T’nơơm chè tỵ nắc t’nơơm ty đanh cóh apêê chr’hoong da ding k’coong zr’lụ ếp âng tỉnh Lai Châu. Hân đhơ cơnh đêếc, cóh cr’chăl ahay, t’nơơm chr’nóh n’nâu nắc vêy chính quyền vel đong đơơng chóh ooy apêê chr’hoong da ding k’coong lâng lêy nâu đoo nắc t’nơơm chr’nóh chr’nắp đoọng t’bil ha ul pa xiêr đharứt đoọng ha đhanuôr acoon cóh.

Ắt cóh zr’lụ dal lấh 1.600 mét t’piing lâng mặt đác biển, chr’val Xà Dề Phìn, chr’hoong Sìn Hồ nắc zr’lụ ắt mamông bha lâng âng đhanuôr Mông, pr’ắt tr’mông đươi dua bấc bhlâng nắc ooy bh’rợ ha rêê đhuốch. Tơợ zr’lụ chè đanh đươnh cóh vel đong, bơr c’moo ahay chr’hoong Sìn Hồ ơy bhrợ têng nghị quyết pa dưr zr’lụ chóh chè zazum đhị đâu. Zr’lụ da ding bấc bhơi xấc cắh vêy chr’nóh chr’bêết, đhanuôr cắh choom chóh chr’nóh rau lơơng nắc nâu cơy vêy ta chóh lứch t’nơơm chè. Bơr c’moo tơợ t’ngay đơơng âng m’ma chô đơơng chóh, tước nâu cơy t’nơơm chè nắc dưr váih liêm crêê, cóh tr’nơớp ng’lêy nắc chắt váih liêm lâng đhr’năng pleng k’tiếc cóh đâu lâng bhrợ t’váih rau tin đươi lâng đhanuôr acoon cóh âng vel đong. Pr’căn Giàng Thị Mẩy, muy cha nắc đhanuôr chóh chè đhị chr’val Xà Dề Phìn, chr’hoong Sìn Hồ prá: “Tr’nơớp tơớp chóh nắc k’noọ cắh vêy u chắt váih liêm, tu cóh l’lăm ahay ơy chóh muy bơr rau chr’nóh đhị đhăm k’tiếc n’nâu nắc lứch chắt cắh liêm. Vêy cán bộ chô p’too pa choom, đhanuôr nắc t’bhlâng chóh bhrợ lâng lêy t’nơơm chè chắt váih liêm pa bhlâng. Acu lâng đhanuôr cóh chr’val bhui har pa bhlâng, rơơm kiêng đơớh tước t’ngay pay pa chô.”

Hân đhơ nắc m’ma ch’nóh t’mêê, nắc tước nâu cơy prang chr’val ơy  vêy 170 pr’loọng đong nhăn chóh bhrợ, đong m’bứi bhlâng công lấh 1 hecta, đong bấc bhlâng tước k’zệt hecta. Tơợ đanh ahay đhanuôr nắc đhiệp muy chóh bhrợ a bhoo, ha roo cóh ha rêê, nắc nâu cơy đh’rứah lâng rau zúp zooi âng cán bộ trung tâm khuyến nông chr’hoong, đhanudr nắc pa choom chóh bhrợ lâng zư lêy t’nơơm chè. Bh’rợ chóh chè xoọc đâu nắc vêy ta bhrợ t’bhứah cóh prang bhươl cr’noon cóh chr’val lâng dưr váih t’nơơm chr’nóh bha lâng xăl đợ chr’nóh ty đanh cóh vel đong. T’coóh Đặng Kiên, cán bộ kỹ thuật Trạm khuyến nông chr’hoong Sìn Hồ prá: “Trạm ơy pazum đh’rứah lâng apêê chr’val chóh bhrợ m’ma chà Shan, tu chr’nóh n’nâu crêê cơnh lâng zr’lụ da ding k’coong. Lâng chr’val Xà Dề Phìn t’nơơm chè chắt váih liêm pa bhlâng. Rau liêm choom bhlâng nắc t’nơơm chè crêê cơnh lâng pleng k’tiếc cóh vel đong n’nâu.”

Bêl ng’đương pay pa chô tơợ đhăm chè t’mêê chóh, xoọc đâu zr’lụ chè bha lâng ga mắc lấh muy zệt hecta, chắt váih k’ha riêng c’moo ơy lâng đhị za nươr lâng công chô đơơng thu nhập nhâm mâng đoọng ha đhanuôr vel đong. Tơợ t’ngay bơơn lêy zr’lụ chè ty đanh, vel đong ơy k’đơơng k’r’bhâu ta mooi tước lêy, công cơnh chêếc n’năl ooy văn hoá âng đhanuôr cóh đâu. Đươi vêy cơnh đêếc, đh’rứah lâng bh’rợ pa câl axậ chè t’viêng, chè goóh lâng đoọng ha ta mooi đươi bêl ắt đanh cóh vel đong, đhanuôr nắc dzợ vêy đợ rau bơơn pay pa chô z’zăng bấc đoọng nhâm mâng pr’ắt tr’mông. T’coóh Mùa Hồ Sinh, ắt cóh cr’noon Chang, chr’val Xà Dề Phìn, chr’hoong Sìn Hồ prá: “Zập c’moo bhươn t’nơơm chè ty âng pr’loọng đong công bơơn pay pa chô mơ bơr pêê chu, muy chu k’dâng tơợ 6 tước 7 tạ, chr’nắp pa bhlâng nắc k’dâng 25 r’bhâu đồng cóh 1 kg chè t’viêng lâng tơợ 400 tước 500 r’bhâu đồng muy kg chè goóh. Acu pa câl chè công bơơn đợ zên z’zăng bấc đoọng pr’loọng đong đươi dua, lâng đoọng k’coon lướt học.”

T’nơơm chè xoọc đâu, dưr váih t’nơơm chr’nóh bha lâng đhị zr’lụ da ding k’coong chr’val Xà Dề Phìn lâng ting t’ngay căl chr’nóh ty đanh n’lơơng. Đh’rứah lâng bh’rợ t’bhlâng zư lêy đhăm chè t’mêê chóh, zư lêy đhăm chè ty, đhanuôr t’bhlâng zư lêy đhăm crâng cóh tu k’ruung đoọng nhâm mâng môi trường lâng đác liêm ha zr’lụ chè dưr váih. T’coóh Sùng A Giờ, Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch UBND chr’val Xà Dề Phìn, chr’hoong Sìn Hồ prá: “Xang bêl vêy c’lâng xa nay chóh chè nắc chr’val công bhrợ t’váih apêê ban k’đhơợng xay, p’too moon apêê đoàn thể xiêr ooy bhươl cr’noon xay moon đoọng ha đhanuôr n’năl. Phòng Nông nghiệp lâng pa dưr pa xớc bhươl cr’noon lâng Trạm Khuyến nông chr’hoong công đoọng cán bộ xiêr ooy chr’val đoọng pa choom đhanuôr chóh bhrợ. Ting n’nắc chr’val công ơy ta đang moon lâng bhrợ têng 4 lớp pa choom ooy bh’rợ chóh bhrợ chè đoọng ha đhanuôr.”

T’nơơm chè nắc ắt chắt váih đhậu cóh zr’lụ k’tiếc bôl da ding Xà Dề Phìn lâng ơy choom chắt váih liêm pa bhlâng. Đhanuôr Mông cóh đâu tin đươi nâu đoo nắc t’nơơm chr’nóh xay moon đớc chô đơơng rau chr’nắp ooy kinh tế bấc pa bhlâng lâng nắc m’ma chr’nóh bha lâng zúp zooi đhanuôr t’bil ha ul, pa xiêr đharứt nhâm mâng./.

Lai Châu: Cây chè, hướng xóa đói

giảm nghèo cho đồng bào vùng cao Xà Dề Phìn 

                                                                                         Khắc Kiên

       Cây chè vốn là cây truyền thống ở các huyện vùng thấp của tỉnh Lai Châu. Thế nhưng, thời gian qua, loại cây này đã được chính quyền địa phương đưa lên các huyện vùng cao và coi đây là loại cây chiến lược xóa đói giảm nghèo cho đồng bào.

       Nằm ở độ cao trên 1.600 mét so với mực nước biển, xã Xà Dề Phìn, huyện Sìn Hồ là nơi sinh sống chủ yếu của đồng bào dân tộc Mông, kinh tế chủ yếu phụ thuộc vào canh tác nương rẫy. Xuất phát từ vùng chè cổ thụ ở địa phương, hai năm qua huyện Sìn Hồ đã ban hành nghị quyết phát triển vùng chè tập trung ở nơi đây. Vùng đồi trọc với toàn cỏ dại và dây leo ngày nào, người dân không thể canh tác được thì nay đã được phủ kín bởi cây chè. Hai năm kể từ ngày đưa cây giống về trồng, đến nay cây chè đã phát triển xanh tốt, bước đầu khẳng định được sự thích nghi với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và tạo được niềm tin với bà con nhân dân các dân tộc địa phương. Bà Giàng Thị Mẩy, một người dân trồng chè tại xã Xà Dề Phìn, huyện Sìn Hồ cho biết: “Mới đầu mình nghi ngờ về sự phát triển của cây chè lắm, vì trước đây có trồng một số cây trên diện tích này nhưng đều không có kết quả. Được cán bộ về vận động, bà con đã tiếp tục trồng và thấy cây chè đã sống và phát triển tốt. Tôi và bà con trong xã rất vui mừng, mong rằng sớm đến ngày được thu hoạch.”

Tuy là giống cây trồng mới, nhưng đến nay toàn xã đã có 170 hộ gia đình mạnh dạn đăng ký trồng,  nhà ít cũng trên 1 héc ta, nhà nhiều lên đến gần chục ha.  Lâu nay bà con chỉ quen với việc chăm sóc cây ngô, cây lúa trên nương, thì giờ đây cùng với sự hỗ trợ của cán bộ trung tâm khuyến nông huyện, bà con đã dần làm quen và biết chăm sóc cây chè. Phong trào trồng chè giờ đây đã nhân rộng ra hầu khắp các bản trong xã và trở thành cây chủ lực thay thế các cây trồng truyền thống ở địa phương. Ông Đặng Kiên, cán bộ kỹ thuật Trạm Khuyến nông huyện Sìn Hồ nói: “Trạm đã phối hợp với xã triển khai trồng giống chè Shan, vì nó phù hợp với vùng cao. Đối với xã Xà Dề Phìn cây chè sinh trưởng và phát triển rất tốt. Thuận lợi là cây chè rất thích hợp với khí hậy và thổ nhưỡng ở địa phương.”

       Trong khi chờ đợi có thu hoạch từ diện tích chè mới trồng, hiện nay vùng chè cổ thụ hơn chục héc ta, hàng trăm năm tuổi là chỗ dựa và cũng mang lại nguồn thu nhập ổn định cho người dân địa phương. Từ ngày phát hiện vùng chè cổ, địa phương đã thu hút hàng nghìn lượt du khách về thăm thú, cũng như tìm hiểu văn hóa của người dân bản địa. Nhờ đó, cùng với việc bán lá chè xanh, sản phẩm chè khô tự sao và phục vụ du khách những ngày ăn nghỉ tại địa phương, người dân đã có nguồn thu nhập đáng kể để ổn định cuộc sống. Ông Mùa Hồ Sinh, ở bản Chang, xã Sà Dề Phìn, huyện Sìn Hồ cho biết: “Mỗi năm vườn cây chè cổ của gia đình cũng cho thu hoạch vài đợt, mỗi đợt khoảng 6 đến 7 tạ, giá hiện tại là khoảng 25 nghìn đồng trên 1kg chè xanh và 400 đến 500 nghìn đồng/kg chè khô. Mình bán chè cũng được một khoản tiền lớn để gia đình trang trải, và lo thêm một phần ăn học cho con cái.”

       Cây chè giờ đây đã trở thành cây trồng chủ lực trên địa bàn vùng cao xã Xà Dề Phìn và dần thay thế các cây trồng truyền thống khác. Cùng với việc tập trung chăm sóc diện tích chè mới trồng, bảo vệ diện tích chè cổ, người dân đã tập trung bảo vệ diện tích rừng đầu nguồn để đảm bảo môi trường và nguồn nước cho vùng chè phát triển. Ông Sùng A Giờ, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Xà Dề Phìn, huyện Sìn Hồ cho biết: “Sau khi có chủ trương trồng chè thì xã cũng đã thành lập các ban chỉ đạo, trực tiếp chỉ đạo các đoàn thể xuống bản tuyên truyền cho nhân dân. Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và Trạm Khuyến nông huyện cũng đã cử cán bộ trực tiếp vào xã để hướng dẫn cho bà con nhân dân. Đồng thời xã cũng đã kiến nghị và mở được 4 lớp để hướng dẫn, tập huấn kỹ thuật trồng chè cho bà con.”

       Cây chè đã bám rễ trên vùng đất dốc Xà Dề Phìn và đã thích nghi, phát triển xanh tốt. Đồng bào dân tộc Mông nơi đây tin rằng đây sẽ là cây trồng hứa hẹn mang lại giá trị kinh tế cao và là giống cây chủ lực giúp bà con xóa đói, giảm nghèo bền vững./.