Tơợ đợ râu văn hoá liêm chr’năp nâu, đhanuôr coh đâu xoọc ting bhr’dzang pa dưr du lịch vêêl bhươl, bhrợ đợ râu chr’năp liêm coh vêêl đông vaih pr’đơợ đoọng zư lêy văn hoá lâng bhrợ pr’đơợ bhrợ cha nhâm mâng

Tơợ c’lâng BOT Thái Nguyên - Chợ Mới lươt mơ 4km, tơợ trung tâm chr’val lâh mơ 5km, Khuân Bang dzợ zư đợc râu liêm chr’năp âng mưy vêêl đông coh da ding k’coong lâng đợ bha đưn, clung k’tiêc, đợ acoon tọm k’tứi lâng zâp đông đh’rơơng ty chr’năp âng manưih Tày.

Năc mưy ooy đợ pr’loọng k’đơơng a’cọ, anoo Dương Văn Đạt, c’la Homestay Đạt Oanh moon, bêl lăm ahay pr’loọng đông năc ăt ma mung lâng bh’rợ choh ha roo, choh keo lâng bhrợ têng ha rêê đhuôch. Bêl vêêl đông moon đoọng c’lâng bhrợ pa dưr du lịch vêêl bhươl, anoo năc k’rong bhrợ pa dưr mưy đông đh’rơơng ting cơnh ty chr’năp âng acoon coh Tày đoọng bhrợ Homestay:

“Tơợ c’moo 2023, acu bhrợ đông cộng đồng, bhrợ du lịch vêêl bhươl. Acu cung vêy ta pa choom đoọng, bhrợ đợ đông đh’rơơng ty ahay, đoọng ta mooi lươt chi ơh đhị đông đh’rơơng nâu. Pr’loọng đông ra văng zâp đh’nuum bhr’lương lâng zâp râu pr’đươi buôn đươi. Ta mooi chô ooy đâu dzợ bơơn cha đợ ch’na đh’năh âng đhanuôr coh đâu, hát Then, n’jưl Tính, chi ploọng sạp, múa p’ngan...”.

Vêêl Khuân Bang vêy pa zêng k’tiêc a’bhưy lâh 200ha, lâng 60 pr’loọng đhanuôr, lâh mơ năc đhanuôr acoon coh Tày ăt ma mung. Coh vêêl xoọc vêy k’dâng 40 đhr’nông đông đh’rơơng bhrợ pa dưr bhưah liêm, đha hư cha ngaách; bâc pr’loọng đông vêy tang bhưah liêm, liêm buôn đoọng bhrợ zâp bh’rợ sinh hoạt coh vêêl đông, chi ơh p’căh văn hoá lâng hơnh deh ta mooi pâh chi ơh.

Căh mưy cruung k’tiêc bhưah liêm, a’bọc zâp prang cơnh a’bọc Tam Kha, tran đac Khe Cúp, bha đưn Nặm Tặc, boọng gợp Thắm Hon..., Khuân Bang dzợ zư đợc đợ bh’rợ ty chr’năp cơnh taanh dzặc, ơ’ih lâng zâp râu văn hoá ty chr’năp âng đhanuôr Tày, ooy đây vêy hát Then, n’jưl Tính.

Lâh mơ, Khuân Bang dzợ vêy tơơm thị ga măc chr’năp k’dâng 200 c’moo. Ting cơnh zâp apêê t’cooh vêêl moon, tơợ ahay, zâp bêl apêê đha đhâm coh vêêl đông lươt bộ đội zêng chô bhrợ bhiệc bhan đhị tơơm thị nâu, pa gơi moon râu cr’noọ têêm ngăn lâng mưy t’ngay lêy chô cớ. Râu chr’năp năc ting xa nay t’ruih ta moon ooy bâc lang, đợ apêê đhanuôr coh vêêl đông xang bêl lươt bộ đội năc vêy chô têêm ngăn. Tơơm thị nâu căh năc mưy râu bhrợ liêm chr’năp coh Khuân Bang, năc dzợ zư đợc đợ xa nay t’ruih, cr’noọ bh’rợ lâng râu mâng loom âng đhanuôr... Amoó Ma Thị Thu Trang, đhanuôr coh vêêl Khuân Bang moon:

“Acu kiêng bêl ta mooi chô ooy đâu năc vêy t’pâh, bơơn lêy năl đợ văn hoá pr’hay chr’năp âng acoon coh đay; bơơn xơợng Then, lêy đợ văn hoá coh vêêl đông. Acu kiêng zư đợc đoọng văn hoá Then âng acoon coh doọ choom bil”.

Tơợ đợ đông đh’rơơng, pr’hat Then, xa nưl n’jưl Tính tươc zâp râu ch’na đh’năh âng đhanuôr coh đâu, Khuân Bang xoọc ting bhr’dzang âng đơơng đợ văn hoá pr’hay chr’năp âng đhanuôr vaih đợ bh’nơơn pr’đươi du lịch. Đh’rưah lâng nâu, chr’val Chợ Mới pa dưr k’rơ bhiệc xay moon, p’căh ooy zr’lụ k’tiêc, acoon manưih, văn hoá, lịch sử lâng râu liêm choom đăh du lịch, đơơng đợ râu chr’năp liêm coh vêêl đông chô đăn lâh mơ lâng ta mooi, lâng t’pâh zâp đăh k’rong bhrợ. T’cooh Triệu Tiến Trình, Bí thư Đảng uỷ chr’val Chợ Mới, tỉnh Thái Nguyên moon:

“Azi ta luôn năl ghit bhiệc zư lêy lâng pa dưr đợ văn hoá ty chr’năp âng đhanuôr acoon coh, ooy đâu vêy đhanuôr coh vêê Khuân Bang, năc mưy ooy đợ pr’đơợ chr’năp đoọng bhrợ pa dưr du lịch vêêl bhươl ting c’lâng nhâm mâng. Cr’noọ bh’rợ âng chr’val năc oó đoọng văn hoá vaih đợ tiết mục p’căh chi ơh căh liêm choom, lêy đoọng đhanuôr bhrợ bha lâng zư lêy lâng p’căh moon văn hoá âng đay. Tu cơnh đêêc, azi năc ting bhr’dzang bhrợ pa dưr, pa choom đoọng zâp pr’loọng lâng apêê bhrợ du lịch, đoọng apêê năl n’jưah zư lêy văn hoá, n’jưah vêy pa xoọng bhrợ cha, pa chô zên”.

Lâng cruung k’tiêc liêm pr’hay, đợ văn hoá chr’năp la lay âng đhanuôr Tày đh’rưah lâng râu lươt bhrợ âng chính quyền vêêl đông, Khuân Bang vêy pa xoọng pr’đơợ bhrợ c’lâng pa dưr pa xơc t’mêê. Bêl đhanuôr vaih bha lâng âng du lịch, zâp râu chr’năp văn hoá căh mưy zư pa liêm năc dzợ vaih đhị bhrợ cha, bơơn pa xoọng zên. Đọong đợ t’tưn, đợ đông đh’rơơng, xa nưl Then, n’jưl Tính lâng đợ văn hoá Tày liêm chr’năp coh Khuân Bang ting zư pa dưr đh’rưah liêm lâng pr’ăt tr’mung t’mêê xoọc đâu âng vêêl đông./.

ĐÁNH THỨC BẢN LÀNG TÀY KHUÂN BANG

Giữa núi đồi Khuân Bang, xã Chợ Mới, tỉnh Thái Nguyên, những nếp nhà sàn, tiếng Then, tiếng đàn Tính cùng phong tục truyền thống của đồng bào Tày vẫn được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Từ những giá trị văn hóa ấy, người dân nơi đây đang từng bước phát triển du lịch cộng đồng, biến bản sắc quê hương thành nguồn lực để bảo tồn văn hóa và tạo sinh kế bền vững

Nằm cách tuyến đường BOT Thái Nguyên – Chợ Mới khoảng 4 km, cách trung tâm xã hơn 5km, Khuân Bang vẫn giữ được vẻ mộc mạc của một bản làng miền sơn cước với núi đồi, cánh đồng, những con suối nhỏ và các nếp nhà sàn truyền thống của người Tày.

Là một trong những hộ tiên phong đi đầu, anh Dương Văn Đạt, chủ Homestay Đạt Oanh cho biết, trước đây gia đình chủ yếu sống bằng nghề trồng lúa, trồng keo và sản xuất nông nghiệp. Khi địa phương định hướng phát triển du lịch cộng đồng, anh quyết định mạnh dạn đầu tư xây dựng mới một ngôi nhà sàn theo kiến trúc truyền thống của dân tộc Tày để làm homestay.

“Từ năm 2023, tôi nhận làm nhà cộng đồng, làm du lịch cộng đồng. Tôi cũng được hướng dẫn, kiến thiết để làm những ngôi nhà truyền thống ngày xưa, để khách du lịch trải nghiệm không gian nhà sàn. Gia đình chuẩn bị đầy đủ chăn, gối, đệm và các điều kiện sinh hoạt. Du khách đến đây còn được trải nghiệm những món ăn truyền thống, hát Then, đàn Tính, nhảy sạp, múa bát...”

Thôn Khuân Bang có tổng diện tích đất tự nhiên hơn 200 ha, với 60 hộ dân, chủ yếu là đồng bào dân tộc Tày sinh sống. Trong thôn hiện có khoảng 40 ngôi nhà sàn được xây dựng khang trang, sạch sẽ, thoáng mát; nhiều gia đình có sân rộng, tạo không gian phù hợp để tổ chức các hoạt động sinh hoạt cộng đồng, giao lưu văn hóa và đón khách du lịch.

Không chỉ có cảnh quan tự nhiên với núi non, ao hồ bao quanh như hồ Tam Kha, thác Khe Cúp, đồi Nặm Tặc, động Thắm Hon…, Khuân Bang còn lưu giữ những nghề truyền thống như đan lát, dệt vải cùng các giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Tày, trong đó có hát Then, đàn Tính.

Đặc biệt, Khuân Bang còn có cây thị cổ chừng hơn 200 tuổi. Theo lời các già làng truyền lại, từ xa xưa, mỗi khi trai tráng trong thôn lên đường nhập ngũ đều đến làm lễ dưới gốc thị, gửi gắm mong ước bình an và ngày trở về. Điều đặc biệt là theo câu chuyện được lưu truyền qua nhiều thế hệ, những người con của bản làng sau khi hoàn thành nhiệm vụ đều trở về trong bình an. Cây thị vì thế không chỉ là một phần cảnh quan Khuân Bang, mà còn lưu giữ những câu chuyện, ký ức và niềm tin của cộng đồng… Chị Ma Thị Thu Trang, người dân thôn Khuân Bang bày tỏ:

“Mình rất muốn khi khách đến đây sẽ được thu hút, được thưởng thức và trải nghiệm những nét văn hóa của dân tộc mình; được nghe Then, được chiêm ngưỡng bản sắc văn hóa của quê hương. Mình rất muốn gìn giữ để văn hóa Then của dân tộc không bị mai một.”

Từ những nếp nhà sàn, làn điệu Then, tiếng đàn Tính đến các món ăn truyền thống, Khuân Bang đang từng bước đưa những nét văn hóa của cộng đồng trở thành sản phẩm du lịch. Cùng với đó, xã Chợ Mới đẩy mạnh tuyên truyền, quảng bá về vùng đất, con người, văn hóa, lịch sử và tiềm năng du lịch, đưa hình ảnh địa phương đến gần hơn với du khách và thu hút các nguồn lực đầu tư. Ông Triệu Tiến Trình, Bí thư Đảng ủy xã Chợ Mới, tỉnh Thái Nguyên cho biết:

“Chúng tôi luôn xác định việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc, trong đó có đồng bào dân tộc tại thôn Khuân Bang, là một trong những nền tảng quan trọng để phát triển du lịch cộng đồng theo hướng bền vững. Quan điểm của xã là không biến văn hóa thành những tiết mục biểu diễn đơn thuần, mà phải để chính người dân là chủ thể gìn giữ và giới thiệu văn hóa của mình. Vì vậy, chúng tôi sẽ từng bước xây dựng, hướng dẫn cho các hộ, nhóm hộ và cộng đồng làm du lịch, để người dân vừa bảo tồn được văn hóa, vừa có thêm sinh kế và thu nhập.”

Với cảnh quan thiên nhiên mộc mạc, bản sắc văn hóa đặc trưng của đồng bào Tày và sự đồng hành của chính quyền địa phương, Khuân Bang có thêm cơ hội mở ra hướng phát triển mới. Khi người dân trở thành chủ thể của du lịch, mỗi giá trị văn hóa không chỉ được gìn giữ mà còn có thể trở thành sinh kế, tạo thêm thu nhập. Để rồi, những nếp nhà sàn, tiếng Then, tiếng đàn Tính và nét văn hóa Tày ở Khuân Bang tiếp tục được trao truyền, cùng nhịp sống mới của bản làng hôm nay./.