Đhị râu p’răng rơợng cơnh đía óih, a dích Nguyễn Thị Nhã ặt cóh vel Giang Tắc, phường Điện Ngọc, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam  x’xir chơớc lêy ting tu bhơi cóh nang chr’nóh. Ặt đhị rúh tơợ a hay hắt,  a dích Nhã nắc muy bhrợ cóh zr’lụ nang chr’nóh đăn đong. Đhr’nong đong a dích Nhã l’lăm a hay ting nắc đhị p’lơớp cán bộ cóh c’moo zêl prúh a rập a bhuy. Cóh đhr’nong đong n’nâu xoọc bhuốih 7 cha nắc liệt sĩ, 2 cha nắc a mế Việt Nam anh hùng. Nâu câi nắc pa zêng đong lâng zr’lụ nang chr’nóh âng a dích zêng ặt cóh dự án. Chính quyền bhrợ quyết định pa chô 22,4 hécta zr’lụ vel Giang Tắc pa đớp đoọng ha Công ty Cổ phần K’rong bhrợ pa dưr đô thị Đất Quảng – Quảng Nam bhrợ dự án pa dưr đô thị. A dích Nhã đoọng năl, bấc nắc đhăm k’tiếc bhrợ têng ha rêê đhuốch âng pr’loọng đong a dích zêng âi pa đớp đoọng ha  doanh nghiệp lứch, nâu câi dzợ 3 đhr’nong đong đăn đêếc lâng lấh 1.000 mét vuông k’tiếc chr’nóh, ha dang pa chô k’tiếc nắc công choom chroót đoọng z’zăng glặp. Công ty Cổ phần K’rong bhrợ pa dưr đô thị Đất Quảng – Quảng Nam âi bhrợ 1 z’đêr g’roong dal moon nắc “ cha groong chuốh” oó t’păr ooy đong a dích. N’đhơ cơnh đêếc tơợ t’ngay vêy z’đêr n’nâu, a dích Nguyễn Thị Nhã bh’nhăn mốp loom: “Bhrợ z’đêr n’nâu púih zăr chêệt. Âi chroót pa chô zên glặp nắc a cu đhấc, cắh nắc ng’cơnh choom đhấc. bêl zêl prúh a rập a bhuy cóh piing bom cóh dúp cha rắh công ặt cóh đâu, nắc nâu câi bhrợ z’đêr cơnh đâu, ng’cơnh moon cắh mốp loom, bhrợ đoọng ha zi đơớh chêệt”.

  Phường Điện Ngọc, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam nắc đhị tr’đăn lâng thành phố Đà Nẵng. Bêl zên k’tiếc Đà Nẵng dưr dzoóc p’jớh nắc chr’nắp k’tiếc cóh đâu công dưr ting dưr dzoóc. Muy bơr đong k’rong bhrợ ton moon t’váih bấc dự án đoọng zước đoọng k’tiếc. Đợ tước bêl cr’chăl n’nâu, đhêêng cơnh zr’lụ đô thị t’mêê Điện Nam – Điện Ngọc âi vêy 7 dự án đô thị bhrợ têng xang, 24 dự án xoọc brhợ têng la lơ, 42 dự án cắh âi xay bhrợ; cắh âi dáp knoọ 100 dự án ga mắc k’tứi cắh ặt đhị zr’lụ Đô thị t’mêê Điện Nam – Điện Ngọc xoọc cóh cr’chăl bhrợ pa xang bha ar pa tơi k’rong bhrợ. A noo Đặng Vũ ặt cóh phường Điện Ngọc, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, pa zêng đhăm k’tiếc âng chính quyền pa chô đoọng pa đớp ooy doanh nghiệp nắc zêng k’tiếc chóh brhợ, chr’nắp chroót pa chô đệ. Đong k’rong bhrợ xang bêl bhrợ têng hạ tầng, pác lô pa câl cơnh lâng chr’nắp dzoóc dal k’ha riêng chu tr’piing lâng chr’nắp ta chroót đoọng ha đha nuôr: “K’tiếc k’buynh bele a hay a mế a ma đớc đoọng, nâu câo pa đớp đoọng lứch ha doanh nghiệp Tập đoàn Đất Quảng đoọng ra li k’tiếc. nâu câi a mế a ma nắc ặt cóh đong, a zi lướt pa bhrợ thuê cơnh đâu. Bêl bhrợ choom nắc vêy váih zên câl ch’nêếh chô đoọng ha k’điêl ca coon, cắh nắc pr’ngâu”.

Cóh đhăm k’tiếc tr’đăn  bhlưa thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam lâng thành phố Đà Nẵng xoọc vêy k’zệt đong k’rong bhrợ glêêng lêy apêê zr’lụ k’tiếc chr’nắp. Bấc dự án bơơn chính quyền  t’ơơi đoọng cóh zr’lụ muy chóh ha roo, a bhoo cóh apêê đhị liêm buôn n’đắh c’lâng p’rang. Bh’cộ thị xã Điện Bàn moon, tu bh’rợ chr’nắp k’rong bhrợ hạ tầng pa dưr đô thị, đhị bêl zên âng vel đong nắc hắt, tu cơnh đêếc bhrợ c’lâng bh’rợ xăl k’tiếc pay hạ tầng. Đhị đhr’năng la lua, apêê dự án n’nâuvêy bhrợ t’váih pr’dưr pr’dzoọng t’mêê đoọng ha đô thị cắh?. Lêy ooy apêê dự án xay bhrợ đhị đâu k’zệt cmoo đanh cơnh zr’lụ đô thị số 1A cắh cậ Zr’lụ đô thị số 9 ặt đhị zr’lụ đô thị t’mêê Điện Nam – Điện Ngọc bấc ngai pa cắh mốp loom. Tu, muy bơr đong k’rong bhrợ xang bêl bhrợ pa xang hạ tầng, pác lô pa câl léh k’tiếc, k’đhơợng zên tỷ nắc ha dợ lơi jợ ma nứih câl. Đợ pr’loọng câl k’tiếc bhrợ đong nắc đhêêng dáp đhị c’broo têy, mơ dzợ nắc pa câl, t’bơơn zên clếh choóh. T’coóh Phan Minh Dũng, Phó Chủ tịch UBND thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam moon, k’tiếc âng nhà nước pa chô đoọng pa đớp ooy doanh nghiệp bấc nắc k’tiếc mốp, cắh dzợ choom chóh bhrợ râu. Muy sào k’tiếc nhà nước chroót pa chô ha đha nuôr k’ha riêng ức đồng, mơ k’zệt c’moo bhrợ têng âng đha nuôr: “Xay moon ooy đhr’năng la lua nắc đhăm k’tiếc chóh ha roo cóh zr’lụ n’nâu, pa bhlâng zr’lụ chuốh, zr’lụ Đông bh’nơơn cắh bấc. rau liêm choom k’rong bhrợ đoọng ha tơơm ha roo cắh vêy dal. Zr’lụ n’nâu liêm glặp đoọng ha bh’rợ chóh bhrợ pa dưr đô thị. Điện bàn vêy đhăm k’tiếc ha roo bhứah, dâng lấh 5.600 hécta. Đoọng pa dưr đô thị, bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê nắc ghít a lua công choom đươi dua quỹ k’tiếc ha roo. Ghít nắc, cr’noọ đươi dua k’tiếc ha roo âng Điện Bàn đoọng pa dưr đô thị pa bhlâng hân”.

Bấc c’moo đăn đâu, tỉnh Quảng Nam âi ơơi đoọng k’ha riêng dự án bhrợ têng quỹ k’tiếc đhị k’tiếc chóh ha roo 2 hân noo lâng k’tiếc mốp âng đha nuôr. Ting kế hoạch, đươi dua k’tiếc tước c’moo 2020, vel đong vêy xăl 2.100 héc ta k’tiếc ha roo dzang k’tiếc  bhrợ râu lơơng. T’coóh Lê Muộn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp lâng Pa dưr pa xớc vel bhươl tỉnh Quảng Nam moon, k’tiếc ha roo bơơn dưr váih k’rơ bhâu c’moo l’lăm, p’tệêt lâng pr’ặt trmông âng đha nuôr. Tu cơnh đêếc, bêl quy hoạch dự án, apêê vel đong choom g’đách râu cr’đơơng tước k’tiếc ha roo: “Cắh vêy ton nắc Chính phủ quy định pa bhlâng ghít cóh luật. Nghị định số 35 c’moo 2015 quy định zooi đoọng, đoọng zư lêy quỹ k’tiếc chóh ha roo. Tu ahêê bhrợ bil k’tiếc chóh ha roo dzang k’tiếc râu lơơng, nắc ahêê cắh vêy pr’đơợ đoọng brhợ t’váih p’xoọng k’tiếc chóh ha roo đhị lơơng. Râu đâu p’têệt lâng yêm têêm ch’na đhắh cắh muy bấc c’moo đăn đhị đâu. N’đhơ xoọc đâu, ahêê vêy râu yêm têêm ch’na đhnắh cắh vêy nắc râu ga mắc, n’đhang nắc râu âng zấp k’tiêc sk’ruung, râu đanh đươnh cơnh acoon ma nưuíh dưr bấc, đhí boo p’răng xơớt… dzợ”.

Cắh muy cóh tỉnh Quảng Nam nắc đha nuôr đhị bấc vel đong n’lơơng xang bêl pa chô k’tiếc dưr váih tr’pang têy k’goóh. Đhị bêl đêếc, bh’rợ xay bhrợ bh’rợ tr’nêng đhị đêếc nắc xoọc bh’rợ k’đháp k’ra./.

Đất sản xuất thành đất vàng của doanh nghiệp

       PV Hoài Nam/ VOV- miền Trung

  Với mong muốn phát triển chuỗi đô thị liên hoàn, tỉnh Quảng Nam đã và đang thu hồi nhiều diện tích đất sản xuất của người dân giao cho doanh nghiệp. Thực tế này đang diễn ra rất nóng tại thị xã Điện Bàn khiến lòng dân hết sức bất bình. Hàng ngàn héc ta đất canh tác lâu năm của bà con bị chính quyền thu hồi, giao cho doanh nghiệp làm dự án. Người nông dân mất đất sản xuất phải đi làm thuê kiếm sống qua ngày.

  Dưới cái nắng như đổ lửa, bà Nguyễn Thị Nhã ở thôn Giang Tắc, phường Điện Ngọc, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam lần mò hái từng cọng rau trong vườn. Ở tuổi “xưa nay hiếm”, bà Nhã chỉ lẩn quẩn trong vườn. Ngôi nhà bà Nhã trước đây từng là nơi che giấu cán bộ những năm kháng chiến. Trong ngôi nhà này đang thờ tự 7 liệt sĩ, 2 mẹ Việt Nam anh hùng. Bây giờ thì cả ngôi nhà và khu vườn của bà nằm gọn trong vùng dự án. Chính quyền ra quyết định thu hồi 22,4  héc ta khu vực thôn Giang Tắc giao cho Công ty Cổ phần Đầu tư phát triển đô thị Đất Quảng - Quảng Nam làm dự án phát triển đô thị. Bà Nhã cho biết, phần lớn diện tích đất sản xuất nông nghiệp của gia đình bà đã giao cho doanh nghiệp rồi, giờ còn lại 3 căn nhà liền kề và hơn 1.000 mét vuông đất vườn, nếu thu hồi đất thì cũng phải đền bù thỏa đáng. Công ty Cổ phần Đầu tư phát triển đô thị Đất Quảng - Quảng Nam đã xây 1 bức tường cao ngất gọi là “chắn cát” khỏi bay vô nhà bà. Nhưng từ ngày có bức tường này, bà Nguyễn Thị Nhã thêm bức xúc: “Xây bờ tường ni nóng chết ngay. Hễ đền bù thỏa đáng thì tui đi mà không thỏa đáng răng đi được. Hồi chiến tranh trên bom dưới đạn cũng ở đây mà chừ xây cái bờ tường như rứa mà chi không ép, làm cho bọn tui mau chế”.

  Phường Điện Ngọc, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam là nơi tiếp giáp với thành phố Đà Nẵng. Khi giá đất Đà Nẵng tăng chóng mặt thì giá đất ở đây cũng tăng theo. Một số nhà đầu tư vẽ ra nhiều dự án để xin cấp đất. Đến thời điểm này, riêng khu vực đô thị mới Điện Nam - Điện Ngọc đã có 7 dự án đô thị hoàn thành, 24 dự án đang thi công dở dang, 42 dự án chưa triển khai thi công; chưa kể gần 100 dự án lớn nhỏ ngoài khu Đô thị mới Điện Nam - Điện Ngọc đang trong giai đoạn hoàn chỉnh các thủ tục đầu tư. Anh Đặng Vũ ở phường Điện Ngọc, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam cho biết, hầu hết diện tích đất mà chính quyền thu hồi cấp cho doanh nghiệp là đất sản xuất, giá đền bù thấp. Nhà đầu tư sau khi xây dựng hạ tầng, phân lô bán ra với giá cao gấp trăm lần so với giá bồi thường cho người dân: “Đất đai hồi xưa cha mẹ để lại chừ giao hết cho doanh nghiệp Tập đoàn Đất Quảng để san lấp mặt bằng. Bây giờ cha mẹ thì ở nhà, bạn em đi làm thuê ri đây. Bữa mô làm được thì mua gạo về cho vợ con, không được thì thôi.”

Trên vùng đất giáp ranh giữa thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam và thành phố Đà Nẵng hiện có hàng chục nhà đầu tư dòm ngó những “khu đất vàng”. Nhiều dự án được chính quyền cấp phép trên vùng chuyên canh cây lúa, hoa màu, ở các vị trí thuận lợi về giao thông. Lãnh đạo thị xã Điện Bàn cho rằng, do “áp lực” đầu tư kết cấu hạ tầng phát triển đô thị, trong khi nguồn ngân sách hạn hẹp nên mới đưa ra phương án đổi đất lấy hạ tầng. Trên thực tế, các dự án này có tạo ra được diện mạo mới cho đô thị?. Nhìn vào các dự án triển khai cách đây hàng chục năm như Khu đô thị số 1A hay Khu đô thị số 9 nằm trong khu đô thị mới Điện Nam - Điện Ngọc nhiều người tỏ ra bất bình. Bởi lẽ, một số nhà đầu tư sau khi hoàn chỉnh hạ tầng, phân lô bán nền ôm tiền tỷ rồi bỏ mặc người mua. Những hộ mua đất làm nhà chỉ đếm trên đầu ngón tay, còn lại là mua bán, sang nhượng khai thác chênh lệch giá. Ông Phan Minh Dũng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam cho rằng, đất mà nhà nước thu hồi để cấp cho doanh nghiệp chủ yếu là đất bạc màu, năng suất thấp. Mỗi sào đất nhà nước đền bù cho dân cả trăm triệu đồng, bằng mấy chục năm canh tác của bà con: “Xét về mặt thực tế thì diện tích đất lúa ở vùng này, đặc biệt là vùng cát, vùng Đông năng suất, sản lượng rất thấp. Hiệu quả đầu tư cho cây lúa không cao. Vùng này phù hợp để chuyển mục đích xây dựng và phát triển đô thị. Điện Bàn có diện tích đất lúa rất lớn, khoảng trên 5.600 héc ta. Để phát triển đô thị, xây dựng nông thôn mới thì rõ ràng cũng phải sử dụng quỹ đất lúa. Rõ ràng, nhu cầu sử dụng đất lúa của Điện Bàn để phát triển đô thị rất là bức thiết”.

Những năm gần đây, tỉnh Quảng Nam đã cấp phép hàng trăm dự án khai thác quỹ đất trên đất lúa 2 vụ và đất màu của người dân. Theo kế hoạch sử dụng đất đến năm 2020, địa phương sẽ chuyển 2.100 héc ta đất lúa sang đất đất phi nông nghiệp. Ông Lê Muộn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Quảng Nam cho rằng, đất lúa được hình thành hàng ngàn năm trước, gắn liền với cuộc sống của người dân. Do đó, khi quy hoạch dự án, các địa phương cần tránh ảnh hưởng đến đất lúa: “Không phải ngẫu nhiên mà Chính phủ có quy định rất chặt chẽ dưới luật. Nghị định số 35 năm 2015 quy định hỗ trợ để bảo vệ quỹ đất trồng lúa. Vì chúng ta làm mất đi đất trồng lúa qua đất khác thì chúng ta không có cơ hội để mà hình thành thêm đất lúa khác. Vấn đề này gắn với an ninh lương thực không chỉ những năm trước mắt. Mặc dù hiện nay chúng ta thấy vấn đề an ninh lương thực không phải là vấn đề lớn mà là vấn đề của mỗi quốc gia, vấn đề về lâu dài như tăng dân số, thiên tai…”

  Không riêng gì ở tỉnh Quảng Nam mà người dân tại nhiều địa phương khác sau khi bị thu hồi đất trở nên trắng tay. Trong khi đó, việc giải quyết lao động tại chỗ đang là bài toán nan giải./.