P’căn Lê Thị Ninh, đhanuôr Tà Ôi, coh cr’noon Diên Mai, chr’val A Ngo, chr’hoong A Lưới vêy 3 sào ha roo, pa bhrợ ting cơnh bh’rợ ty đanh, xang muy hân noo pr’loọng đong đoo bơơn tơợ 5- 6 tạ ha roo. C’moo 2016, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Thừa Thiên Huế chô bhrợ têng bh’rợ bhrợ ha roo ruộng 3 pa dưr, 3 pa xiêr đhị chr’val A Ngo, p’căn Lê Thị Ninh năc ting bhrợ têng. Hân noo tr’nơơp bhrợ têng cơnh bh’rợ n’nâu lâng 3 sào ha roo pr’loỌng đong đoo pay pa chô lâh 9 tạ ha roo. P’căn lê Thị Ninh xay moon: Ting bhrợ têng bh’rợ 3 pa dưr, 3 pa xiêr năc vêy nhà nước đoọng m’ma, phân bón, kỹ thuật bhrợ têng, xang hân noo bhrợ ha roo bơơn pay pa chô bâc lâh mơ: “L’lăm ahay căh ơy ting bhrợ têng lâng bh’rợ ha roo ruộng 3 pa dưr, 3 pa xiêr ha roo ng’bơơn pay pa chô tơợ 5-6 tạ ha roo. Xang hân noo bhrợ têng bơơn pay pa chô 9 tạ ha roo. Rau liêm choom ooy kinh tế ha đhanuôr bâc pa bhlâng. Hân noo bhrợ ha roo ha ọt ha pruột c’moo 2020 pr’loọng đong cu bhrợ têng cớ ting cơnh bh’rợ n’nâu, lâng bơơn pay pa chô ha roo k’nặ 1 tấn. Đươi vêy m’ma liêm năc ha roo chặt vaih công liêm lâng ting t’ngay ha roo bơơn pay pa chô bâc lâh mơ, t’piing lâng m’ma ha roo vel đong l’lăm ahay năc đợ rau liêm choom căh lâh, ting n’năc buôn vaih bh’ruy cắp cha.”

Amoó Hoàng Thị A Đôi, coh cr’noon Pơr Nghi, chr’val A Ngo, chr’hoong A Lưới ting bhrợ têng bh’rợ ha roo ruộng 3 pa dưr, 3 pa xiêr tơợ c’moo 2017. Amoó A Đôi xay moon: Ting pâh bhrợ ooy bh’rợ n’nâu, pr’loọng đong amoó vêy ta đoọng m’ma, 30% phân bón, z’nươu c’chêệt bh’ruy. Cán bộ Khuyến nông chr’hoong A Lưới, Phòng Nông nghiệp lâng Hội pân đil A Ngo chô ooy bhươl cr’noon xay moon, p’too pa choom ooy bh’rợ bhrợ têng ha roo. Amoó Hoàng Thị A Đôi xay moon: Tơợ pazêng g’luh tập huấn ơy bhrợ đoọng ha đhanuôr n’năl ghít kỹ thuật bhrợ têng, xăl ooy cr’noọ xa nay ooy bh’rợ bhrợ têng ha roo ruộng, tơợ đêêc năc bhrợ t’bhưah đhăm bhrợ têng, t’bhlâng bhrợ têng ting cơnh bh’rợ 3 pa dưr, 3 pa xiêr n’nâu: “Bhrợ têng ha roo ruộng ting cơnh ty đanh zr’năh k’đhap, căh n’năl cơnh kỹ thuật bhrợ têng, rau liêm choom âng ha roo công căh bâc. Tơợ bêl ting pâh ooy bh’rợ bhrợ têng ha roo 3 pa dưr, 3 pa xiêr năc acu vêy Khuyến nông chr’hoong A Lưới chô pa choom ooy kỹ thuật bhrợ têng, cơnh kỹ thuật bón phân, h’cơnh ng’cha bêệt… ha roo u bâc lâh mơ lâng bh’rợ ty đanh, hân đhơ đhăm ha roo âng pr’loọng đong cu đhiệp 1 m’pâng sào năc zập hân noo bơơn pay pa chô k’nặ 900 kg ha roo.”

Ting cơnh t’cooh Lê Minh Niềm, Bí thư Đảng uỷ chr’val A Ngo, chr’hoong A Lưới: Bhrợ têng clung liêm (ting cơnh bh’rợ 3 pa dưr, 3 pa xiêr) năc bhrợ đoọng ha ruộng ha roo âng đhanuôr dưr liêm lâh mơ. 3 pa dưr, 3 pa xiêr năc pa dưr rau chr’năp kinh tế, pa dưr rau liêm choom, pa dưr t’bấc ha roo; 3 pa xiêr năc pa xiêr zên đươi dua, pa xiêr m’ma lâng pa xiêr phân bón. T’cooh Lê Minh Niềm xay moon: Chr’val A Ngo năc muy coh pazêng vel đong đhr’năng âng pleng k’tiêc zr’năh k’đhap, xơợt gooh đanh đươnh. Coh pazêng c’moo ahay, chr’val ơy xay bhrợ bh’rợ ha roo 3 pa dưr, 3 pa xiêr coh 20 héc ta ruộng coh pazêng bhươl cr’noon Diên Mai, Bình Sơn, Pơr Nghi lâng Pơr Nghi 1. Đợ ha roo bơơn pay pa chô tơợ 70 tước 75 tạ coh muy héc ta: “Coh tr’nơơp tơớp bhrợ têng bh’rợ ha roo 3 pa dưr, 3 pa xiêr đhanuôr ting pâh bhrợ căh lâh bấc, dzợ k’pân. Hân đhơ cơnh đêêc xang bêl bhrợ têng liêm xang, đợ ha roo bơơn pay pa chô bâc lâh mơ năc đhanuôr bhui har. Bh’nơơn bh’rợ coh tr’nơơp năc bhrợ ha đhanuôr bhui har lâng ha dang chr’hoong, chr’val t’bhlâng bhrợ t’bhưah năc nâu đoo năc rau liêm choom, đhanuôr ting bhrợ têng bâc lâh mơ. Rau bơr cậ tơợ bh’rợ n’nâu năc bhrợ tr’xăl ooy cr’noọ bh’rợ lâng bơơn lêy rau liêm choom coh clung ruộng âng đay. Rau pêê năc bhrợ t’vaih đợ cr’liêng ch’neh liêm crêê. Doọ bhrợ t’vaih rau căh liêm crêê ooy c’rơ âng manuyh đươi dua.”

Xoọc đâu, bh’rợ bhrợ têng ha roo 3 pa dưr, 3 pa xiêr năc vêy Trung tâm Khuyến nông tỉnh Thừa Thiên Huế bhrợ têng đhị chr’val A Ngo lâng Sơn Thuỷ, chr’hoong A Lưới. Pazêng pr’loọng đong đhanuôr acoon coh ting bhrợ têng bh’rợ n’nâu năc bơơn ting pâh tập huấn, pa choom ooy bh’rợ bhrợ têng ha roo ruộng, cơnh bhrợ k’tiêc, cha bêệt, bh’rợ bơơn lêy, zâl cha groong bh’ruy, đợ bâc ng’đươi zơ nươu zư lêy chr’noh chr’bêệt… Lâng bh’rợ ha roo 3 pa dưr, 3 pa xiêr, bh’rợ pa xiêr bâc lâh mơ ng’đươi zơ nươu zư lêy chr’noh chr’bêệt năc liêm choom mơ đêêc, nâu đoo năc bh’rợ chr’năp, xang bêl pay pa chô năc đợ rau liêm choom âng ch’neh bâc lâh mơ.

T’cooh Hồ Văn Ngưm, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế xay moon: Chr’hoong A Lưới t’bhlâng bhrợ têng bh’rợ n’nâu coh pazêng zr’lụ k’tiêc liêm, nhâm mâng vêy zập đác: “Tr’nơơp năc bhrợ coh A Ngo lâng Sơn Thuỷ coh t’tun năc bhrợ coh chr’val Hồng Kim lâng coh pazêng zr’lụ vêy đhr’năng choom bhrợ têng. Ng’moon zazum ooy rau liêm choom ha dang ng’xay ooy đợ bâc ng’tơơp bhrợ ting cơnh xa nay bh’rợ năc a lua phân bón, m’ma, g’lêêh c’rơ bhrợ têng công z’zăng bấc. Lâng bh’rợ ha roo 3 pa dưr, 3 pa xiêr năc k’rong bhrợ ooy m’ma công m’bưi năc cr’liêng ha roo bêl xoót pa chô dưr bấc lâh mơ cơnh lâng bh’rợ cơnh ty đanh ahay. Moon zazum t’piing lâng bh’rợ choh bhrợ n’lơơng năc bh’rợ 3 pa dưr, 3 pa xiêr n’nâu năc xiêr bâc ooy phân bón, ooy m’ma, g’lêêh c’rơ bhrợ têng, bâc bhlâng năc t’bấc ooy cr’liêng ha roo, đợ bấc doọ u xiêr t’piing lâng cơnh bh’rợ ty đanh ahay. Cơnh đêêc năc zên ng’đươi ooy bh’rợ m’bưi ha dợ rau bơơn pay pa chô năc bâc lâh mơ.”/.

Hiệu quả mô hình canh tác lúa “3 tăng, 3 giảm” ở A Lưới

Tại xã A Ngo, huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế bà con Tà Ôi, Pa Cô, Pa Hy… đã quen với việc canh tác lúa theo mô hình “3 tăng, 3 giảm”. Hiện nay, trên địa bàn xã này, đã có gần 20 héc ta lúa nước được bà con sản xuất theo mô hình canh tác lúa “3 tăng, 3 giảm”, mỗi héc ta đạt trên 70 tạ thóc.

Bà Lê Thị Ninh, dân tộc Tà Ôi, ở thôn Diên Mai, xã A Ngo, huyện A Lưới có 3 sào lúa, sản xuất theo lối truyền thống, sau mỗi vụ gia đình bà thu về từ 5-6 tạ thóc. Năm 2016, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Thừa Thiên Huế triển khai mô hình sản xuất lúa “3 tăng, 3 giảm” tại xã A Ngo, bà Lê Thị Ninh mạnh dạn tham gia. Vụ đầu tiên sản xuất theo mô hình này với 3 sào lúa gia đình bà đã thu về hơn 9 tạ thóc. Bà Lê Thị Ninh cho biết: Tham gia mô hình “3 tăng, 3 giảm” được nhà nước hỗ trợ giống, phân bón, kỹ thuật sản xuất, sau mùa vụ năng suất, sản lượng lúa tăng lên đáng kể: “Trước đây chưa tham gia vào mô hình canh tác lua 3 tăng, 3 giảm sản lượng lúa thu về chỉ 5- 6 tạ thóc. Sau mùa vụ sản lượng thóc thu về hơn 9 tạ. Hiệu quả về kinh tế cho bà con rất rõ rệt. Vụ Đông Xuân năm 2020 gia đình tôi tiếp tục thực hiện theo mô hình này, và sản lượng lúa thu về gần 1 tấn thóc. Nhờ có nguồn giống tốt nên năng suất và sản lượng lúa ngày càng tăng lên, so với giống lúa địa phương trước đây thì năng suất, sản lượng lúa rất thấp bên cạnh đó thì thường xuyên sâu bệnh.”

Chị Hoàng Thị A Đôi, ở thôn Pơr Nghi, xã A Ngo, huyện A Lưới tham gia mô hình sản xuất lúa “ 3 tăng, 3 giảm” từ năm 2017. Chị A Đôi cho biết: Tham gia mô hình này, gia đình chị được hỗ trợ lúa giống, 30% phân bón, thuốc trừ sâu. Cán bộ Khuyến nông huyện A Lưới, Phòng Nông nghiệp và Hội phụ nữ A Ngo về tận thôn, tuyên truyền, tập huấn kỹ thuật canh tác lúa. Chị Hoàng Thị A Đôi chia sẻ: Qua những đợt tập huấn đã giúp bà con nắm vững kỹ thuật canh tác, thay đổi nhận thức về sản xuất lúa nước, từ đó mạnh dạn mở rộng diện tích, tích cực cánh tác theo mô hình sản xuất lúa “3 tăng, 3 giảm” này: “Sản xuất lúa ruộng theo cách truyền thống khó khăn, không nắm bắt được kỹ thuật sản xuất, năng suất, sản lượng lúa không cao. Từ khi tham gia vào mô hình sản xuất lúa 3 giảm, 3 tăng thì chị được Khuyến nông huyện A Lưới về hướng dẫn kỹ thuật canh tác, như kỹ thuật bón phân, cách gieo sạ… năng suất lúa tăng gấp đôi so với cách sản xuất theo lối truyền thống, mặc dầu diện tích lúa của gia đình tôi không nhiều chỉ 1,5 héc ta nhưng mỗi mùa vụ thu về gần 900kg thóc.”

Theo ông Lê Minh Niềm, Bí thư Đảng ủy xã A Ngo, huyện A Lưới: Thực hiện cánh đồng mẫu (theo mô hình 3 tăng, 3 giảm) đã làm cho ruộng lúa của bà con đạt năng suất cao. 3 tăng là tăng về giá trị kinh tế, tăng năng suất, tăng sản lượng; 3 giảm là giảm chi phí, giảm lượng giống và giảm phân bón. Ông Lê Minh Niềm cho biết: Xã A Ngo là một trong những địa bàn thời tiết khắc nghiệt, hạn hán kéo dài. Những năm qua, xã đã triển khai mô hình canh tác lúa 3 tăng, 3 trên 20 héc ta ruộng ở các thôn Diên Mai, Bình Sơn, Pơr Nghi và Pơr Nghi 1, năng suất lúa đạt từ 70 đến 75 tạ/héc ta : “Ban đầu triển khai thực hiện mô hình canh tác lúa “3 tăng, 3 giảm” bà con tham gia còn chưa nhiều, còn rụt rè.. Tuy nhiên sau khi thực hiện thành công, năng suất đạt kết quả thì bà con rất vui. Kết quả bước đầu tạo sự phấn khởi trong bà con và nếu như huyện, xã tiếp tục mở rộng thì đây là lợi thế bà con sẽ tham gia nhiều. Thứ hai từ mô hình này tạo sự chuyển biến về nhận thức và thấy được sự hiệu quả ngay trên đồng ruộng của mình. Thứ ba tạo nên những hạt gạo an toàn về vệ sinh thực phẩm. Ít tác động tiêu cực đến sức khoẻ của người tiêu dùng.”

Hiện nay, mô hình canh tác lúa 3 tăng, 3 giảm đã được Trung tâm Khuyến nông tỉnh Thừa Thiên Huế triển khai tại các xã A Ngo và Sơn Thuỷ, huyện A Lưới. Những hộ đồng bào dân tộc thiếu số tham gia mô hình này được tham gia tập huấn, hướng dẫn quy trình kỹ thuật sản xuất lúa, như làm đất, gieo sạ, cách phát hiện, phòng trừ sâu bệnh, liều lượng sử dụng thuốc bảo vệ thực vật…Với mô hình sản xuất lúa “3 tăng, 3 giảm”, việc giảm càng nhiều thuốc bảo vệ thực vật càng tốt, đây là khâu quan trọng nhất, sau khi thu hoạch chất lượng gạo rất đảm bảo.

Ông Hồ Văn Ngưm, Phó Chủ tịch UBND huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế cho biết: huyện A Lưới tiếp tục triển khai thực hiện mô hình này ở những vùng đất có điều kiện tốt, đảm bảo về nguồn nước: “Trước mắt làm ở A Ngo và Sơn Thuỷ còn sau này sẽ làm ở xã Hồng Kim và ở những vùng có khả năng làm được. Nói chung về hiệu quả nếu mà tính về tổng sản lượng đầu tư theo quy trình mà đúng thì lượng phân bón, giống, về công cán tương đối lớn. Với chương trình canh tác lúa 3 tăng, 3 giảm thì đầu tư về sản lượng giống cũng ít lại nhưng sản lượng lại tăng so với cách làm ttruyền thống. Nói chung so với việc đầu tư thâm canh cách khác thì việc thực hiện 3 tăng, 3 giảm này là giảm về phân bón, giống, công cán, chủ yếu là tăng về sản lượng, sản lượng không giảm so với cách canh tác truyền thống trước đây. Tức là chi phi sử dụng vào sản xuất ít lại thì lợi nhuận sẽ cao hơn”./.