Tơợ trung tâm thành phố Điện Biên Phủ mơ 5km ting c’lâng 279 đắh Cửa khẩu Quốc tế Tây Trang, vel Noong Nhai, chr’val Thanh Xương, chr’hoong Điện Biên bơơn ta năl nắc zr’lụ k’tiếc a’ham lâng đác mắt. Bêl chiến dịch Điện Biên Phủ, t’ngay 25/4/1954, đhị đâu, a’rập Pháp nắc ơy đoọng bhuông păr p’zroọ bom Napan lêệng c’chêết k’ha riêng đhanuôr. g’lúh lêệng c’chêết nâu bhrợ p’cắh đoọng lêy apêê a’rập a’bhưy cắh dzợ năl cơnh bhrợ đoọng zêl cha groong loom luônh chắp kiêng k’tiếc k’ruung âng đhanuôr Noong Nhai, ơy chấc lêy zâp c’lâng bh’rợ zooi zúp đoọng ha bộ đội pa chô k’tiếc k’ruung đhị k’tiếc Mường Thanh.

Lấh 6 thập kỷ lướt zi lấh, zr’lụ hay k’noọ g’lúh lêệng c’chêết cóh Noong Nhai dzợ ặt đhị c’lâng 279-acoon c’lâng lướt vốch ooy k’tiếc k’ruung pr’zợc Lào. Tượng pân đil Thái cóh têy ha mệ k’coon crêê bom a’rập lêệng c’chêết cơnh bhrợ p’cắh râu k’ay da dô âng apêê k’căn bil k’coon, hân đhơ cơnh đêếc, grơơ nhool dưr dzoọng. t’coóh Lò Văn Hặc, 80 c’moo, cóh vel Noong Nhai, mưy ooy đợ đhanuôr pr’đoọng dzợ ma mung xang g’lúh a’rập zêl lêệng ahay hay k’noọ: “Bêl đêếc, azi xoọc dzợ đha đhâm, 14, 15 c’moo ha dợ, xoọc ặt chi ớh đh’rứah, azi lướt mứt p’lơớp cóh bha nọ óih âng đông zi, cắh ha mơ đenh nắc lêy tr’ang, đông xang zêng ma roóh cát, g’doọc bấc. bêl đêếc xang p’zroọ bom nắc lêy manứih chêết bấc bhlâng, ra diu t’ngay t’tưn, coon a’choo nắc glụ đơơng manứih lướt zâp ooy, tập lơi cung cắh lứch, n’jứah tập lơi, n’jứah k’pân lâng n’jứah ha luông mứt. K’pân bhlâng.”

Cắh ha mơ choom bil cóh cr’noọ râu k’ay zr’nắh âng a’rập Pháp ơy bhrợ t’váih, hân đhơ cơnh đêếc, zêng đhanuôr Noong Nhai zêng vêy zr’nưm cr’noọ nắc lơi jợ râu k’ay zr’nắh ahay đoọng lêy chô c’lâng t’mêê, bhrợ pa dưr pr’ắt tr’mung liêm chr’nắp lấh. T’coóh Lò Văn Hặc moon: xang bêl pa chô k’tiếc k’ruung, đhanuôr cóh vel Noong Nhai nắc ơy đh’rứah tr’cơnh cr’noọ, loom luônh, pazưm c’rơ bhrợ pa dưr vel bhươl. Hân đhơ pr’ắt tr’mung zr’nắh k’đhạp, râu cha, râu xập ta bhứch, nắc zâp ngai zêng ma tr’lêy, tr’zooi bhrợ pa dưr đông xang, pa dưr bh’rợ tr’nêng, văn hoá đoọng tiến bộ, văn minh... đoọng tước xoọc đâu, pr’ắt tr’mung têêm ngăn, k’bhộ k’van lấh mơ: “Xoọc đâu ơy bơơn pa chô, tr’xăl bấc, vel bhươl zi zâp đông cung bhrợ liêm bhứah, c’lâng c’tốch nhà nước lâng đhanuôr đh’rứah bhrợ pậ bhứah, liêm sạch. Đhanuôr bhui har bhlâng, k’tiếc k’ruung cơnh đâu nắc azi p’too moon k’coon cha châu bhrợ ha cơnh đoọng zư lêy râu ty chr’nắp, đoàn kết đh’rứah liêm.”

Prang chr’val Thanh Xương xoọc vêy lấh 2.000 pr’loọng, lâng k’dâng 8.000 manứih, đợ pr’loọng đha rứt dứp 3%. T’coóh Nguyễn Văn Toàn, Bí thư Đảng uỷ chr’val Thanh Xương, chr’hoong Điện Biên, tỉnh Điện Biên đoọng năl, lêy râu liêm chr’nắp ơy váih truíh c’lâng 279, bấc pr’loọng đhanuôr cóh chr’val nắc k’rong bhrợ cha, pa câl, pa chô zên bấc lấh. Lấh mơ, xang bấc c’moo bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê, k’rong bhrợ chr’nắp lấh mơ, nắc pr’ắt tr’mung đhanuôr pa dưr lấh. Đợ mơ zên pa chô mưy cha nặc cóh chr’val nắc lấh 27 ực đồng đhị mưy c’moo: “Tơợ ahay tước đâu, râu ty chr’nắp đoàn kết zâp acoon cóh cóh vel đông nắc ơy pa dưr lâng zư pa liêm. zâp acoon cóh nắc tr’zooi tr’lêy đh’rứah, đh’rứah bhrợ cha pa dưr pa xớc pr’ắt tr’mung. Nắc tước đâu pr’ắt tr’mung âng đhanuôr cung z’zăng lấh.”

Đhị mưy k’tiếc ặt zâng lâng bấc râu tr’zêl tr’penh ngân, vel Noong Nhai moon lalay, chr’val Thanh Xương moon zr’nưm nắc ơy tự tr’loọ n’căr tr’xăl n’hang. Chô ooy Thanh Xương xoọc đâu, tuíh c’lâng 279, mưy đắh nắc clung k’tiếc Mương Thanh t’viêng liêm ha roo, mưy đắh nắc zr’lụ đô thị t’mêê Bom La xoọc ting t’ngay ting pa dưr pa xớc. tơợ tinh thần đoàn kết, ắt pazưm, đhanuôr zâp acoon cóh cóh đâu nắc ơy lơi jợ râu k’ay k’naanh bêl ahay, zi lấh pa dưr pa xớc pr’ắt tr’mung, bhrợ têng cha liêm choom đhị zr’lụ k’tiếc chiến trường bom cha rắh bêl ahay./.

Khép lại nỗi đau quá khứ, Noong Nhai vươn mình phát triển

                                                                    Vũ Lợi

      Trong chiến dịch Điện Biên Phủ (1954), nhằm cắt đứt sự hỗ trợ của hậu phương cơ sở, cũng như cách ly dân  với bộ đội Việt Minh, thực dân Pháp đã dồn người dân trên địa bàn vào 4 trại tập trung để các đồn binh giám sát chặt chẽ. Trong đợt tấn công thứ 2 của quân ta, Pháp rơi vào thế bị bao vây, nguy cơ tiêu diệt cận kề, nên đã cho máy bay ném bom tàn sát dân thường ở trại tập trung Noong Nhai (xã Thanh Xương, huyện Điện Biên). 66 năm qua đi, vượt lên thương đau và mất mát,  bản làng Noong Nhai - Thanh Xương nay đã thực sự vươn mình phát triển.

      Cách trung tâm thành phố Điện Biên Phủ khoảng 5km, bản Noong Nhai, xã Thanh Xương, huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên từng là vùng đất của máu và nước mắt. Trong chiến dịch Điện Biên Phủ, ngày 25/4/1954, tại đây, thực dân Pháp đã điên cuồng cho máy bay dội bom Napan thảm sát hàng trăm người dân vô tội. Cuộc thảm sát đẫm máu này thể hiện sự bất lực của đế quốc thực dân khi không thể ngăn nổi lòng yêu nước của người dân Noong Nhai, khi họ tìm mọi cách chi viện, tiếp tế lương thực cho bộ đội chủ lực tiến về giải phóng mảnh đất Mường Thanh. Ông Lò Văn Hặc, 80 tuổi, ở bản Noong Nhai, một trong những người dân may mắn sống sót sau vụ thảm sát đẫm máu năm ấy nhớ lại: “Lúc ấy chúng tôi đang thanh niên, 14, 15 tuổi đang chơi cù với nhau, chúng tôi chạy đi vào cái đống củi nhà tôi, một lúc sau mới thấy ánh sáng ra, nhà cửa xung quanh cháy hết, bốc khói ùn ùn. Lúc nó bỏ bom xong thấy người chết nhiều quá, sáng hôm sau con chó nó kéo con người đi khắp nơi, chôn cũng không hết, vừa chôn vừa sợ vừa chạy. Khiếp lắm!”

Người dân Noong Nhai có chung suy nghĩ là khép lại mọi đau buồn để tiến về phía trước, xây dựng cuộc sống tươi đẹp hơn. Ông Lò Văn Hặc kể: sau ngày giải phóng, người dân bản Noong Nhai đã đồng lòng, chung sức xây dựng quê hương. “Bây giờ giải phóng rồi thấy thay đổi nhiều, ngay như cái bản tôi nhà nào cũng làm nhà đẹp khang trang cả, đường xá nhà nước và nhân dân cùng làm đi lại khang trang, sạch sẽ, nhà nào cũng đẹp, sáng sủa. Sướng, phấn khởi lắm. Đất nước như thế này rồi chúng tôi chỉ giáo dục con cháu làm thế nào giữ truyền thống, đoàn kết dân tộc”

Toàn xã Thanh Xương hiện có hơn 2.000 hộ, với khoảng 8.000 nhân khẩu, số hộ nghèo chỉ còn dưới 3%.  Tận dụng lợi thế có tuyến Quốc lộ 279 chạy qua, nhiều hộ dân trong xã đã đầu tư kinh doanh, buôn bán, nên thu nhập từng bước nâng cao. Sau nhiều năm xây dựng nông thôn mới, đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, nên đời sống người dân được cải thiện nhiều. Ông Nguyễn Văn Toàn, Bí thư Đảng ủy xã Thanh Xương, huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên cho biết: Mức thu nhập bình quân đầu người ở xã đã đạt trên 27 triệu đồng/người/năm: “Từ xưa đến nay, cái truyền thống đoàn kết các dân tộc ở trên địa bàn thì đã được phát huy và giữ gìn. Các dân tộc thì đùm bọc chung sống hòa thuận với nhau, bà con có truyền thống giúp đỡ lẫn nhau, cùng nhau làm ăn xây dựng và phát triển kinh tế. Cho nên là đến nay đời sống của bà con cũng rất là khấm khá”.

Từ mảnh đất chịu nhiều đau thương trong chiến tranh, bản Noong Nhai nói riêng, xã Thanh Xương nói chung nay đã thay da đổi thịt. Đến Thanh Xương hôm nay, trên con đường Quốc lộ 279 huyết mạch, một bên là cánh đồng Mường Thanh xanh ngát mênh mông, một bên là khu đô thị mới Bom La đang ngày càng sầm uất, phát triển. Từ tinh thần đoàn kết, gắn bó, đồng bào các dân tộc nơi đây đã gác lại nỗi đau quá khứ, vươn lên phát triển kinh tế, làm giàu trên vùng đất chiến trường bom đạn năm xưa./.