Nắc đoo muy g’lúh pa choom hát then, đàn tính âng pazêng ma nuýh khuých goo xoọc ặt ma mông cóh vel đong thành phố Lạng Sơn lâng apêê chr’hoong đăn đếêc. Lớp học nâu âng Trung tâm văn hoá nghệ thuật tỉnh Lạng Sơn lâng k’bhúh apêê khuých goo tỉnh pazưm bhrợ têng.A moó Đàm Thị Na crêê liệt mị đăh dzung tợơ p’niên k’tứi nắc bhrợ lớp trưởng âng lớp học nâu, cung nắc muy học sinh choom bhlầng ting pấh pa choom hát then, đàn tính ơy tợơ đanh. A móo truíh:“Cắh muy a cu lâng apêê pr’zợc cóh k’bhúh khuých goo âng zi nắc kiêng bhlầng câu lạc bộ dân ca hát then lâng đàn tính nâu. A đoo đơơng pazêng rau bhui har đoọng t’pấh a zi z’lấh k’đháp cóh pr’ặt tr’mông. N’jứah nắc chr’nắp liêm âng acoon cóh, n’jứah nắc pa dưr, zư lêy dân ca âng Lạng Sơn vel đong đay. C’la cu kiêng nắc căh muy hát đhị đâu nắc dzợ kiêng bơơn pa choom bấc pr’hát pr’hay, đoọng bơơn lướt giao lưu lâng apêê tỉnh pr’zợc, n’jứah đoọng giao lưu, pa choom ta moóh tợơ apêê, đh’rứah tr’pác rau pr’hay dzợ”.

      Lâng ma nuýh liêm a chắc a zân, chr’ớh tính lâng hát then căh vêy buôn, hau moon tước manuýh khuých goo, bh’rợ bhrợ têng apêê thế đàn, cơnh diễn xướng cr’liêng pr’hát then cung lưm bấc rau k’đháp k’ra. Đhơ cơnh đếêc, học viên ta luôn tước lớp zập zêng lâng apêê kiêng pa bhlầng. A noo Hoàng Việt Bình, Phó Chủ tịch k’bhúh zư lêy dân ca tỉnh Lạng Sơn, cung nắc ma nuýh trực tiếp pa choom đoọng ha  pêê học viên đoọng năl:“N’đhơ a chắc a rang âng apêê vêy rau căh liêm cơnh pân lơơng ha dợ apêê pa zay lứch c’rơ âng đay, z’lấh rau k’đháp k’ra âng a chắc a zân đoọng pa choom hát. A cu lêy nâu đoo nắc lalua môn hát then xoọc tr’đăn bhlầng lâng zập ngai, cóh đếêc vêy zêng apêê khuých goo. Tợơ đếêc, a cu lêu hát then xoọc nắc lêy bơơn pa choom zập ooy, zư lêy lâng pa dưr, pa căh zập ooy cóh k’tiếc k’ruung hêê cung cơnh cóh bha lang k’tiếc đoọng pr’zợc, t’mooi lâng pazêng manuýh chắp kiêng hát then đh’rứah bơơn năl, bơơn xợơng môn nghệ thuật nâu”.

      Hát then ơy tợơ đanh xoọc r’dợ ha dưr đhị đhăm k’tiếc Lạng, dưr váih tr’đăn lâng đhậu bhứah lấh lâng đhanuôr cóh đâu. Đọong choom bhrợ têng rau đếêc, lấh mơ k’đhợơng lêy, pazêng kinh nghiệm, chroi k’rong âng apêê nghệ nhân ta coóh ta ha vêy chr’nắp crêê tước ga mắc liêm. NSƯT Triệu Thuỷ Tiên, ma nuýh bơơn lêy nắc “zư r’vai” dân ca then k’tiếc Lạng đoọng năl:“Hát then cơnh a cu pr’chắp nắc ếêh râu âng muy ngai, lêy ma nuýh đếêc chắp kiêng nắc choom ặ. Cóh apêê c’moo hay, Sở Lao động Thương binh lâng Xã hội cungcơnh bơr pêê Trung tâm zư lêy apêê khuých goo cung ơy tước CLB đoỌng bhrợ t’váih muy k’bhúh chắp kiêng hát then. Acu lêy nâu đoo nắc rau liêm choom, hâng hơnh bhlầng tu hát then ơy nắc muy rau chr’na căh choom căh vêy lâng căh choom lơi”.

      Lớp học hát then đớc đoọng ha manuýh khuých goo đhị tỉnh Lạng Sơn căh muy nắc đhị zập ngai tước đoọng pa choom hát, nắc dzợ đhị apêê tước ặt đh’rứah lâng bấc ngai, đh’rứah pa choom lâng hát then. Lớp học ơy chroi k’rong pa dưr dal pr’ặt tr’mông cr’noọ pr’chắp âng pazêng apêê khuých goo, zooi apêê ha dưr cóh pr’ặt tr’mông. Pazêng n’juông, pazêng cr’liêng pr’hát then pr’hay liêm nâu nắc tất lang bơơn chr’va đui cơnh pr’đợơ tin đươi dưr liêm ang âng apêê./.

Lạng Sơn: Lớp hát then dành cho những người khuyết tật

                                                                                          Duy Thái

  Hát then - Đàn tính là loại hình văn hóa nghệ thuật đặc sắc của đồng bào các dân tộc Tày, Nùng ở các tỉnh miền núi phía Bắc đã được công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể của nhân loại. Góp phần bảo tồn và tạo sức lan tỏa loại hình nghệ thuật này trong cộng đồng, những năm qua tỉnh Lạng Sơn tổ chức nhiều hoạt động khuyến khích phát triển loại hình này trên địa bàn. Những lớp học hát then dành cho những người khuyết tật là một việc làm như vậy .

Đó là một buổi học hát then, đàn tính của những người khuyết tật đang sinh sống trên địa bàn thành phố Lạng Sơn và các huyện lân cận. Lớp học này do Trung tâm văn hóa nghệ thuật tỉnh Lạng Sơn và Hội Người khuyết tật tỉnh phối hợp tổ chức. Chị Đàm Thị Na bị liệt chân từ nhỏ là lớp trưởng của lớp học, cũng là  một học viên xuất sắc tham gia học hát then, đàn tính từ lâu. Chị kể:“Không những tôi và các bạn trong hội khuyết tật của chúng tôi rất là yêu câu lạc bộ dân ca hát then và đàn tính này. Nó mang những niềm vui để động viên chúng tôi để vươn lên trong cuộc sống. Vừa là bản sắc dân tộc, vừa là phát huy bảo tồn dân ca của Lạng Sơn quê nhà. Bản thân tôi muốn không chỉ hát ở đây mà còn muốn được dạy nhiều bài hay, để được đi giao lưu với các tỉnh bạn, vừa để giao lưu, học hỏi, chia sẻ với nhau.

Với người bình thường, chơi tính và hát then không dễ huống gì người  khuyết tật, việc thực hiện các thế đàn, cách diễn xướng câu hát then cũng gặp không ít khó khăn. Tuy nhiên, học viên luôn đến lớp đông đủ và hào hứng. Anh Hoàng Việt Bình, Phó Chủ tịch Hội Bảo tồn dân ca tỉnh Lạng Sơn, cũng là người trực tiếp giảng dạy cho các học viên cho biết:“Mặc dù cơ thể của họ có nhiều khiếm khuyết tuy nhiên họ rất nỗ lực cố gắng, vượt qua mặc cảm của cơ thể, vượt qua những khó khăn để học hát.  Tôi thấy rằng là thực sự môn hát then đang rất gần gũi với tất cả mọi người, trong đó có cả những người khuyết tật. Qua đó, tôi thấy rằng hát then đang rất cần được phổ biến, lưu giữ, bảo tồn và phát huy, cần được giới thiệu nhiều hơn nữa ở trong nước cũng như quốc tế để bạn bè, du khách,và tất cả những người yêu mến hát then cùng được biết đến môn nghệ thuật này.”

Hát then từ lâu đang dần được hồi sinh ở mảnh đất xứ Lạng, trở nên gần gũi và phổ biến hơn với người dân nơi đây. Để làm được điều đó, ngoài công tác tổ chức quản lý, những kinh nghiệm, đóng góp của các nghệ nhân cao tuổi có sức ảnh hưởng rất lớn. NSƯT Triệu Thủy Tiên, người được coi “giữ hồn” nền dân ca then xứ Lạng cho biết: “Hát then tôi nghĩ rằng là không phải của riêng ai, chỉ cần người đấy yêu thích. Trong vài năm qua,  Sở Lao động thương binh xã hội cũng như một số trung tâm bảo trợ người tàn tật họ cũng đã tìm đến CLB để thành lập được một nhóm yêu thích hát then. Tôi nghĩ rằng là đó cũng là một tín hiệu rất là đáng mừng vì hát then đã là một món ăn không thể thiếu và không thể bỏ qua được.”

Lớp học hát then dành cho người khuyết tật tại tỉnh Lạng Sơn không chỉ là nơi mọi người đến để tập hát, mà còn là nơi họ đến hòa mình vào tập thể, cùng nhau lan tỏa điệu hát then đến với cộng đồng. Lớp học đã góp phần nâng cao đời sống tinh thần của những người khuyết tật, giúp họ vươn lên trong cuộc sống. Những câu hát then bình yên, mộc mạc này sẽ mãi được vang lên, như chính động lực niềm tin tươi sáng của họ./.