Đồng bằng k’ruung Cửu Long pay 90% đợ ch’néh đơơng pa câl ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng âng k’tiếc k’ruung hêê, ha dợ râu la lua đoọng lêy bấc apêê bêết bhrợ ha roo cóh đâu nắc cắh ơy choom bhrợ t’váih cr’van tơợ t’nơơm ha roo. Cóh đêếc, bh’rợ đơơng pa câl, ha roo ch’néh c’moo 2014 nắc ắt cóh t’nooi tr’nơớp lâng mơ 6 ức 500 r’bhâu tấn, nắc ch’néh VN cắh ơy vêy đhr’nớc chr’nắp tu cơnh đêếc râu chr’nắp âng ha roo ch’néh cắh lấh dal. Pa dưr dal pr’ắt tr’mông âng đhanuôr bhrợ ha roo, bhrợ pa dưr đh’nớc chr’nắp đoọng ha ch’néh lâng bhrợ t’váih râu chr’nắp bấc lấh mơ đoọng ha ch’néh Việt ơy lâng xoọc k’rang âng bấc đhanuôr, manuýh bhrợ bh’rợ khoa học, apêê k’đhơợng xay. Bha ar xrặ âng Thanh Tùng, PV Đài p’rá VN cóh zr’lụ đồng bằng k’ruung Cửu Long.

Lứch c’moo 2014, râu bhui har bêl ch’néh VN vêy ta đơơng pa câl ooy 135 k’tiếc k’ruung lâng zr’lụ k’tiếc k’ruung cóh bha lang k’tiếc, pazêng vêy ooy thị trường k’đháp cơnh Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Hồng Kông, Singapore. Cóh đêếc, thị trường châu Á pay k’nặ 77%. Hân đhơ cơnh đêếc, lêy cớ c’lâng bh’rợ cóh ahay cóh bh’rợ bhrợ têng lâng đơơng pa câl ha roo ch’néh ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng nắc đoọng lêy ch’néh VN ta đơơng pa câl nắc bấc ha dợ râu liêm choom nắc cắh lấh bấc, zên câl nắc dal, tu cơnh đêếc bh’rợ tr’zeng nắc cắh vêy, cắh ơy bhrợ t’váih râu chr’nắp lâng apêê đơơng cơnh, công k’đơơng apêê tước k’rong bhrợ ooy VN.

T’coóh Huỳnh Thế Năng, Tổng giám đốc Tổng công ty ch’néh ch’na miền Nam xay moon, tu bhrợ t’váih chr’nắp chr’né âng VN ting t’ngay xiêr lấh mơ nắc tu cắh vêy đh’nớc, râu liêm choom nắc cắh vêy bấc lâng lấh 70% chr’néh râu liêm choom nắc cắh vêy bấc. Nắc tu cơnh đêếc, k’đháp đoọng ting pa câl cóh thị trường ch’néh dal cấp. Đhị đêếc cậ, cóh ch’néh zazum, ếp lấh mơ nắc vêy bấc k’tiếc k’ruung tr’zeng nhăn câl, bhrợ VN nắc pa xiêr zên pa câl, râu liêm choom nắc công cắh viáh bấc:

Đợ ch’néh bhoóc, nắc đợ ch’néh ta luôn ng’đươi mơ 5%, 15% lâng 25% nắc ng’choom moon xoọc lum zr’nắh k’đháp. Ha dợ cóh thị trường ch’néh đha huum âng VN hêê ơy lâng xoọc lướt ha đay muy c’lâng la lay. Hân đhơ cơnh đêếc, cóh đêếc vêy đợ râu liêm buôn lâng râu zr’nắh k’đháp. Tu cơnh đêếc, nắc ahêê t’bhlâng bhrợ bhr’lậ pa liêm đoọng bhrợ t’váih đợ ha roo bấc nhâm mâng, râu liêm choom công nhâm mâng lâng zên pa câl mặ tr’zeng.

Cr’noọ cóh bh’rợ bhrợ têng nắc ơy gít, ha dợ cóh râu la lua ng’bhrợ têng cóh k’tiếc k’ruung hêê dzợ bấc râu cắh liêm choom, g’léh c’rơ bhrợ têng âng đhanuôr nắc cắh ma mơ lâng râu la lua apêê đoo bơơn đươi dua. PGS-TS Nguyễn Văn Sánh, Viện trưởng Viện pa chắp ch’mêết lêy- pa dưr đồng bằng k’ruung Cửu Long xay moon ha dang ng’dáp m’bứi bhlâng đhăm chóh ha roo cóh muy cha nắc đhanuôr ma mơ lâng thu nhập tơợ t’nơơm ha roo cơnh xoọc đâu nắc manuýh bêết bhrợ ha roo ắt lâng đhr’năng đharứt. Ha dang ng’xay đợ bh’rợ pa câl nắc đhanuôr đhiệp bơơn pa câl mơ 7% đhanuôr pa câl trực tiếp đoọng ha doanh nghiệp. ha mơ dzợ cr’liêng ch’néh nắc lướt bấc ooy apêê đương pa câl. Đh’rứah lêng đêếc, zên bhrợ têng nắc ting cơnh xa nay dưr dzoóc, tu cơnh đêếc đhanuôr bơơn đươi dua ting t’ngay m’bứi lấh mơ:

Nắc ng’bhrợ bhr’lậ cơnh bh’rợ bhrợ têng pa dưr dal đhr’năng bh’rợ lâng râu lêy pay âng đhanuôr nắc cơnh ooy cóh bh’rợ pa xiêr zên bhrợ têng. Bhrợ têng cơnh đêếc nắc vêy choom bhrợ nhâm mâng l’lăm, bêl ahêê xay moon ooy xa nay bh’rợ n’lơơng. Ting cơnh acu k’noọ xoọc đâu c’bhúh HTX cóh đồng bằng k’ruung Cửu Long t’piing lâng prang k’tiếc k’ruung nắc dzợ bấc râu cắh ơy liêm choom, cơnh ooy đợ bấc. C’bhúh HTX bhrợ têng liêm choom nắc đươi dua 4 râu xa nay bh’rợ. tu cơnh đêếc, nắc đơớh bhr’lậ bh’rợ bhr’lậ đhr’năng pa bhrợ âng HTX h’cơnh choom liêm choom. Tơợ đêếc, đhanuôr bhrợ têng nắc ting t’ngay choom bhrợ bhr’lậ 3 râu zr’nắh k’đháp. Ting n’nắc nắc ha dợ p’têết đh’rứah apêê doanh nghiệp cóh clung pa bhrợ ga mắc.

Ting cơnh TS Lê Văn Bảnh, Viện trưởng Viện ha roo đông bằng k’ruung Cửu Long, bh’rợ chr’nắp bhlâng nắc pa chắp ch’mêết lêy đợ râu đơ chr’nắp cóh bh’rợ bhrợ têng ha roo ch’néh, chêếc bh’rợ pa dưr râu đơ chr’nắp tơợ bh’rợ bhrợ têng, tước ooy bh’rợ xoót, zư đớc, bhrợ nhâm mâng râu liêm choom, pazêng râu pr’đươi, bh’rợ đơơng âng pa câl… bhrợ t’váih xa nay bh’rợ ma mơ mr’cơnh, pa dưr bấc lấh mơ râu liêm choom lâng xang n’nắc bhrợ t’váih đh’nớc chr’nắp đoọng ha ha roo ch’néh:

Ahêê ơy trzeng, ơy ting ắt bhrợ đh’rứah nắc ng’đươi dua khoa học kỹ thuật liêm choom hay cắh nắc râu đơ bha lâng. Chính phủ công ơy đoọng pazêng doanh nghiệp k’rong bhrợ l’lăm thuế mơ 10% đoọng ha khoa học công nghệ. Cơnh đêếc, doanh nghiệp choom bhrợ têng nắc liêm choom bhlâng, nắc acu lêy doanh nghiệp công ơy bhrợ têng. Bhrợ têng choom râu đâu nắc bh’rợ cóh l’lăm ahay ahêê bhrợ cắh crêê cơnh nắ apêê bhrợ khoa học tự pa chắp ch’mêết lêy, đhanuôr tự bhrợ têng, doanh nghiệp nắc tước câl, nắc râu đêếc lứch ng’xăl. Tơợ đêếc vêy bh’rợ pa chắp ch’mêết lêy pazêng bh’nơơn bh’rợ, xa nay bh’rợ, bhrợ t’váih râu bh’rợ tr’nêng liêm choom ha ha roo ch’néh.

Muy râu xa nay bh’rợ bhui har bhlâng cóh c’moo 2014 nắc tơợ pazêng bh’rợ bhrợ têng lêy, clung bhrợ têng bhứah ga mắc ơy pa dưr đợ râu chr’nắp, chô đơơng thu nhập dal ha đhanuôr lâng bhrợ t’váih râu chr’nắp ga mắc đoọng ha roo ch’néh Việt. Tu cơnh đêếc, nắc đơớh vêy chính sách crêê cơnh đoọng pa dưr bh’rợ bhrợ têng nhâm mâng n’nâu; ting n’nắc khoa học công nghệ nắc râu bha lâng đoọng pa dưr râu chr’nắp. vêy cơnh đêếc nắc vêy bơơn pa xiêr zên bhrợ têng, pa dưr râu liêm choom ang ha roo ch’néh lâng vêy zr’lụ đương câl, râu bơơn pay pa chô nắc bấc. Tơợ đêếc ngành ha roo ch’néh nắc choom pa dưr ting cơnh xa nay bh’rợ chr’nắp bấc lâng nhâm mâng./.