Đhị râu bhui har âng t’ngay Văn hóa, Thể thao lâng Du lịch apêê acoon coh da ding ca coong thành phố Huế g’luh I c’moo 2026, Vêêl Văn hóa apêê acoon coh chr’val A Lưới dưr vaih r’rộ r’răm lâh mơ. Đhị đâu, đhanuôr Pa Cô coh chr’val Alưới 3 âi pa căh cớ đhr’niêng bh’rợ Âr Pục – muy đhr’niêng bh’rợ ty đanh bơơn p’ma moon cơnh “Phiên tòa âng đha nuôr” âng ma nưih Pa Cô tơợ ahay

Đhị ta bhrợ bhiêc bhan năc đoo c’bhuh đong ăt bhrợ za zum âng đha nuôr apêê acoon coh Alưới. Muy “đhr’nong đong za zum” đoọng tr’lum, p’têêt pa zum bhlưa apêê acoon coh Tà Ôi, Pa Cô, Cơ Tu, Vân Kiều… truih ca coông Trường Sơn.  Ăt đhị m’pâng zr’lụ zư đơc crâng cr’choo, bh’rợ choh bhrợ liêm pr’hay n’nâu  t’mêê bơơn bhrợ xang lâng đươi dua.

Bơơn  bhrợ pa dưr lâng đh’rơơng n’loong lâng apêê a loong dzooc nhâm mâng, đhr’nong đong đơơng âng râu liêm ma bhuy cơnh ca coong. Tơợ p’nong n’loong, chr’pợ zêng bơơn cooch booc đợ  x’ră liêm pr’hay, đơơng pa căh đhr’niêng bh’rợ ma nưih Pa Coo.

Tươc lâng t’ngay bhiêc bhan c’moo đâu, t’mooi vêy pr’đơợ lêy đha nuôr Pa Cô coh chr’val Alưới 3 bhrợ pa căh cớ đhr’niêng Âr Pục. Nâu đoo căh muy năc đhr’niêng bh’’rợ âng Pa Cô năc dzợ đhị xa nay liêm crêê ma mơ mr’cơnh bơơn xơợng bhrợ lâng chr’năp âng apêê t’cooh vêêl, lâng apêê quy ước âi ăt đhộ ooy pr’ăt tr’mông âng đha nuôr vêêl ma nang. L’lăm bêl pháp luật Nhà nước dưr vaih coh da ding ca coong, năc đợ đhr’niêng n’năc âi chroi đoọng k’đhơợng zư đơc râu têêm ngăn lâng p’têêt acoon ma nưih coh zâp vêêl ma nang.

Bh’rợ apêê t’cooh vêêl coh da ding ca coong đh’rưah tơt coh đong za zum đoọng prá xay, bhrợ pr’lieem đợ g’luhtr’vay tr’lin ting đhr’niêng âi zooi đha nuôr lâng t’mooi năl ghit lâh mơ ooy apêê chr’năp liêm, xa nay ma mơ mr’cơnh lâng pr’ăt liêm âng đha nuôr bơơn zư đơc đhị bâc lang. Coh m’pâng crâng ca coong, c’leh văn hóa liêm pr’hay n’năc dưr vaih liêm cra căh cơnh, pa căh ha râu chr’năp, bh’rợ loom liêm âng apêê t’cooh vêêl côh bh’rợ k’đhơợng đơc têêm ngăn ha đha nuôr tơợ lang ahay ahươn.

Amoó Hồ Họa Mi, t’mooi tơợ Quảng Trị g’luh tr’nơơp ting pâh đhr’niêng bh’rợ xay moon:

“Tươc lâng A Lưới, acu lêy đha nuôr pa bhlâng chăp hơnh t’mooi, azi bơơn pâh hơnh deh. Ha dợ văn hóa âng đha nuôr năc pa bhlâng liêm pr’hay. Nâu câi, văn hóa âng đha nuôr ting t’ngay ting bil pât n’đhang A Lưới âi bơơn zư đơc văn hóa ty đanh đoọng ha ca coon cha chau ha y”.

Coh m’pâng crâng ca coong A Lưới, Vêêl Văn hóa apêê acoon coh bơơn bhrợ padưr, căh muy bhrợ crêê cơnh cr’noọ cr’niêng âng đha nuôr apêê acoon coh tơợ ahay năc dzợ đhị đoọng apêê chr’năp văn hóa ty đanh bơơn zư đơc lâng băr bhưah. Vêêl Văn hóa apêê acoon coh chr’val A Lưới 3 âi dưr vaih đhị tươc la lêy liêm pr’hay cơnh lâng t’mooi ch’ngai đăn. Râu liêm pr’hay âng văn hóa tơợ apêê đhr’nong đong đh’rơơng, xa nul chiing cha gâr chr’va tân đôr bơơn zư đơc đhị bâc lang, công dưr vaih “angoọn” p’têêt t’mooi lâng da ding ca coong, k’đhơợng dzung apêê cơnh lâng râu liêm ta nih lâng liêm pr’hay âng văn hóa coh đâu. Pr’căn April Marie, t’mooi Anh Quốc xay moon:

“Acu tươc đâu đh’rưah lâng cacoon n’jưih lâng cha chau. Acu bơơn la lêy, chơơc lêy đhăm k’tiêc, acoon ma nưih, văn hóa lâng ch’na đh’năh coh đâu. Đha nuôr coh đâu pa bhlâng liêm ta nih, cruung k’tiêc liêm pr’hay. Ha dang vêy pr’đơợ acu vêy rach cớ ooy đâu muy chu cớ”.

Ting pr’căn Phạm Thị Liễu, Phó Chủ tịch UBND chr’val Alưới 3, coh pr’đơợ xơợng bhrợ pr’đhang chính quyền vêêl đong bơr cấp, Vêêl Văn hóa apêê acoon coh, l’lăm ahay năc âng chr’hoong A Lưới (ty) k’đhơợng bhrợ, nâu câi âi bơơn đơp đoọng ha chr’val Alưới 3 k’đhơợng lêy, bhrợ têng lâng đươi dua. Nâu đoo năc pr’đơợ liêm đoọng chính quyền vêêl đong pa dưr bh’nơơn bh’rợ thiết chế văn hóa n’nâu, tr’xin đơơng âng đhị đâu dưr vaih đhị tươc liêm pr’hay, t’đang t’pâh t’mooi tươc la lêy, cha ơh. Đh’rưah lâng nâu đoo công năc pr’đơợ chr’năp đoọng vêêl đong xay bhrợ liêm apêê bh’rợ zư đơc, pa dưr c’leh liêm văn hóa apêê acoon coh, p’têêt lâng du lịch coh vêêl đong:

“Đoọng pa dưr pr’đơợ, liêm âng vêêl đong, pr’đơợ zooi đọong tơợ Trung ương đh’rưah lâng râu t’bhlâng cấp ủy, chính quyền lâng đha nuôr năc râu chr’năp. Đảng ủy, chính quyền chr’val A Lưới 3 âi xră pa gluh apêê nghị quyết chuyên đề ooy pa dưr văn hóa, du lịch p’têêt lâng zư đơc, pa dưr c’leh văn hóa apêê acoon coh. Bh’rợ đương đơp, k’đhơợng lêy Vêêl Văn hóa apêê acoon coh n’jưah năc pr’đơợ, n’jưah năc râu k’đhap. N’đhơ hệ thống thiết chế văn hóa âi bơơn quy hoạch z’zăng mr’cơnh lâng pa dưr liêm choom, bh’rợ k’rong pr’đơợ k’rong bhrợ, pa bhlâng năc tơợ apêê pr’đơợ xã hội hóa, công dzợ năc râu choom k’rang tươc coh cr’chăl tươc”.

Chô n’đăh Vêêl Văn hóa apêê acoon coh bêl xa nul chiing dzợ chr’va tân đôr prang ca coong A Lưới, t’mooi căh muy ting âng đơơng đợ cha nup liêm căh câ đợ râu bơơn năl t’mêê t’’mô, năc dzợ năl ghit bâc râu chr’năp ooy văn hóa âng đha nuôr apêê acoon coh da ding ca coong n’đăh tây thành phố Huế./.

THĂM LÀNG VĂN HOÁ CÁC DÂN TỘC VÙNG CAO A LƯỚI

Rời xa phố thị, về với Làng văn hóa các dân tộc xã vùng cao A Lưới, thành phố Huế, du khách sẽ đến với một không gian văn hóa vô cùng độc đáo. Nơi ấy, dưới mái nhà cộng đồng, lời khấn linh thiêng của già làng hòa trong tiếng chiêng ngân vang đang làm sống dậy lễ hội Âr Pục truyền thống – một biểu tượng đẹp đẽ của đồng bào Pa Cô giữa nhịp sống hiện đại hôm nay

Trong không khí của Ngày hội Văn hóa, Thể thao và Du lịch các dân tộc miền núi thành phố Huế lần thứ I năm 2026, Làng Văn hóa các dân tộc xã A Lưới trở nên rộn ràng hơn bao giờ hết. Nơi đây, đồng bào Pa Cô ở xã A Lưới 3 đã tái hiện lễ hội Âr Pục – một nghi lễ dân gian độc đáo được ví như “phiên tòa cộng đồng” của người Pa Cô từ bao đời nay.

Nơi diễn ra lễ hội là khối nhà sinh hoạt cộng đồng chung các dân tộc thiểu số A Lưới. Một “mái nhà chung” để gặp gỡ, gắn kết giữa các đồng bào dân tộc thiểu số Tà Ôi, Pa Cô, Cơ Tu, Vân Kiều…trên dãy Trường Sơn hùng vỹ. Nằm bình yên giữa không gian của khu bảo tồn sim rừng, công trình kiến trúc độc đáo này vừa được hoàn thiện và đưa vào sử dụng.

Được thiết kế tinh tế với sàn gỗ mộc mạc và những lối lên rộng mở vững chãi, ngôi nhà mang vẻ đẹp sừng sững tựa như dáng núi. Từng thanh gỗ, mái lợp đều được chạm khắc những hoa văn truyền thống, mang nét mộc mạc, gần gũi và bản sắc văn hóa đồng bào Pa Cô.

Đến với ngày hội năm nay, du khách có cơ hội chứng kiến đồng bào Pa Cô ở xã A Lưới 3 tái hiện lễ hội Âr Pục. Đây không đơn thuần là một lễ hội của người Pa Cô mà còn là nơi công lý được thực thi bằng uy tín của các già làng, bằng những quy ước đã ăn sâu vào đời sống cộng đồng. Trước khi pháp luật Nhà nước hiện diện ở vùng cao, chính những luật tục ấy đã góp phần giữ gìn trật tự, hóa giải mâu thuẫn và gắn kết con người trong mỗi bản làng.

Hình ảnh các già làng – những cây đại thụ ở vùng cao – cùng ngồi lại dưới mái nhà chung để phân xử, hòa giải những mâu thuẫn theo luật tục truyền thống đã giúp người dân và du khách hiểu rõ hơn về những giá trị nhân văn, tinh thần công lý và tính cộng đồng được lưu giữ qua nhiều thế hệ. Giữa thanh âm của núi rừng, nét văn hóa độc đáo ấy hiện lên thật đẹp, minh chứng cho uy tín, vai trò và tình cảm bao dung của các già làng trong việc giữ lửa bình yên cho cộng đồng từ thuở lập bản, lập làng.

Chị Hồ Hoạ Mi, du khách Quảng Trị lần đầu tiên tham dự Lễ hội cảm nhận:

"Được tham quan các hoạt động văn hóa của đồng bào A Lưới, tôi rất ấn tượng trước những giá trị truyền thống vẫn được gìn giữ đến ngày hôm nay. Đặc biệt, việc các thế hệ đi trước luôn quan tâm truyền dạy cho con cháu đã giúp những nét văn hóa đặc sắc ấy không bị mai một mà tiếp tục được bảo tồn, phát huy qua nhiều thế hệ."

Giữa đại ngàn A Lưới, Làng Văn hoá các dân tộc được xây dựng, không những đáp ứng mong mỏi của bà con các dân tộc thiểu số từ bao đời nay mà còn là nơi để các giá trị văn hóa truyền thống được bảo tồn và lan tỏa. Làng Văn hoá các dân tộc xã A Lưới 3 đã trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách gần xa. Đặc trưng văn hoá từ những nếp nhà truyền thống, những tiếng cồng chiêng vang vọng được gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ cũng dần trở thành "sợi dây" kết nối du khách với vùng cao, níu chân họ bằng những điều mộc mạc, chân thành và đẹp đẽ nhất của văn hóa đồng bào nơi đây. Bà April Marie, du khách Anh Quốc cảm nhận:

“Được tham quan, tìm hiểu về mảnh đất, con người, văn hóa và thưởng thức nhiều món ăn ở đây, tôi cảm thấy rất tuyệt vời. Người dân ở đây rất thân thiện và tốt bụng, phong cảnh đẹp. Tôi đã có một trải nghiệm thật đáng nhớ, nếu có cơ hội, tôi chắc chắn sẽ chọn nơi đây để du lịch một lần nữa”.

Theo bà Phạm Thị Liễu – Phó Chủ tịch UBND xã A Lưới 3, trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Làng Văn hóa các dân tộc – trước đây do huyện A Lưới (cũ) quản lý – nay đã được bàn giao về xã A Lưới 3 quản lý, khai thác và sử dụng. Đây là điều kiện thuận lợi để chính quyền địa phương phát huy hiệu quả thiết chế văn hóa này, từng bước đưa nơi đây trở thành điểm đến hấp dẫn, thu hút du khách đến tham quan, trải nghiệm. Đồng thời, đây cũng là nền tảng quan trọng để địa phương triển khai hiệu quả các hoạt động bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc, gắn với phát triển du lịch trên địa bàn:

"Để phát huy tiềm năng, thế mạnh của địa phương, nguồn lực hỗ trợ từ Trung ương cùng với sự nỗ lực của cấp ủy, chính quyền và người dân là yếu tố then chốt. Đảng ủy, chính quyền xã A Lưới 3 đã ban hành các nghị quyết chuyên đề về phát triển văn hóa, du lịch gắn với bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số. Việc tiếp nhận, quản lý Làng Văn hóa các dân tộc vừa là cơ hội, vừa là thách thức. Dù hệ thống thiết chế văn hóa đã được quy hoạch khá đồng bộ và phát huy hiệu quả, nhưng việc huy động nguồn lực đầu tư, đặc biệt từ các nguồn xã hội hóa, vẫn là bài toán cần tiếp tục quan tâm trong thời gian tới.”

Rời Làng Văn hóa các dân tộc khi tiếng chiêng vẫn còn ngân vang giữa núi rừng A Lưới, du khách không chỉ mang theo những bức ảnh đẹp hay những trải nghiệm mới mẻ, mà còn hiểu thêm những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào các dân tộc nơi miền sơn cước phía Tây thành phố Huế./.