột phá. Công tác tuyên truyền, vận động, đầu tư mạnh cho giáo dục, đào tạo cho thế hệ trẻ khoảng 5-10 năm nữa sẽ khác đi.”

        Tỉnh Khánh Hòa hiện có khoảng 6.000 hộ đồng bào dân tộc thiểu số nghèo, chiếm đến 60% số hộ nghèo trong toàn tỉnh. Tỉnh đã có chương trình đầu tư phát triển kinh tế- xã hội vùng miền núi nhằm thu hẹp khoảng cách giữa miền núi và miền xuôi. Giai đoạn 2015-2020, tỉnh Khánh Hòa đã dành khoảng 400 tỷ đồng đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, mô hình sản xuất cho 2 huyện miền núi Khánh Sơn, Khánh Vĩnh. Tuy nhiên, nguồn kinh phí này chỉ đạt một nửa kế hoạch đề ra, chưa thể đáp ứng yêu cầu thay đổi căn bản diện mạo vùng miền núi.

        Trong giai đoạn 2021-2025, tỉnh Khánh Hòa tiếp tục tập trung đầu tư cho miền núi, phấn đấu đến hết nhiệm kỳ này không còn huyện nghèo. Tỉnh sẽ ưu tiên bố trí ngân sách nhà nước đầu tư cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số- miền núi tăng ít nhất 1,5 lần so với giai đoạn 2016- 2020. Bên cạnh đó, tỉnh đã bóc tách được gần 10 ngàn héc ta đất từ các nông, lâm trường và tiến hành giao gần 3 ngàn héc ta cho đồng bào có đất sản xuất, diện tích còn lại giao UBND các huyện quản lý. Ông Nguyễn Tấn Tuân, Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa cho biết, tỉnh Khánh Hòa đang xây dựng quy hoạch tỉnh theo hướng chuyển đổi từ đất trồng rừng sang trồng cây lâu năm, kết hợp với việc đào tạo nghề, giúp bà con sớm thoát nghèo bền vững:“2 huyện miền núi Khánh Sơn và Khánh Vĩnh, phải mạnh dạn chuyển từ đất rừng sản xuất sang đất trồng cây lâu năm. Bà con mới đủ điều kiện để thụ hưởng các chính sách hỗ trợ sản xuất. Trước đây chủ yếu lên rừng, làm rẫy thì bây giờ phải đào tạo ngành nghề, dần dần các vùng như Khánh Sơn, Khánh Vĩnh phải trở thành các khu công nghiệp, đô thị du lịch sinh thái./.”