Đhanuôr La Hủ đhị chr’hoong Mường Tè, tỉnh Lai Châu vêy muy cr’chăl k’nặ dưr bil cóh bả đồ dân số Việt Nam bêl đhr’năng pr’ắt tr’mông dzợ bấc rau zr’nắh k’đháp, lâng pazêng rau j’niêng cr’bưn cắh liêm crêê ta luôn dzợ u váih, bhrợ ha đhanuôr n’nâu ting t’ngay m’bứi lấh mơ. Nắc, đươi vêy xa nay bh’rợ: Pa dưr pr’ắt tr’mông cóh zr’lụ đhanuôr acoon cóh: Cống, Mảng, La Hủ, Cờ Lao âng Thủ tướng Chính phủ, tước nâu cơy zr’lụ đhanuôr acoon cóh La Hủ đhị vel đong ơy vêy đợ rau tr’xăl ghít pa bhlâng cóh bh’rợ pa bhrợ, t’bil ha ul pa xiêr đharứt, chrooi đoọng nhâm mâng rau têêm ngăn, chủ quyền c’noong k’tiếc âng k’tiếc k’ruung.

Cóh 5 c’moo ahay, zr’lụ đhanuôr La Hủ đhị chr’val Tá Ba, âng chr’hoong Mường Tè, tỉnh Lai Châu nắc muy rau zr’nắh k’đháp lâng c’bhúh lướt pa bhrợ. Lấh ooy đhr’năng bil muy t’ngay ng’lướt ooy chr’val, nắc đhr’năng pr’ắt tr’mông âng đhanuôr pa bhlâng zr’nắh k’đháp. Ta bhúch xa nay, c’năl âng đhanuôr ếp, j’niêng cr’bưn cắh liêm crêê, bấc bhlâng nắc ắt mamông cóh pợ zêng đhị ha rêê đhuốch ch’ngai lâng zr’lụ n’lơơng. Pr’ắt tr’mông âng đhanuôr đươi dua bấc ooy bh’rợ ta bơơn a chim a đhắh, ta bơơn p’lêê p’coo tơợ crâng đoọng t’mông.

Cóh x’rịa c’moo 2011, xa nay bh’rợ: Pa dưr pr’ắt tr’mông cóh zr’lụ đhanuôr acoon cóh Mảng, La Hủ, Cờ Lao vêy chính phủ prá xay xang lâng xay bhrợ. Tơợ rau zúp zooi zên âng xa nay bh’rợ, chính quyền vel đong ơy k’rong bhrợ đh’rứah lâng bấc zên n’lơơng đoọng zúp zooi đhanuôr bhrợ đong ắt; m’ma chr’nóh, bh’năn băn đoọng pa dưr bh’rợ pa bhrợ; pazêng bh’rợ văn hoá, xã hội nắc vêy ta k’rang bhrợ… tu cơnh đêếc, tước nâu cơy pr’ắt tr’mông âng đhanuôr cóh bhươl cr’noon manuýh La Hủ đhị zr’lụ vêy bấc rau liêm pr’hay. A moó Lỳ Xá Dứ, ắt cóh cr’noon Tá Bạ, chr’val Tá Bạ, chr’hoong Mường Tè prá: “Pr’loọng đong a moó nắc vêy bấc pa bhlâng nhà nước zúp zooi bhrợ đoọng đong ắt, bhrợ ruộng ha rêê, đoọng pa dưr pr’ắt tr’mông. Acu n’niên bơr p’nong a năm k’coon, cắh n’niên bấc cơnh k’conh pa bhướp ahay dzợ, đoọng k’coon tước ooy trường học cr’liêng chữ lâng băn anhi đoo liêm crêê lấh mơ…”

Muy cóh pazêng rau tu bhrợ t’váih rau zr’nắh k’đháp âng đhanuôr La Hủ đhị vel đong nắc c’lâng lướt. L’lăm ahay, đoọng lướt tơợ zr’lụ chr’hoong tước ooy chr’val nắc lứch bơr, pêê t’ngay, pa bhlâng nắc c’lâng tơợ chr’val lướt ooy bhươl cr’noon nắc tỵ acoon c’lâng k’tứi lướt cóh crâng. Pa bhlâng nắc đhanuôr ắt mamông la léh cóh zr’lụ k’coong, nắc bh’rợ lướt xay moon, bhrợ têng pazêng c’lâng xa nay âng Đảng, chính sách pháp luật âng Nhà nước bấc rau cắh liêm choom. A noo Lý Ga Hừ, muy cha nắc đhanuôr cóh cr’noon Tá Ba xay truíh: “L’lăm ahay c’lâng cắh liêm, nắc bh’rợ lướt câl đác mắm, cr’liêng bhoóh công zr’nắh k’đháp. Nâu cơy c’lâng liêm ặ, xe máy lướt liêm buôn nắc đhanuôr bhrợ cha liêm choom lấh mơ. Nhà nước ơy zúp zooi đoọng ha đhanuôr zi bấc pa bhlâng, đác mắm, cr’liêng bhoóh công vêy ta đoọng, tu cơnh đêếc bhươl cr’noon nâu cơy công la lay cơnh lâng ahay.”

Tơợ zên âng xa nay bh’rợ lâng pazêng rau zên n’lơơng, tước nâu cơy chr’val Tá Ba ơy vêy chính quyền vel đong zúp zooi bhrợ têng đoọng k’nặ 300 đhr’nong đong ắt. Bấc pr’loọng đong vêy ta k’dua bhrợ têng đong pr’noong, k’coon ta đhi tước ooy trường học cr’liêng chữ, vêy ta zúp zooi ooy zên cha bán trú… chrooi đoọng pa xiêr đhr’năng pr’loọng đong đharứt âng vel đong tơợ lấh 90% xiêr dzợ mơ lấh 60%. Đoọng zư lêy văn hoá truyền thống âng đhanuôr La Hủ, chính quyền vel đong ơy zúp zooi pazêng bhươl cr’noon đợ tr’coọ xa nul lâng bhrợ pa dưr bấc bhiệc bhan chr’nắp pr’hay âng đhanuôr acoon cóh, đoọng đhanuôr vêy p’xoọng pr’đơợ zư lêy rau chr’nắp pr’hay âng acoon cóh đay.

T’coóh Lý Nhù Hừ, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân chr’val Tá Ba, chr’hoong Mường Tè xay moon: Đợ rau zúp zooi tơợ xa nay bh’rợ, đh’rứah lâng pazêng chính sách zúp zooi n’lơơng vêy ta bhrợ đh’rứah, cơnh: t’nơơm chr’nóh, bh’năn băn, ch’néh zâl ha ul… chr’nắp bhlâng nắc bh’rợ t’bhlâng xay moon, pa choom bhrợ têng kinh tế âng cơ quan chức năng lâng chính quyền vel đong, c’năl âng đhanuôr nắc vêy ta ha dưr dal, pazêng rau j’niêng cr’bưn cắh liêm crêê vêy ta t’bil lơi, doọ dzợ vêy đhr’năng tal crâng bhrợ ha rêê cơnh l’lăm ahay lâng an ninh chính trị cóh zr’lụ c’noong k’tiếc vêy ta zư lêy nhâm mâng. T’coóh Lý Nhù Hừ prá: “Tơợ bêl xay bhrợ xa nay bh’rợ 1672 đhị zr’lụ chr’val Tá Ba, t’piing lâng ahay vêy xa nay bh’rợ nắc c’năl âng đhanuôr liêm choom lấh mơ, bh’rợ pa dưr pr’ắt tr’mông công liêm choom, văn hoá xã hội âng đhanuôr váih liêm crêê lấh mơ t’piing lâng pazêng c’moo ahay. Vêy xa nay bh’rợ n’nâu đhanuôr công chắp hơnh chính quyền zập cấp lâng rơơm kiêng nắc vêy k’rang zúp zooi bấc lấh mơ dzợ lâng đhanuôr acoon cóh đhị đâu.”

Xa nay bh’rợ pa dưr pr’ắt tr’mông zr’lụ đhanuôr acoon cóh Cống, Mảng, La Hủ, Cờ Lao ơy la lua bhrợ t’váih rau chr’nắp pr’hay t’mêê tước lâng đhanuôr La Hủ đhị chr’val Tá Ba cóh xa nay t’bil ha ul pa xiêr đharứt, pa dưr pr’ắt tr’mông bhrợ tr’xăl pr’ắt tr’mông âng đhanuôr acoon cóh./.

Lai Châu: Nhiều đổi thay ở vùng đồng bào La Hủ

Khắc Kiên

Dân tộc La Hủ tại huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu một thời từng có nguy cơ biến mất trên bản đồ dân số Việt Nam khi điều kiện kinh tế, xã hội còn nhiều khó khăn, và các hủ tục lạc hậu đeo bám, khiến dân số ngày một giảm. Thế nhưng, nhờ đề án “Phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào các dân tộc: Cống, Mảng, La Hủ, Cờ Lao” của Thủ tướng Chính phủ, đến nay vùng đồng bào La Hủ tại địa phương đã có những đổi thay rõ rệt trong sản xuất, xóa đói giảm nghèo, góp phần đảm bảo an ninh trật tự, chủ quyền biên giới quốc gia.

       Cách đây khoảng 5 năm, vùng đồng bào dân tộc La Hủ ở xã Tá Bạ, thuộc huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu là một thử thách lớn đối với các đoàn công tác. Ngoài việc phải mất cả ngày đường về xã, thì điều kiện vật chất và tinh thần của bà con cực kỳ khó khăn. Thiếu thông tin, dân trí thấp, phong tục tập quán lạc hậu, chủ yếu sinh sống ở nương lán cách biệt với bên ngoài. Cuộc sống bà con phụ thuộc phần lớn vào việc săn bắt, hái lượm từ rừng.  

Cuối năm 2011, đề án "phát triển kinh tế - xã hội vùng các dân tộc Mảng, La Hủ, Cống, Cờ Lao" được chính phủ thông qua và triển khai. Từ nguồn hỗ trợ của đề án, chính quyền địa phương đã lồng ghép với nhiều nguồn vốn khác để hỗ trợ cho người dân làm nhà; cây con giống để phát triển sản xuất; các hoạt động văn hóa, xã hội được đặc biệt quan tâm... nên đến nay bộ mặt nông thôn ở các bản làng người La Hủ trên địa bàn đã có nhiều khởi sắc. Chị Lỳ Xá Dứ, ở bản Tá Bạ, xã Tá Bạ, huyện Mường Tè cho biết: “Gia đình mình được nhà nước hỗ trợ nhiều để làm nhà, làm ruộng nương để phát triển kinh tế. Mình chỉ đẻ hai đứa thôi không đẻ nhiều như ông bà ngày trước nữa, để cho con đến trường học chữ và nuôi chúng tốt hơn...”

Một trong những nguyên nhân dẫn đến khó khăn của đồng bào La Hủ ở địa phương là hệ thống giao thông. Trước đây, để đi từ trung tâm huyện về trung tâm xã phải mất hai, ba ngày, nhất là đường từ xã về bản chỉ là những con đường mòn xuyên rừng. Đặc biệt, do bà con sinh sống rải rác ở các mỏm đồi khác nhau, nên việc tuyên truyền, vận động, triển khai các chủ trường, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước hạn chế. Anh Lý Gạ Hừ, một người dân ở bản Tá Bạ chia sẻ: “Trước đường xá không thông nên đi mua mắm muối cũng khó khăn. Giờ đường xá thông rồi, xe máy đi cũng thuận tiện nên bà con mình làm ăn thuận lợi hơn. Nhà nước đã hỗ trợ nhiều cho bà con, kể cả mắm muối cũng hỗ trợ nên bây giờ bản làng khác nhiều rồi”.

        Từ nguồn vốn của đề án và các nguồn vốn khác, đến nay xã Tá Bạ đã được chính quyền địa phương hỗ trợ làm cho gần 300 nhà ở. Phần lớn hộ gia đình đã được tuyên truyền và hỗ trợ làm nhà vệ sinh, con em được đến trường học chữ, được hỗ trợ ăn bán trú... góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo của địa phương từ trên 90% xuống còn hơn 60%. Để bảo tồn văn hóa truyền thống văn hóa dân tộc La Hủ, chính quyền địa phương đã hỗ trợ từng bản các bộ nhạc cụ truyền thống và phục dựng nhiều lễ hội đặc trưng của dân tộc, để bà con có thêm điều kiện giữ gìn bản sắc dân tộc mình. 

Ông Lý Nhù Hừ, Chủ tịch UBND xã Tá Bạ, huyện Mường Tè cho biết: Nguồn hỗ trợ từ đề án, cùng với các chính sách hỗ trợ khác được lồng ghép như: cây trồng, vật nuôi, gạo cứu đói... đặc biệt là việc nỗ lực tuyên truyền, hướng dẫn cách làm kinh tế của cơ quan chức năng và chính quyền địa phương, nhận thức của người dân được nâng lên, các hủ tục lạc hậu được đẩy lùi, không còn tình trạng đốt rừng làm nương rẫy như trước và an ninh chính trị vùng biên được giữ vững. Ông Lý Nhù Hừ nói: “Từ khi triển khai 1672 trên địa bàn xã Tá Bạ, so với trước khi chưa có đề án thì bà con nhân dân có nhận thức tốt hơn,  phát triển kinh tế xã hội khá hơn, văn hóa xã hội của bà con tăng lên so với mấy năm về trước. Có được đề án này bà con nhân dân cũng rất cảm ơn chính quyền các cấp và cũng mong muốn được quan tâm hơn nữa đối với đồng bào nơi đây”

Đề án phát triển kinh tế, xã hội vùng đồng bào các dân tộc Cống, Mảng, La Hủ, Cờ Lao đã thực sự mang luồng gió mới đến với đồng bào La Hủ ở xã Tá Bạ trong xóa đói giảm nghèo, phát triển kinh tế - xã hội, làm đổi thay đời sống đồng bào./.