Tơợ ta rựp brương, ting c’bhuh manưih p’têêt đh’rưah lươt dzoọc coh da ding. Apêê t’cooh, p’niên k’tứi, đha đhâm c’moor ngai cung mr’hal đhị bêl g’luh lươt chi ơh ha pruôt. Đhí coh da ding đha hư cha ngaách, vêy đha hưm âng trầm, pa zưm đh’rưah bhrợ pa dưr mưy đhị têêm ngăn, liêm cha ngaách. Đhêy đhị “C’riing plêệng”, đhị đhanuôr moon cơnh “đhị ma bhưy chr’năp bhlâng” âng k’tiêc Thanh, pr’căn Hoàng Thị Dự lâng pr’căn Lê Thị Niên tươc tơợ chr’val Hoằng Phụ, tỉnh Thanh Hoá moon:

“Lươt coh đâu chr’năp pr’hay bhlâng. Tơợp c’moo t’mêê acu lươt ooy đâu zươc đoọng zâp ngai ma mung k’rơ, bh’năn p’rơơi băn bhrợ liêm choom,  k’coon cha châu liêm crêê”.

“Acu lươt ooy đâu 5 chu ơy, c’moo đâu lalay năc bhrợ pa dưr liêm lâh mơ, c’lâng lươt xe têêm ngăn. Chô ooy đâu xơợng têêm ngăn, rơơm ma mung k’rơ”.

Zr’lụ k’cir lịch sử văn hoá k’tiêc k’ruung Am Tiên ăt đhị da ding Nưa, coh chr’val Tân Ninh, tỉnh Thanh Hoá. K’cir vêy ra pặ cấp k’tiêc k’ruung c’moo 2009. Nâu đoo năc đhị pa zêng vêy đông bhuôih Bà Triệu (Triệu Thị Trinh), động Am Tiên, giếng Tiên lâng zâp đhị bhuôih lơơng. Ting cơnh bh’lêê bh’la ahay, da ding Nưa năc đhị ăt bhrợ âng Bà Triệu bêl g’luh zêl panh lâng quân Đông Ngô moot thế kỷ III. Tu cơnh đêêc, đhị đâu n’jưah âng đơơng râu chr’năp lịch sử, n’jưah vêy râu ma bhưy chr’năp.

Cr’chăl râu liêm chr’năp pa zưm lâng g’luh khởi nghĩa Bà Triệu, Am Tiên dzợ ta lêy năc mưy ooy đợ đhị zr’lụ k’tiêc ma bhưy chr’năp bhlâng, đhị pr’têêt plêệng k’tiêc. Râu đâu bhrợ k’cir vaih đhị lêy chô chi ơh pâh âng ta mooi. T’cooh Tào Quang Sơn, Giám đốc Công ty cổ phần Đầu tư pa dưr pa xơc Nưa - Am Tiên đoọng năl:

“Râu t’mêê c’moo đâu azi bhrợ t’bhưah zr’lụ đợc xe tươc kr’bhâu xe ôtô. Azi t’moot lêy bhrợ 10 xe buôn âng đơơng ta mooi, pa choom đoọng lái xe liêm ghit, căh đoọng ộm buah bia. Lêy têêm ngăn lâng bhrợ đoọng liêm ta nih ha ta mooi”.

T’cooh Nguyễn Xuân Toán, Phó Giám đốc Ban k’đhơợng zư k’cir Thành Nhà Hồ lâng zâp k’cir bha lâng Thanh Hoá, đoọng năl: Bh’rợ têêm ngăn an ninh vêy xay bhrợ liêm nhâm. Apêê Công an chr’val Tân Ninh pa zưm lâng zâp đơn vị crêê tươc bhrợ pa dưr c’lâng bh’rợ pa liêm truih c’lâng, oó đoọng vaih bhiệc tông pay, glụ pa zươc ta mooi căh cậ zươc nhăn đhị zr’lụ k’cir:

“Zrụ Am Tiên c’moo đâu pa zưm lêy bhrợ pa liêm zâp đhị zr’lụ đâu, zâp đhị lêy pa câl căh liêm crêê năc zêng t’mưt lơi. C’moo đâu vêy râu lalay, apêê zư lêy an ninh vêy bhrợ pa dưr liêm bâc, năc lêy pa zưm manưih pa bhrợ, pr’đươi pr’dua, pa zưm lâng chính quyền vêêl đông, cơ quan đoọng têêm ngăn lêy bhrợ ha ta mooi, đhanuôr”.

Tơợp c’moo lươt ooy da ding Ngàn Nưa căh nặc mưy g’luh lươt chi ơh ha pruôt, năc dzợ truih c’lâng lêy chô lâng tơơm riah ahay. Ngai cung âng đơơng coh đay mưy râu p’rơơm t’mêê - p’rơơm ooy râu têêm ngăn, ooy cr’noọ bh’rợ dưr bhrợ t’bhlâng, cơnh bôl da ding ăt nhâm mâng đhị plêệng k’tiêc Thanh./.

DU XUÂN ĐỈNH NGÀN NƯA

Trong làn sương mỏng, đỉnh Ngàn Nưa, tỉnh Thanh Hóa như chìm trong mây trắng. Con đường lên núi quanh co, uốn lượn giữa rừng xanh, đưa bước chân du khách tìm về chốn linh thiêng giữa đại ngàn xứ Thanh.

Từ sáng sớm, từng đoàn người đã nối nhau lên núi. Người già, trẻ nhỏ, thanh niên… ai cũng mang theo niềm háo hức của chuyến du xuân. Gió núi mát lành, hương trầm thoảng nhẹ, quyện trong không khí tạo nên một không gian vừa thanh tịnh, vừa ấm áp. Dừng chân trước “Cổng Trời”, nơi được người dân ví như “huyệt đạo thiêng” của đất trời xứ Thanh, bà Hoàng Thị Dự và bà Lê Thị Niên đến từ xã Hoằng Phụ, tỉnh Thanh Hóa cho biết:

 “Không khí ở đây quá tuyệt vời, vui. Đầu năm tôi lên cũng cầu cho con người khỏe mạnh, con của chăn nuôi bình an, cầu duyên cho cháu”.

 “Tôi lên đây là lần thứ 5 rồi, năm nay khác là xây dựng cảnh quan đẹp, giao thông có xe lên an toàn. Lên đến đây là thấy trong tâm bình an, không cầu giàu có mà cầu bình an thôi".

Khu di tích lịch sử văn hóa quốc gia Am Tiên tọa lạc trên đỉnh núi Nưa, thuộc xã Tân Ninh, tỉnh Thanh Hóa. Di tích được xếp hạng cấp quốc gia năm 2009. Đây là quần thể gồm đền thờ Bà Triệu (Triệu Thị Trinh), động Am Tiên, giếng Tiên và các điểm thờ tự liên quan. Theo sử liệu và truyền thuyết dân gian, núi Nưa từng là căn cứ của Bà Triệu trong cuộc khởi nghĩa chống quân Đông Ngô vào thế kỷ III. Vì vậy, nơi đây vừa mang giá trị lịch sử, vừa đậm màu sắc tâm linh.

Bên cạnh ý nghĩa gắn với cuộc khởi nghĩa Bà Triệu, Am Tiên còn được xem là một trong những “huyệt đạo linh thiêng”, nơi giao hòa khí thiêng trời đất. Chính yếu tố này khiến di tích trở thành điểm đến thu hút đông đảo du khách. Ông Tào Quang Sơn, Giám đốc Công ty cổ phần Đầu tư phát triển Nưa – Am Tiên cho biết:

 “Nét mới năm nay chúng tôi mở rộng khu để xe sức chứa hàng nghìn xe ô tô. Chúng tôi đưa vào hoạt động 10 xe trung chuyển mới, huấn luyện lái xe kỹ lưỡng, tuyệt đối không sử dụng bia rượu. Trên một nguyên tắc là đảm bảo an toàn và phục vụ du khách tận tình”.

Ông Nguyễn Xuân Toán, Phó Giám đốc Ban Quản lý Di tích Thành Nhà Hồ và các di tích trọng điểm Thanh Hóa, cho biết: Công tác đảm bảo an ninh trật tự được triển khai chặt chẽ. Lực lượng Công an xã Tân Ninh phối hợp các đơn vị liên quan xây dựng phương án phân luồng giao thông, không để xảy ra tình trạng móc túi, chèo kéo hay ăn xin trong khu vực di tích.    

 “Khu Am Tiên năm nay tập trung chỉnh trang cảnh quan, các hàng quán trái phép được giải phóng. Năm nay có cái khác là bảo vệ an ninh trật tự được xây dựng bài bản ngay từ đầu, số lượng người đông nên sẽ phải tập trung nhân lực, vật lực, phối hợp với chính quyền địa phương, cơ quan để đảm bảo phục vụ nhân dân, du khách”.

Đầu năm lên đỉnh Ngàn Nưa không chỉ là chuyến du xuân, mà còn là hành trình trở về với cội nguồn lịch sử, với khí phách cha ông. Ai cũng mang theo trong mình một niềm tin mới – niềm tin vào sự bình an, vào ý chí vươn lên, như chính ngọn núi vững chãi giữa đất trời xứ Thanh./.