Pr’loọng đong t’coóh Ksor Dư, acoon cóh Jarai ặt đhị vel Thim, chr’val Phú Cần, chr’hoong Krông Pa, tỉnh Gia Lai, ơy vêy 1,2ha k’tiếc ha rêê; căh vêy ca van ha dợ cung zập đoọng băn tr’mung âng 10 cha nắc ma nuýh cóh đong. C’moo 2014 lâng 2015, tu căh zập zên k’rong bhrợ têng cha, t’coóh vặ 40 ức đồng âng muy pr’loọng đong đăn cóh vel đoọng chóh a rong. Lâng zên lãi nắc 5%/c’xêê, tước x’rịa c’moo 2016, pazêng đợ zên xoọc tr’nợơp lâng lãi nắc k’nặ 90 ức đồng. Tu bơr c’moo đâu căh vêy bơơn hân noo rau rị, t’coóh Dư căh vêy zên chroót lãi nắc crêê apêê đoọng vặ zên pa ép pay k’tiếc đoọng chroót đợ zên nợ nắc đoo. Ặt ma mông pa tệêt lâng ha rêê ha lai, nâu kêi căh dzợ vêy k’tiếc bhrợ têng, pr’loọng đong t’coóh nắc muy năl bhrợ thuê đoọng ha pân lơơng đoọng băn tr’mông z’lấh t’ngay. Mơ chu pa hay tước bh’rợ vặ zên tợơ apêê cr’nhăng, t’coóh zêng xợơng mốp loom, tu a đoo n’nặc nắc pr’loọng đong t’coóh Ksor Dư dưr váih đha rựt đha rắh zr’nắh k’đháp pa bhlầng:“K’tiếc nắc đoo a đay ơy lóih bhrợ têng, a zi prướh bhrợ tợơ đanh ặ. Đhị lấh muy c’moo nắc apêê lấh pay, xợơng t’u loom ha dợ cơnh năl chếêc bhrợ dzợ. Căn p’niên moon a cu oó chệêt, đoọng ha pêê pay k’tiếc, ha y vêy zên nắc câl pa văl k’tiếc. Ha dợ tợơ bơơn zên, vêy k’tiếc nắc vêy choom bơơn zên, lướt bhrợ đoọng ha pân lơơng nắc bơơn ha mơ vêy. Lalấh t’u loom ha dợ căh năl cơnh bhrợ dzợ”.

      Bh’rợ vặ zên tợơ apêê cr’nhăng lâng đợ zên lãi bấc dal nắc dưr váih bấc k’rơ đhị apêê vel bhươl acoon cóh âng chr’hoong Krông Pa, tỉnh Gia Lai. Muy cóh pazêng rau tu bha lầng nắc tu đhanuôr k’đháp vặ zên âng ngân hàng.

       Lâng ngân hàng chính sách nắc muy đoọng apêê pr’loọng đong đha rựt lâng đăn đha rựt a năm vặ, ha dợ đợ zên cung căh zập đoọng ha đhanuôr k’rong bhrợ têng cha. Cóh đếêc, đhanuôr nắc căh choom, căh bơơn  vặ zên tợơ apêê ngân hàng thương mại. Muy đăh nắc tu pazêng đhanuôr căh vêy bha ar bhrôông đoọng ha đhăm k’tiếc âng đong đay. Đăh lơơng nắc tu ngân hàng thương mại k’rang bêl đoọng vặ zên cơnh lâng apêê zr’lụ ch’ngai bha dăh, zr’lụ đhanuôr acoon cóh, tu kinh doanh nắc lêy pa chắp tước bh’nơơn đơơng chô lâng pa xiêr rau căh pr’đoọng.

       K’đháp bơơn pa đăn, bơơn vặ zên tợơ ngân hàng nắc đhanuôr chếêc lêy vặ tợơ apêê cr’nhăng. A noo Ksor Breng, Bí thư đoàn đha đhâm c’mor chr’val Phú Cần, chr’hoong Krông Pa, đoọng năl, nâu đoo nắc pr’đợơ đoọng apêê cr’nhăng liêm buôn pa ép đhanuôr. Đhanuôr nắc lêy zâng lâng đợ zên vặ lãi suất bấc dal lâng pazêng rau k’đươi pa ép lơơng:“Đhanuôr nắc lêy zâng lâng rau bil bal. Đại lý, apêê cr’nhăng nắc apêê cha bơr hun. Hun tr’nợơp nắc bêl a đay vặ zên apêê ơy pay zên lãi suất. Xang a đay pa câl chr’nóh chr’bệêt nắc apêê pa ép chr’nắp dzợ, tu a đay ơy vặ zên apêê. Ha dang a đay pa câl đoọng ooy lơơng nắc chr’nắp dal lấh. Ha dang đay pa câl ooy lơơng nắc a đay zâng lâng bil bal bấc lấh mơ dzợ, tu apêê dáp zên lãi lalay cơnh”.

      Đắh lơơng, bh’rợ vặ zên tợơ apêê cr’nhăng lãi suất bấc dal dzợ tu rau lơơng, nắc tợơ rau căh lấh năl âng đhanuôr.   Chợơ bhlầng, tu c’năl âng đhanuôr căh lấh liêm dal, bấc ngai căh choom pa chắp, dáp lêy nắc lướt vặ zên, vêy ngai dzợ vặ đợ zên tợơ apêê cr’nhăng bấc pa bhlầng. Nắc cơnh pr’loọng đong a noo A Lê Tung, vel Thim, chr’val Phú Cần, chr’hoong Krông Pa, nắc ặt cóh t’nooi pr’loọng đong đha rựt tu cơnh đếêc bơơn Ngân hàng chính sách đoọng vặ 20 ức đồng đoọng pa liêm đong ặt. Cr’nọo bh’rợ pa liêm đong ặt xăl lâng quyết định xây đong t’mêê tu cơnh đếêc nắc a noo Tung vặ zên tợơ a conh căn, a đhi noo, k’bhúh xoọng 200 ức đồng, vặ pa xoọng tợơ apêê cr’nhăng 150 ức đồng. Đhr’nong đong ơy ta bhrợ têng xang liêm pậ, lêy căh vêy đui cơnh pr’loọng đong đha rựt dzợ, ha dợ cóh bêl đâu nắc a noo nợ nần bấc ơl, k’rang k’uôl đhr’năng chroót nợ, pa bhlầng nắc nợ zên âng apêê cr’nhăng. Lâng đợ zên lãi 3%/c’xêê, pazêng bh’nơơn bh’rợ âng pr’loọng đong nắc muy g’nưm tợơ 1,4ha k’tiếc ha rêê chóh a rong, căh năl tước ha bêl pr’loọng đong a noo vêy choom chroót lứch đợ zên nợ:“Acu vặ đhị thị trấn Phú Túc nâu a năm. Lãi suất 1 ức nắc 30 r’bhầu đồng muy c’xêê. A đay k’đháp k’ra nắc đay vặ, vêy mặ chroót lãi hay căh nắc căh ơy năl. A cu cung k’rang pa bhlầng, nâu kêi căh năl chếêc bhrợ têng n’hau động chroót nợ n’đhơ năl ghít c’moo đâu nắc vặ lalấh bấc zên. Nâu kêi mị díc điêl căh năl rau chếêc bhrợ t’bơơn zên đoọng chroót nợ, căh năl đoo c’moo vêy chroót lứch nợ”.

      Ting cơnh dáp lêy âng Công an chr’hoong Krông Pa, tỉnh Gia Lai, prang chr’hoong xoọc vêy 88 pr’loọng đong cr’nhăng đoọng ha lấh 3.000 pr’loọng đhanuôr vặ zên lâng đợ zên lấh 80 tỷ đồng, lâng đợ zên lãi bấc bhlầng nắc 3-5%/c’xêê. Đại uý Trần Xuân Hoàng, Phó Đội trưởng Đội An ninh, Công an chr’hoong Krông Pa đoọng năl, đơn vị ơy lêy cha mệêt bh’rợ k’rong đoọng vặ zên cơnh lâng apêê pr’loọng cr’nhăng, tọom bhrợ bơr pêê pr’loọng, nắc lêy k’đươi moon cớ apêê pr’loọng đong cr’nhăng gr’hoọt moon lâng bhrợ têng crêê cơnh quy định pháp luật.

Đhơ cơnh đếêc, ting cơnh Đại uý Trần Xuân Hoàng, nâu đoo nắc bh’rợ tự nguyện tu cơnh đếêc k’đháp đoọng bhrợ têng. Đọong k’đhợơng lêy đhr’năng nâu, bh’rợ bhrợ têng đơ bhlầng nắc xay moon đoọng pa dưr dal c’năl âng đhanuôr:“Tu căh bơơn vặ zập đăh zên bạc, căh vêy zên đoọng bhrợ têng cha nắc đhanuôr chếêc lêy tước apêê c’la k’rong bhrợ têng zước vặ đoọng vêy zên bhrợ têng cha. Tợơ lêy cha mệêt nắc Công an chr’hoong ơy bhrợ pa dưr c’lâng bh’rợ k’đươi đhanuôr cóh zr’lụ acoon cóh đoọng xay moon ha đhanuôr nắc đăh rau căh liêm âng bh’rợ đoọng vặ zên pay lãi bấc dal cung cơnh apêê quy định âng pháp luật crêê tước bh’rợ nâu đoọng ha đhanuôr oó dzợ ting pấh vặ zên  lãi suất bấc dal”. 

Krông Pa- Gia Lai: Tín dụng đen càn quét buôn làng

                                                                 Công Bắc

Hoạt động tín dụng đen giờ đã vươn đến các buôn làng vùng sâu của Tây Nguyên, đáng báo động. Bà con ở các buôn làng đi vay với lãi suất quá cao khiến nhiều người không còn khả năng trả nợ. Trong khi đó, các tư thương thì giàu lên nhanh chóng nhờ kiếm lợi từ lãi suất cao của người nghèo. Đây là vấn đề nổi cộm về kinh tế, xã hội rất dễ kéo theo những bất ổn về an ninh trật tự.

       Gia đình ông Ksor Dư, dân tộc Jarai, ở  buôn  Thim, xã Phú Cần, huyện Krông Pa, tỉnh Gia Lai, từng có 1,2ha đất rẫy; không khá giả nhưng cũng đủ để nuôi sống cả gia đình gần 10 người. Năm 2014 và  2015, do  thiếu vốn đầu tư, ông vay 40 triệu đồng của một hộ tư thương gần làng để trồng sắn. Với lãi suất là 5%/tháng, đến cuối năm 2016, tổng số tiền gốc và lãi là gần 90 triệu đồng. Do hai năm này vụ mùa thất bát, ông Dư không có tiền trả lãi nên bị tư thương ép lấy đất gán nợ. Sống gắn bó với nương rẫy, nay mất đất, gia đình ông chỉ còn biết đi làm thuê để kiếm sống qua ngày. Mỗi lần nhắc đến vay tư thương, vay tín dụng đen, ông đều cảm thấy uất nghẹn, vì nó mà gia đình ông trở nên bần cùng:“Đất đó mình quen làm rồi, mình khai hoang từ lâu rồi. Chỉ hơn một năm mà họ lấy đất thì buồn thôi chứ biết làm sao được. Bà xã tôi nói ông đừng có chết, cho người ta lấy đi, mai mốt có tiền thì mua lại đất. Nhưng mà tiền đâu ra, có đất mới có tiền chứ, đi làm công, đi làm mướn thì được bao nhiêu. Quá buồn chứ, buồn lắm nhưng không biết làm sao nữa.”

Việc vay tư thương với lãi suất cao đã trở nên phổ biến ở các buôn làng dân tộc thiểu số của huyện Krông Pa, tỉnh Gia Lai. Một trong những nguyên nhân chính là do bà con khó tiếp cận các nguồn vốn ngân hàng.

Đối với ngân hàng chính sách chỉ giải ngân cho các đối tượng hộ nghèo và cận nghèo nhưng nguồn vốn cũng chưa đủ để người dân đầu tư sản xuất. Trong khi đó, người dân gần như không thể tiếp cận vốn từ các ngân hàng thương mại. Một phần vì hầu hết bà con không có bìa đỏ cho các diện tích đất của mình. Phần khác vì các ngân hàng thương mại rất e ngại khi giải ngân vốn ở vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số, bởi kinh doanh cần tính toán lợi nhuận và hạn chế rủi ro.

Khó tiếp cận vốn từ ngân hàng khiến người dân buộc phải tìm đến tư thương. Anh Ksor Breng, Bí thư Đoàn Thanh niên xã Phú Cần, huyện Krông Pa, cho biết, đây chính là điều kiện để tư thương có thể dễ dàng chèn ép người dân. Người dân buộc phải chấp nhận những khoản vay lãi ngất ngưởng cùng những ép buộc khác: “Người nông dân đương nhiên là bị thiệt thòi. Đại lý, tư thương là họ ăn hai phần. Phần thứ nhất khi mình vay tiền thì họ đã lấy tiền lãi suất. Rồi khi mình bán nông sản thì họ ép giá nữa, do là mình đã vay mượn của họ rồi. Nếu mình bán ở ngoài có thể giá nó lên hơn, nhưng nếu mình bán ở ngoài thì mình còn thiệt thòi hơn, vì họ sẽ tính lãi suất khác cho mình.”

Ở khía cạnh khác, việc vay vốn tư thương lãi suất cao còn có nguyên nhân từ sự thiếu hiểu biết của người dân. Đáng tiếc, do nhận thức còn hạn chế, nhiều người không tính toán được nên đi vay, thậm chí vay với số tiền lớn của tư thương. Như gia đình anh A Lê Tung, buôn Thim, xã  Phú Cần, huyện Krông Pa, thuộc diện hộ nghèo nên được Ngân hàng chính sách cho vay 20 triệu đồng để sửa chữa nhà ở. Ý định sửa nhà được thay bằng quyết định xây nhà nên anh Tung vay bố mẹ, họ hàng 200 triệu, vay thêm tư thương 150 triệu. Căn nhà dựng lên khá to đẹp, không giống với gia cảnh của hộ nghèo nhưng lúc này anh ngập trong nỗi lo trả nợ, nhất là khoản nợ tư thương. Với mức lãi 3%/tháng, mỗi năm, anh phải trả tư thương hơn 50 triệu đồng. Trong khi đó, toàn bộ thu nhập của gia đình chỉ trông vào 1,4ha đất rẫy trồng sắn, không biết đến bao giờ gia đình anh mới trả hết nợ: “Mình vay ở thị trấn Phú Túc đây thôi. Lãi  suất 1 triệu là 30 nghìn một tháng. Mình khó khăn thì mình vay, trả được lãi hay không thì mình chưa biết nữa. Mình cũng rất lo lắng, giờ không biết làm gì để trả được nợ, biết là năm nay vay quá nhiều tiền. Giờ vợ chồng không biết làm gì mà trả được nợ, không biết năm nào mới trả hết.”

Theo thống kê của Công an huyện Krông Pa, tỉnh Gia Lai, toàn huyện hiện có 88 hộ tư thương cho hơn 3.000 hộ dân vay với số tiền hơn 80 tỷ đồng, với mức lãi suất phổ biến từ 3 đến 5%/tháng. Đại úy Trần Xuân Hoàng, Phó đội trưởng Đội An ninh, Công an huyện Krông Pa, cho biết, đơn vị đã tiến hành rà soát việc đầu tư cho vay đối với các hộ tư thương, xử phạt một số trường hợp, tiếp tục yêu cầu các hộ tư thương cam kết thực hiện đúng các quy định pháp luật.

Tuy nhiên theo Đại úy Hoàng, đây là quan hệ tự nguyện nên rất khó xử lý. Để ngăn chặn tình trạng này, biện pháp chủ yếu là tuyên truyền để nâng cao nhận thức người dân: “Do không tiếp cận được các nguồn vốn, không có vốn sản xuất thì bà con tìm đến các chủ đầu tư cho vay để có vốn sản xuất. Qua khảo sát thì Công an huyện đã xây dựng kế hoạch phát động quần chúng trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số để tuyên truyền cho bà con về tác hại của hoạt động cho vay lãi suất cao cũng như các quy định của pháp luật liên quan đến hoạt động này để bà con không tham gia đi vay lãi suất cao nữa.”./.