Oom oóch nắc đhr’năng a chắc a rang căh zập năng lượng lâng chất đạm cung cơnh apêê râu lơơng đoọng tệêm ngăn ha chắc a rang ha dưr. Nâu đoo nắc đhr’năng cr’ay buôn lưm đhị p’niên k’tứi dứp 3 c’moo. Bhrợ têng cơnh ooy đoọng đương zêl đhr’năng  oom oóch? Aconh căn nắc lêy k’rang cơnh âm cha âng p’niên cơnh ooy? Cóh c’nặt t’ruíh: Ma nuýh pa dứah đh’reh cr’ay cóh bhươl cr’noon t’ngay đâu, a zi xay moon đoọng ha đhanuôr lâng pr’zợc cơnh năl lâng zêl đhr’năng oom oóch đhị p’niên k’tứi.

         Hâu tu p’niên crêê oom oóch?

         Oom oóch đhị p’niên k’tứi nắc tu k’rong pazêng bấc râu bhrợ váih cơnh:

        Tu dinh dưỡng: P’niên căh măm đác tóh ca căn, cha cha cắh crêê cơnh, căh năl cơnh chớih pay chr’na đoọng liêm choom ha p’niên, đoọng p’niên cha lalấh m’bứi cóh muy t’ngay, điêng bấc râu bhrợ ha p’niên oom oóch.

        Tu ca ay ca naanh đanh đươnh : P’niên crêê cr’ay nhiễm khuẩn c’lâng p’hơơm, ca ay luônh bấc chu, n’léh râu căh liêm tợơ lấh bêl ca ay xoóh, sởi, lỵ…

         Tu a chắc crêê dị tật: P’niên pr’ang căh zập c’xêê, suy dinh dưỡng tợơ dzợ đhị luônh ca căn, apêê khuých goo cơnh hứch bưr, móh, ca ay da dul.

         Tu pr’đợơ pr’ặt tr’mông-xã hội: Oom oóch nắc muy râu cr’ay tu căh liêm âng đhr’năng đha rựt lâng râu căh liêm ta níh cóh pr’ặt tr’mông, crêê tước kinh tế, văn hoá, dân trí.

         Bơr pêê râu lơơng doó bấc lưm lấh nắc cơnh p’niên cha ớh, pa gớt lalấh bấc, căh cợ nắc ặt cóh môi trường lalấh pứih, la lấh chriệt, bhrợ bil năng lượng bấc; căh cợ p’niên cr’ay ngân kiêng đươi dua apêê dưỡng chất bấc ha dợ căh zập đoọng ha pêê.

         Kiêng p’niên oom oóch căh cợ apêê pa căn nắc lêy cha mệêt đợ clợơng âng p’niên ta luôn cóh biểu đồ dưr pậ. Ha dang lêy 2-3 c’xêê ta luôn p’niên căh dzoóc cân nắc lêy đoọng p’niên tước bác sĩ đoọng lêy năl hâu tu.

         Ting cơnh tiêu chuẩn clợơng/c’moo nắc apêê pác oom oóch bhrợ 3 rúh:

          Oom oóch rúh I: Đợ clợơng mơ dzợ 90% t’ping lâng đợ clợơng cơnh c’xu đhị rúh c’moo n’nặc. Oom oóch rúh Il: Đợ clợơng dzợ 75% lâng oom oóch rúh III đợ clợơng dzợ dứp 60% t’ping lâng đợ clợơng cơnh c’xu âng rúh c’moo n’nặ.

         Oom oóch nắc râu tu  bhrợ dzoóc đhr’năng chệêt bil cóh p’niên k’tứi dứp 5 c’moo; nắc pr’đợơ liêm buôn đoọng ha pêê cr’ay cơnh c’lâng p’hơơm, pr’zruốh… dưr váih lâng đanh đươnh; cr’ay bhrợ ha p’niên căh kiêng cha cha, năng lượng đươi dua bấc lâng tu cơnh đếêc oom oóch ting ngân lấh mơ; Crêê tước ha dưr a chắc  a rang lâng tinh thần âng p’niên. P’niên oom oóch cung k’zíh lờ đờ tu cơnh đếêc nắc ặt tớt lâng pân lơơng căh đa đấh, pa choom đhơ đhơ râu cung zíh.

         Bhrợ têng n’hâu bêl p’niên crêê oom oóch?

        Lâng ngai doó lấh ngân (oom oóch rúh I, II): Pa dứah đhị đong lâng bhiệc đoọng âm cha crêê cơnh lâng k’rang đoọng ghít.

         Cơnh âm cha: đoọng p’niên măm đác tóh ca căn mơ a đoo kiêng măm, đhơ đhơ bêl zêng lâng cóh m’pâng ha dưm, ha dang ca căn căh zập đác tóh nắc lêy pa xoọng sữa bột công thức ting c’xêê c’moo, căh cợ đươi dua sữa a tuông nành. Lâng p’niên tợơ 6 c’xêê nắc a tếh đoọng p’niên cha pa xoọng ting c’xêê, tệêm ngăn zp 4 k’bhúh chr’na: đạm, h’nghir (n’xiêng), bột đường, vitamin lâng khoáng chất lâng g’lúh cha t’bấc lấh, chr’na zệê đoọng liêm chệên, zệê xang đoọng cha bêl đếêc luôn.

        T’bấc năng lượng âng g’lúh cha lâng bh’rợ đoọng bấc men tiêu hoá cóh apêê cr’liêng chắt váih đoọng bhrợ chr’na oó coọc lâng t’bấc nhiệt lượng âng chr’na. Ghít nắc: choom đươi dua a m’bhộc tuông t’viêng đoọng bhrợ lỏng âng bột doó tr’xăl. Lêy 10g bột đoọng 10g m’bhộc a tuông t’viêng clóh nhar pay đác.

        Lâng p’niên oom oóch ngân (rúh II): Đọong cha bấc chu cóh muy t’ngay; T’bấc calo; Đươi dua sữa bấc năng lượng ting cơnh xay moon âng bác sĩ.

        P’niên nắc bơơn cha râu chr’na ting cơnh chế độ cha mr’cơnh lâng p’niên lơơng. Đợ chr’na cha choom m’bứih lấh ha dợ g’lúh cha nắc bấc lấh p’niên lơơng. Pazêng p’niên oom oóch ngân nắc buôn pr’zruốh căh cợ ca ay xoóh nắc đơơng pa dứah đhị bệnh viện./.

Chăm sóc trẻ suy dinh dưỡng

Suy dinh dưỡng là tình trạng cơ thể không được cung cấp đầy đủ năng lượng và chất đạm cũng như các yếu tố vi lượng khác để đảm bảo cho cơ thể phát triển. Đây là tình trạng bệnh lý hay gặp ở trẻ nhỏ dưới 3 tuổi. Làm thế nào để phòng tránh suy dinh dưỡng? Cha mẹ cần quan tâm đến chế độ ăn uống của trẻ thế nào? Trong chuyên mục: Thầy thuốc buôn làng hôm nay, chúng tôi giới thiệu đến bà con và các bạn cách nhận biết và phòng trách tình trạng suy dinh dưỡng ở trẻ nhỏ.

Vì sao trẻ bị suy dinh dưỡng?

Suy dinh dưỡng ở trẻ thường do tổng hợp nhiều nguyên nhân gây ra như:

 Do dinh dưỡng: Trẻ không được bú sữa mẹ, cho ăn dặm không đúng cách, không biết cách lựa chọn thực phẩm phù hợp với trẻ, cho trẻ ăn quá ít lần trong ngày, kiêng khem quá mức khi trẻ bị bệnh.

 Do ốm đau kéo dài: Trẻ mắc các bệnh nhiễm khuẩn đường hô hấp, tiêu hóa nhiều lần, biến chứng sau các bệnh viêm phổi, sởi, lỵ…

 Do thể tạng dị tật: Trẻ đẻ non, suy dinh dưỡng bào thai, các dị tật sứt môi, hở hàm ếch, tim bẩm sinh.

 Do điều kiện kinh tế - xã hội: Suy dinh dưỡng là một bệnh do ảnh hưởng của nghèo nàn và lạc hậu, có liên quan đến kinh tế, văn hóa, dân trí. 

Một số nguyên nhân khác ít gặp hơn như trẻ hoạt động quá nhiều, hoặc sống trong môi trường quá nóng, quá lạnh, làm tiêu hao năng lượng nhiều; hoặc trẻ bị bệnh nặng có nhu cầu các dưỡng chất cao mà không được cung cấp tăng cường.

Muốn biết trẻ có bị suy dinh dưỡng hay không các bà mẹ cần phải theo dõi cân nặng thường xuyên cho trẻ trên biểu đồ phát triển. Nếu thấy 2 - 3 tháng liền trẻ không tăng cân cần phải đưa trẻ đi khám bác sĩ để tìm hiểu nguyên nhân.

Theo tiêu chuẩn cân nặng/tuổi người ta chia suy dinh dưỡng làm 3 độ:

 Suy dinh dưỡng độ I: Trọng lượng còn 90% so với trọng lượng bình thường cần có ở độ tuổi. Suy dinh dưỡng độ II: Trọng lượng còn 75% và suy dinh dưỡng độ III trọng lượng còn dưới 60% so với trọng lượng bình thường của lứa tuổi.

Suy dinh dưỡng là nguyên nhân làm tăng tỉ lệ tử vong ở trẻ em dưới 5 tuổi; là điều kiện thuận lợi để các bệnh lý hô hấp, tiêu chảy… xảy ra và kéo dài, bệnh lý làm cho trẻ ăn uống kém, nhu cầu năng lượng gia tăng và vì vậy suy dinh dưỡng ngày càng trở nên nặng nề hơn; Ảnh hưởng đến phát triển thể chất và tinh thần của trẻ. Trẻ bị suy dinh dưỡng cũng thường chậm chạp lờ đờ vì vậy giao tiếp xã hội thường kém, kéo theo sự giảm học hỏi, tiếp thu.

Làm gì khi trẻ bị suy dinh dưỡng?

Với thể vừa và nhẹ (suy dinh dưỡng độ I và độ II): Điều trị tại nhà bằng chế độ ăn và chăm sóc.

 Chế độ ăn: Cho trẻ bú mẹ theo nhu cầu, bất cứ lúc nào kể cả ban đêm,  nếu mẹ thiếu hoặc mất sữa cần bổ sung các loại sữa bột công thức theo tháng tuổi, hoặc dùng sữa đậu nành (đậu tương). Đối với trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên cho trẻ ăn bổ sung theo tháng tuổi, đảm bảo đầy đủ 4 nhóm thực phẩm: đạm, béo, bột đường, vitamin và khoáng chất nhưng số bữa ăn phải tăng lên, thức ăn phải nấu kỹ, nấu xong ăn ngay.

Tăng đậm độ năng lượng của bữa ăn bằng cách cho tăng thêm men tiêu hóa trong các hạt nảy mầm để làm lỏng thức ăn và tăng độ nhiệt lượng của thức ăn. Cụ thể là: có thể dùng giá đậu xanh để làm lỏng thức ăn cho trẻ, tức là có thể tăng lượng bột khô lên 2 - 3 lần mà độ lỏng của bột không thay đổi. Cứ 10g bột cho 10g giá đậu xanh giã nhỏ lọc lấy nước.

Với trẻ suy dinh dưỡng nặng (độ III): Cho ăn nhiều bữa trong ngày; Tăng dần calo; Dùng sữa cao năng lượng theo chỉ định và tư vấn trực tiếp của bác sĩ.

Trẻ cần được ăn bổ sung theo các chế độ ăn giống như trẻ bình thường. Số lượng một bữa có thể ít hơn nhưng số bữa ăn nhiều hơn trẻ bình thường. Những trẻ có suy dinh dưỡng nặng kèm theo tiêu chảy hoặc viêm phổi phải đưa vào điều trị tại bệnh viện./.