Coh pazêng t’ngay n’nâu, chr’hoong da ding k’coong A Lưới vêy boo ngân lâng ngân pa bhlâng. 170 pr’loọng đong coh cr’noon Tru Phỉ, chr’val Hồng Thuỷ, năc ăt mamông coh râu k’rang k’pân hr’lang hr’câh da ding k’coong. Coh cr’chăl đăn đâu, coh da ding k’coong n’leh đhr’năng k’tiêc cr’đooh đhậu, bhưah, n’juôih dal tươc k’ha riêng mét. T’cooh Nguyễn Văn Tuân, ăt coh cr’noon Tru Phỉ xay moon, coh cr’chăl boo ngân đanh t’ngay, zập ngai coh cr’noon zêng xó mút ooy lơơng đoọng doọ choom chêệt bil: “Hr’lang hr’câh da ding k’coong n’đăh đong cu lâng coh hoọng bhươl cr’noon, k’tiêc da ding cr’đooh ga măc pa bhlâng lâng coh cr’chăl cr’đooh đhanuôr vel đong vêy tươc lêy, vêy zr’lụ cr’đooh tơợ 50 tươc 100 mét. Boo, tuh coh đâu, chr’val k’dua đhanuôr tơơi ooy lơơng, pân đil, p’niên, năc lứch tơơi ooy lơơng, p’too apêê pân juyh k’rơ năc ăt đương lêy đong xang lâng pazêng zr’lụ hr’lang hr’câh k’tiêc.”

Pazêng zr’lụ cr’đooh n’juôih dal, đhậu n’leh vaih ting t’ngay bâc lâh mơ coh bha đưn da ding k’coong coh chr’hoong da ding k’coong A Lưới. T’cooh A Cơ Tiến, Chủ tịch UBND chr’val Hồng Thuỷ, chr’hoong A Lưới xay moon: Đhr’năng hr’lang hr’câh da ding k’coong zập bêl vêy cơnh u vaih, pa bhlâng năc crêê tươc ooy 54 pr’loọng đong đhanuôr coh cr’noon Tru Phỉ. Đoo bêl vêy boo ngân, chính quyền chr’val ta đang moon đhanuôr tơơi ooy zr’lụ liêm crêê: “Pazêng zr’lụ n’leh cr’đooh coh cr’noon Tru Phỉ ơy ta bơơn lêy, xay moon đoọng ha đhanuôr, năc đoo bêl ha rập năc azi căh n’năl. Cr’đooh dal bhlâng năc k’dâng 30 mét, coh l’lăm ahay bhưah 2 mét, đhậu 4 mét, vêy đhị 3 mét, vêy đhị cợ năc 1,5 mét. Tước cr’chăl n’nâu đhanuôr bhrợ ha rêê đhuốch k’tiêc hooi năc ơy g’lâp lứch, năc c’lâng u chăr công dợ, tu cơnh đêêc pa bhlâng căh liêm crêê.”

Đhị chr’hoong da ding k’coong A Lưới, bâc đhị vêy đhr’năng hr’lang hr’câh cơnh: đhị cr’noon Tru Phỉ coh chr’val Hồng Thuỷ, đhị Bốt Đỏ âng chr’val Phú Vinh lâng zr’lụ đhăm ăt mamông t’mêê âng thuỷ điện A Lưới… bhrợ râu căh liêm crêê ooy pr’ăt tr’mông âng k’ha riêng pr’loọng đong đhanuôr. T’cooh Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch UBND chr’hoong A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế xay moon, chr’hoong ơy bhrợ bh’rợ pa tơơi đhanuôr bêl vêy boo ngân, tuh bhlong dưr vaih: “Zr’lụ hr’lang hr’câh âng cr’noon Tru Phỉ xoọc đâu crêê tươc ooy lâh 54 pr’loọng đong đhanuôr lâng chr’hoong công ơy xay moon lâng tỉnh, bhrợ têng dự án bhrợ têng zr’lụ ăt mamông t’mêê đoọng ha đhanuôr đhị đâu. Coh tr’nơơp năc coh hân noo boo đhí vaih đanh đươnh bâc ooy vêy đhr’năng bhrợ t’vaih hr’lang hr’câh năc azi pa tơơi pazêng đhanuôr tươc ooy zr’lụ liêm crêê. Coh tuần n’nâu azi năc công xay bhrợ lâng Liên đoàn địa chất ch’mêệt lêy đhị pazêng zr’lụ đoọng dự án xay moon zập cấp vêy thẩm quyền coh cr’chăl ha y.”

Tỉnh Thừa Thiên Huế xoọc đâu vêy 50 đhị vêy đhr’năng hr’lang hr’câh k’rơ, bâc bhlâng năc coh zr’lụ da ding k’coong đhị pazêng chr’hoong A Lưới, Nam Đông, Phú Lộc, Phong Điền… Tiến sĩ Trần Hữu Tuyên, Khoa Địa lý- Địa chất, Trường Đại học Khoa học Huế xay moon: Tỉnh năc ch’mêệt lêy, xay moon đhr’năng căh liêm crêê coh zr’lụ đhanuôr ăt mamông, công trình chr’năp ăt coh zr’lụ hr’lang hr’cấh k’tiêc. Tơợ đêêc, vêy bh’rợ pa tơơi lâng bhrợ têng đhăm ăt mamông t’mêê; bhrợ têng pazêng trạm xay moon đhr’năng hr’lang hr’câh k’tiêc. “Đhanuôr âng hêê buôn k’rong ăt mamông bâc pr’loọng dong đăn ooy aral da ding, tọm đác lâng coh đhr’năng boo ngân lâng boo đanh đươnh cơnh xoọc đâu năc đhr’năng hr’lang hr’câh da ding k’coong buôn bhlâng u vaih. Bhrợ râu căh liêm crêê ngân pa bhlâng, tu cơnh đêêc, acu k’noọ coh tr’nơơp năc xay moon ghít đhr’năng liêm mâng âng pazêng zr’lụ, zr’lụ đhanuôr ăt mamông coh zr’lụ vêy ta xay moon k’rơ bhlâng năc buôn vaih hr’lang hr’câh, đoọng vêy bh’rợ pa tơơi coh pazêng g’luh boo tuh ga măc./.”

Nỗi lo sạt lở núi ở Thừa Thiên Huế

  PV Lê Hiếu/VOV-Miền Trung

        Mùa mưa lũ năm ngoái, người dân tỉnh Thừa Thiên Huế đã chịu nhiều mất mát lớn về người và tài sản từ những vụ sạt lở núi. Sống dưới chân núi bị sạt lở, nhiều hộ dân huyện miền núi A Lưới nơm nớp lo sợ.

        Những ngày này, huyện miền núi A Lưới có mưa to đến rất to. 170 hộ dân ở thôn Tru Phỉ, xã Hồng Thủy, lại sống trong lo sợ nguy cơ sạt lở núi. Thời gian gần đây, trên núi xuất hiện nhiều vết nứt sâu, rộng, kéo dài cả 100m. Ông Nguyễn Văn Tuân, ở thôn Tru Phỉ cho biết, những lúc mưa lớn dài ngày, mọi người trong thôn phải sơ tán để đảm bảo an toàn tính mạng.“Lở núi sát bên nhà tôi và phía sau làng, rạn nứt rất rộng và thời gian khi bị rạn nứt rồi là dân địa phương có lên thả dây coi, có chỗ 50m đến 100m. Mưa, bão lụt ở đây, xã điều động bà con đều di dời, đàn bà, con gái, đều di dời hết, chỉ cho đàn ông khỏe mạnh ở lại để theo dõi nhà cửa và những nơi sạt lở.”

        Các vết nứt kéo dài, sâu xuất hiện ngày càng nhiều trên những quả núi ở huyện miền núi A Lưới. Ông A Cơ Tiến, Chủ tịch UBND xã Hồng Thủy, huyện A Lưới cho biết: Nguy cơ sạt lở núi là thường trực, đặc biệt ảnh hưởng trực tiếp đến 54 hộ dân ở thôn Tru Phỉ. Mỗi khi có mưa lớn, chính quyền xã phải vận động bà con di dời đến nơi an toàn. “Các vết nứt hiện nay trên địa bàn thôn Tru Phỉ đã phát hiện rồi, cảnh báo cho người dân rồi, nhưng mà nó trụt khi nào thì mình không thể lường trước được. Vết nứt dài nhất hiện nay khoảng 30m, trước đây là rộng 2m, sâu có chỗ 4m, có chỗ 3m, chỗ 1,5m. Đến thời điểm này dân lao động sản xuất đất trôi nó lấp lại toàn bộ, nhưng vết nứt nó vẫn còn, cho nên rất là nguy hiểm.”

        Tại huyện miền núi A Lưới, nhiều điểm có nguy cơ sạt lở như: điểm thôn Tru Phỉ ở xã Hồng Thuỷ, điểm Bốt Đỏ thuộc xã Phú Vinh và điểm khu tái định cư của thủy điện A Lưới… đe dọa cuộc sống hàng trăm hộ dân. Ông Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch UBND huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế cho biết, huyện đã xây dựng phương án di dời dân khi có mưa diện rộng, có bão lũ xảy ra:“Điểm sạt lở của thôn Tru Phỉ hiện nay ảnh hưởng đến hơn 54 hộ dân và huyện cũng đã đề xuất với tỉnh, xây dựng dự án tái định canh và định cư cho số hộ dân tại đây. Trước mắt thì trong mùa mưa bão trên diện rộng kéo dài có nguy cơ no nước gây nguy cơ sạt lở thì chúng tôi tổ chức di dời dân đến nơi an toàn. Trong tuần này chúng tôi cũng sẽ triển khai với Liên đoàn địa chất quan trắc tại tất cả các điểm để dự án đề xuất các cấp có thẩm quyền trong thời gian tới.”

        Tỉnh Thừa Thiên Huế hiện tồn tại gần 50 điểm nguy cơ cao xảy ra sạt lở, tập trung ở các khu vực đồi núi tại các huyện A Lưới, Nam Đông, Phú Lộc, Phong Điền...  Tiến sĩ Trần Hữu Tuyên, Khoa Địa lý- Địa chất, Trường Đại học Khoa học Huế cho biết: Tỉnh cần tiến hành điều tra, đánh giá độ rủi ro các khu dân cư, công trình quan trọng nằm ở các vùng sạt lở đất. Từ đó, có giải pháp di dời và thực hiện tái định cư; xây dựng các trạm cảnh báo nguy cơ sạt lở đất.“Dân chúng ta thường sống quần cư  rất nhiều gần sát các chân núi, ở các con suối và trong điều kiện mà lượng mưa nhiều và mưa kéo dài như hiện nay thì hiện tượng sạt lở núi nó sẽ xảy ra. Nó sẽ ảnh hưởng rất lớn nên tôi nghĩ, trước mắt, phải đánh giá cụ thể mức độ an toàn của các điểm, các cụm dân cư  nằm trong vùng được xác dịnh có nguy cơ cao để có những biện pháp di dời trong các trận mưa lũ lớn./.”