Nghị quyết 12 của HĐND tỉnh Quảng Nam lâng quyết định 3577 của UBND tỉnh n’nâu vêy ta bhrợ t’váih nắc vêy ta lêy cơnh muy c’lâng xa nay liêm choom pa bhlâng lâng ta đhâm c’mor manuýh acoon cóh. Ting n’nắc, bấc chính sách đoọng ha bh’rợ pa choom bh’rợ tr’nêng vêy ta bhrợ têng cóh zr’lụ 9 chr’hoong da ding k’coong âng tỉnh cơnh: t’đui đoọng học bh’rợ tr’nêng doọ bil zên, đoọng pa bhrợ đhị doanh nghiệp lâng đợ zên lương nhâm mâng, bơơn ting đươi dua liêm zập pazêng rau chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế… Hân đhơ cơnh đêếc, lấh muy c’moo xay bhrợ cơnh xa nay Nghị quyết 12 lâng quyết định 3577 nắc đợ rau liêm choom cắh ơy crêê cơnh cr’noọ cr’niêng. Đợ ta đhâm c’mor manuýh acoon cóh vêy ta pa choom nắc đhiệp 1/10 t’piing lâng cr’noọ xa nay xay moon, đợ ta đhâm c’mor lơi bh’rợ cóh công ty văl chô ooy vel đong bấc lấh mơ…

  K’nặ 6 c’xêê tơợ bêl mót pa bhrợ đhị Công ty TNHH muy thành viên Công nghiệp Đông Quế Sơn, a moó A Rất Thị Nhung ắt cóh thị trấn Thạnh Mỹ, chr’hoong Nam Giang nắc

ơu loóih lâng bh’rợ tr’nêng công nghiệp. Đh’rứah ting mót pa bhrợ ooy công ty lâng a moó Nhung cóh c’xêê 5/2017, vêy k’nặ 20 cha nắc manuýh, nắc ting t’ngay manuýh bhrợ têng

m’bứi lấh mơ, mơ dzợ bơr pêê cha nắc hơơ pa bhrợ. Xang lấh 1 c’moo pa bhrợ, a moó Nhung nắc bơơn đoọng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, vêy zên k’miáh đớc đoọng pa gơi

ooy pr’loọng đong. A moó Nhung prá: “Lướt pa bhrợ nắc ta luôn crêê giờ, vêy bêl nắc lướt đơớh lấh mơ t’piing lâng a pêê ơy bhrợ đanh đươnh, tu azi n’năl bêl mót ooy đâu nắc ađay

la lua kiêng vêy muy bh’rợ tr’nêng đoọng t’bil đharứt, ha dzợ êếh rau mót ooy đâu đoọng lướt cha ớh, cắh cậ bhrợ têng lêy muy bơr rau bh’rợ, mót ooy đâu nắc ma k’rang bhrợ têng,

ta bơợn đợ zên lương đoọng ha c’la đay đoọng đươi dua cóh pr’ắt tr’mông lâng zúp zooi ha pr’loọng đong”.

A moó A Rất Nhung nắc muy cóh pazêng 430 ta đhâm c’mor manuýh acoon cóh xoỌc ting pa bhrợ đhị apêê công ty, doanh nghiệp i íh đhị zr’lụ tỉnh Quảng Nam. Hân đhơ vêy bấc rau t’đui đoọng âng tỉnh, chr’hoong, apêê doanh nghiệp, nắc mơ 430 manuýh pa bhrợ t’piing lâng cr’noọ xa nay nắc 12 bhâu cha nắc vêy ta pa choom bh’rợ tr’nêng, bhrợ t’váih bh’rợ tr’nêng, âng UBND tỉnh pazao đoọng ooy pazêng vel đong cóh c’moo 2017 pa bhlâng u m’bứi. T’coóh Nguyễn Thế Phước, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Nam Trà My xay moon: “Bêl bhrợ têng nắc dzợ bấc rau zr’nắh k’đháp, tr’nơớp nắc cr’noọ bh’rợ âng k’coon ta đhi hêê dzợ cắh liêm choom, rau bơr cậ ooy bh’rợ pa dưr kinh tế zập cha nắc manuýh cr’noọ xa nay cắh ơy dal, rau pêê nắc đhr’năng la lay âng da ding k’coong tơợ bêl ahay tước nâu cơy nắc bhrợ cha ting cơnh j’niêng cr’bưn, cắh k’noọ tước ooy công nghiệp, ooy đhr’năng lướt chô âng pazêng vel đong nắc zr’nắh k’đháp pa bhlâng, tu cơnh đêếc bh’rợ ta đang moon k’coon ta đhi lướt học bh’rợ tr’nêng nắc muy bơr apêê k’coon ta đhi cắh tộ lướt, công vêy cơnh apêê đoo k’noọ zên lương m’bứi, apêê đoo cắh kiêng lướt ắt ch’ngai bhươl cr’noon, rau đêếc nắc rau zr’nắh k’đháp âng vel đong”.

Nắc ng’choom lêy, cr’noọ ooy học bh’rợ tr’nêng, bhrợ t’váih bh’rợ tr’nêng âng manuýh pa bhrợ nắc apêê acoon cóh đhị apêê chr’hoong da ding k’coong tỉnh Quảng Nam ơy tr’xăl. Hân đhơ cơnh đêếc, nắc dzợ bấc manuýh cắh kiêng ting pấh pa choom bh’rợ tr’nêng; vêy manuýh pa bhrợ nắc ton đương g’nưưm ooy chính sách zúp zooi âng Nhà nước, pa bhlâng nắc chính sách pr’loọng đong đharứt, tu cơnh đêếc cắh kiêng pa choom bh’rợ tr’nêng bhrợ cha. Muy bơr cha nắc manuýh pa bhrợ lum zr’nắh k’đháp ooy pr’loọng đong, nắc cắh nhăn pa choom cắh cậ ơy nhăn lướt học, lướt pa bhrợ ha dzợ cóh t’tun lơi bh’rợ tr’nêng. Đhr’năng âng a moó Hồ Thị Hiệp ắt cóh chr’val Trà Cang, chr’hoong Bắc Trà My nắc cơnh đêếc. Xang lấh 3 c’xêê pa bhrợ đhị công ty i íh Minh Hoàng, đhị thị xã Điện Bàn, nắc Hiệp cắh dzợ bhrợ têng chô ooy đong, tu nắc vêy k’coon k’tứi, cắh ngai pa ắt. Hồ Thị Hiệp nói: “K’coon cu dzợ k’tứi, mơ đhiệp 6 c’xêê, pa bhướp da dếch công lướt pa bhrợ cóh ch’ngai, đhị toor k’ruung Bung cắh ơy pa ắt a đoo, nắc acu chô pa ắt, đoo bêl k’coon mơ 2, 3 c’moo nắc acu lướt pa bhrợ cớ”.

Đhr’năng ta đhâm c’mor manuýh acoon cóh lơi bh’rợ tr’nêng chô ooy bhươl cr’noon, bhrợ ha rêê đhuốch nắc rau xa nay bh’rợ âng apêê chr’hoong da ding k’coong xoọc lum cóh bh’rợ xay bhrợ cơnh nghị quyết 12 lâng quyết định 3577. T’coóh Trương Quang Hưng, Phòng Lao động, Thương Binh lâng Xã hội chr’hoong Bắc Trà My xay moon: “Cóh c’moo 2017 nắc chr’hoong Bắc Trà My prá xay, tuyển sinh 142 manuýh pa bhrợ, nắc tước bêl xang tết nguyên đán lướt lum lêy nắc đhiệp mơ 60 ađhi dzợ văl pa bhrợ, đợ apêê ađhi cắh lướt pa bhrợ nắc tu k’coon k’tứi lâng dzợ bấc rau tu cơnh lơơng apêê ađhi lướt pa bhrợ đhị doanh nghiệp n’lơơng”.

Ta đhâm c’mor acoon cóh văl chô, zr’lụ pa choom lum zr’nắh k’đháp cóh bh’rợ tuyển sinh, doanh nghiệp cắh lấh kiêng đươi dua manuýh pa bhrợ nắc manuýh acoon cóh… rau đêếc nắc pazêng rau tu bha lâng bhrợ t’váih bh’rợ pa choom bh’rợ tr’nêng ting cơnh xa nay nghị quyết 12 lâng quyết định 3577 cắh crêê cơnh cr’noọ xa nay xay moon. T’coóh Nguyễn Quý Quí, Hiệu trưởng Trường Trung cấp bh’rợ tr’nêng ta đhâm c’mor acoon cóh da ding k’coong tỉnh Quảng Nam prá: “Hân đhơ xa nay n’nâu vêy bấc rau liêm choom, nắc công vêy dzợ đợ rau cắh lấh liêm choom đơớh hân ng’bhr’lậ pa liêm, p’xoọng cơnh: Pa xiêr đhr’năng chroót zên bảo hiểm xã hội lâng manuýh acoon cóh, zúp zooi zên đoọng ha pân đil acoon cóh vêy k’coon k’tứi n’dúp 6 c’moo, ting n’nắc công nắc choom vêy xa nay lâng đhanuôr Kinh ắt mamông đhị zr’lụ da ding k’coong, pr’loọng đong đharứt, pr’loọng đong đăn đharứt công bơơn đươi dua chính sách cơnh manuýh acoon cóh. Ahêê nắc vêy xa nay bh’rợ k’dua lướt pa bhrợ ting cơnh xa nay pháp lý ha manuýh pa bhrợ, tu manuýh pa bhrợ cóh da ding k’coong ting nhăn học bh’rợ tr’nêng vêy đhr’năng lơi học, lơi bh’rợ tr’nêng dưr váih bấc pa bhlâng. Công rơơm kiêng trách nhiệm âng apêê doanh nghiệp cóh bh’rợ xay bhrợ cơ chế, rau đêếc nắc xay bhrợ crêê cơnh xa nay ooy bảo hiểm xã hội, nhâm mâng quyền lợi âng manuýh pa bhrợ đoọng apêê đoo têêm loom pa bhrợ cóh đanh đươnh”.

Nắc ng’choom moon, Nghị quyết 12 lâng Quyết định số 3577 âng tỉnh Quảng Nam nắc muy xa nay bh’rợ liêm choom pa bhlâng, nắc pr’đơợ đoọng pa dưr manuýh pa bhrợ nắc manuýh acoon cóh đhị zr’lụ đhanuôr acoon cóh tơợ nông nghiệp ooy công nghiệp.

Hân đhơ cơnh đêếc, tơợ lấh muy c’moo bhrợ têng ting cơnh xa nay bh’rợ n’nâu nắc n’léh bấc rau cắh liêm crêê. Rau đâu xay moon tỉnh Quảng Nam nắc đơớh vêy bh’rợ k’đhơợng xay k’rơ lấh mơ đoọng bhr’lậ cơ chế, chính sách crêê cơnh lâng rau la lua cóh xoọc đâu. Ting n’nắc, chính quyền apêê vel đong nắc t’bhlâng xay moon xa nay bh’rợ âng manuýh la lua, bh’rợ la lua cóh bh’rợ pa choom bh’rợ tr’nêng, nắc vêy xa nay pa dưr cr’noọ t’bhlâng pa bhrợ ha manuýh pa bhrợ bêl apêê đoo nhăn học bh’rợ tr’nêng, tu xoọc đâu đhr’năng lơi học, lơi bh’rợ tr’nêng dzợ váih bấc; Lấh n’nắc, trách nhiệm âng doanh nghiệp ooy bh’rợ xay bhrợ crêê cơnh chính sách âng bảo hiểm xã hội, nhâm mâng quyền lợi âng manuýh pa bhrợ đoọng apêê đoo têêm loom pa bhrợ cóh đanh đươnh… xay bhrợ crêê cơnh xa nay ng’moon n’tếh ky, nắc đợ rau liêm choom âng Nghị quyết 12 lâng quyết định 3577 cóh Quảng Nam nắc liêm choom lấh mơ./.

VỀ ĐÂU MỘT CƠ CHẾ.

         Tấn Sỹ- Duy Bình

          Nghị quyết 12 của HĐND tỉnh Quảng Nam và quyết định 3577 của UBND tỉnh này ra đời được coi là một chủ trương mang tính nhân văn lớn với thanh niên dân tộc thiểu số. Theo đó, nhiều chính sách dành cho việc đào tạo nghề đã được thực thi ở khu vực 9 huyện miền núi của tỉnh như: ưu đãi học nghề miễn phí, bố trí làm việc tại doanh nghiệp với mức lương ổn định, được tham gia đầy đủ các chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế...Tuy nhiên, qua một năm thực hiện nghị quyết 12 và quyết định 3577 vẫn chưa đạt được kết quả như mong đợi. Tỷ lệ thanh niên lao động dân tộc thiểu số qua đào tạo chỉ chiếm 1/10 so với chỉ tiêu đề ra, số lượng thanh niên bỏ việc ở công ty trở lại bản làng khá lớn...

Gần 6 tháng kể từ khi vào làm việc tại Công ty TNHH MTV Công nghiệp Đông Quế Sơn, chị A Rất Thị Nhung ở thị trấn Thành Mỹ, huyện Nam Giang đã dần quen với tác phong công nghiệp. Cùng vào công ty với chị Nhung hồi tháng 5.2017, có gần hai mươi người, nhưng rơi rớt dần, cuối cùng chỉ còn được vài người bám trụ. Sau hơn 1 năm làm việc, chị Nhung đã được đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, có tiền dành dụm để gởi về cho gia đình. Chị Nhung nói: “Đi làm thì luôn luôn đúng giờ, đôi lúc còn đi sớm hơn những người làm lâu ngày, vì bọn em biết rằng khi vào đây là mình đang thật sự cần một công việc để thoát nghèo chứ không phải vào đây để chơi, hay thử một công việc nào đó, vào đây để mình tự lập, kiếm khoảng tiền lương cho mình để trang trải cho bản thân và phụ giúp cho gia đình”.

Chị A Rất Thị Nhung chỉ là một trong số 430 thanh niên là người dân tộc thiểu số đang tham gia làm việc tại các công ty, doanh nghiệp may mặc trên địa bàn tỉnh Quảng Nam. Mặc dù được khá nhiều cơ chế  ưu đãi của tỉnh, huyện, các doanh nghiệp, song nhìn vào con số 430 lao động trên tổng chỉ tiêu 12.000 lao động được đào tạo nghề, giải quyết việc làm, mà UBND tỉnh giao cho các địa phương trong năm 2017 thì còn quá ít ỏi. Ông Nguyễn Thế Phước, Phó chủ tịch UBND huyện Nam Trà My bày tỏ: “Trong quá trình triển khai thực hiện có rất nhiều khó khăn, thứ nhất ý thức của con em mình còn hạn chế, thứ hai về việc phát triển kinh tế mỗi cá nhân ý thức chưa cao, thứ ba là đặc thù miền núi hồi nào đến giờ họ toàn làm ăn theo phong tục tập quán, không suy nghĩ về công nghiệp, về địa bàn của từng địa phương đi lại rất khó khăn, nên việc vận động con em đi học nghề thì một số con em lại không đi, cũng có thể họ suy nghĩ mức lương thấp, họ không muốn rời xa bà con dân làng cộng đồng, đó là những khó khăn của địa phương”.

        Có thể thấy rằng, suy nghĩ về học nghề, lập nghiệp của lao động là người dân tộc thiểu số ở các huyện miền núi tỉnh Quảng Nam đã có thay đổi. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều người không muốn tham gia học nghề; có lao động còn ỷ lại vào chính sách hỗ trợ của Nhà nước, nhất là chính sách hộ nghèo, nên không muốn học nghề lập nghiệp. Một số lao động vướng chuyện gia đình nên không đăng ký hoặc đã đăng ký đi học, đi làm nhưng bỏ về giữa chừng. Trường hợp của chị Hồ Thị Hiệp ở xã Trà Cang, huyện Bắc Trà My là một ví dụ. Sau hơn 3 tháng làm việc tại công ty may Minh Hoàng, ở thị xã Điện Bàn, thì Hiệp bỏ về nhà với lý do "con còn nhỏ, không có ai chăm sóc". Hồ Thị Hiệp nói: “Bé còn quá nhỏ, mới có hơn 6 tháng, ông bà nội cũng hay đi làm xa, bên sông Bung không ai trông bé, nên em về chăm bé, sau này bé lớn 2,3 thì có điều kiện sẽ đi làm lại”.

Tình trạng thanh niên đồng bào dân tộc thiểu số bỏ việc trở về với bản làng, làm nương, làm rẫy là vấn đề mà các huyện miền núi gặp phải trong thực hiện nghị quyết 12 và quyết định 3577. Ông Trương Quang Hưng, Phòng Lao động TBXH huyện Bắc Trà My cho biết: “Trong năm 2017 thì huyện Bắc Trà My tổ chức tư vấn, tuyển sinh 142 lao động, nhưng đến tết nguyên đán đi thăm, khảo sát lại thì chỉ còn 60 em, số các em không được đi làm là còn nhỏ tuổi và do nhiều nguyên nhân các em đi làm doanh nghiệp khác”.

        Thanh niên dân tộc thiểu số bỏ về, cơ sở đào tạo khó khăn trong tuyển sinh, doanh nghiệp chưa mặn mà với việc giải quyết lao động là đồng bào dân tộc thiểu số...đó là những nguyên nhân chính dẫn đến việc đào tạo nghề theo nghị quyết 12 và quyết định 3577 không đạt theo chỉ tiêu đưa ra. Ông Nguyễn Quý Quí, Hiệu trưởng Trường Trung cấp nghề thanh niên dân tộc miền núi tỉnh Quảng Nam cho biết: “Mặc dù cơ chế này có tính ưu việt nhưng cũng có những cái tồn tại cần phải được điều chỉnh bổ sung như là: giảm tỷ lệ đóng bảo hiểm xã hội đối với người dân tộc thiểu số, hỗ trợ kinh phí cho người phụ nữ dân tộc thiểu số có con nhỏ dưới 6 tuổi, đồng thời cũng nên có những cơ chế với những người dân tộc Kinh sinh sống tại khu vực miền núi, hộ nghèo, hộ cận nghèo cũng được hưởng cơ chế chính sách như người dân tộc thiểu số. Chúng ta nên có cơ chế ràng buộc về tính pháp lý của người lao động, bởi vì người lao động miền núi khi tham gia đăng ký học nghề hiện tượng bỏ học, bỏ việc diễn ra còn khá phổ biến. Cũng mong muốn trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc thực hiện cơ chế, đó là thực thi đúng chính sách về bảo hiểm xã hội, đảm bảo quyền lợi của người lao động để họ an tâm công tác lâu dài”.

Có thể nói, Nghị quyết 12  và Quyết định số 3577 của tỉnh Quảng Nam là một cơ chế mang tính nhân văn, là đòn bẩy để thúc đẩy chuyển dịch lao động vùng đồng bào dân tộc thiểu số từ nông nghiệp sang công nghiệp.

Tuy nhiên, qua hơn một năm thực hiện cơ chế này đã bộc lộ những bất cập nhất định. Điều này đòi hỏi tỉnh Quảng Nam cần có sự chỉ đạo quyết liệt để điều chỉnh cơ chế, chính sách cho phù hợp với thực tế hiện nay. Bên cạnh đó, chính quyền các địa phương cần tăng cường công tác tuyên truyền thông tin người thực, việc thực trong đào tạo nghề, cần có cơ chế ràng buộc với người lao động khi họ đăng ký học nghề, bởi hiện tượng bỏ học, bỏ việc còn diễn ra rất phổ biến; Ngoài ra, trách nhiệm của doanh nghiệp về thực thi đúng chính sách của bảo hiểm xã hội, đảm bảo quyền lợi của người lao động để họ an tâm công tác lâu dài…giải quyết được những vấn đề nêu trên, thì tính ưu việt của nghị quyết 12 và quyết định 3577 ở Quảng Nam mới phát huy hiệu quả cao nhất./.