Đhị trung tâm chr’val c’noong k’tiêc Ch’Ơm, chr’hoong da ding ca coong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam căh tươc 2km năc zr’lụ nang đẳng sâm bhưah dâng 25 hécta tơợ 1 tươc 3 c’moo âi đanh choh.  C’la âng zr’lụ nang n’nâu âng bâc ngai k’noọ kiêng năc đoo âng Hợp tác xã Nông nghiệp Ch’Ơm âng a noo Alăng Lơ, trưởng vel Achoong k’đhơợng bhrợ bha lâng. A noo Alăng Lơ xay truih:“Cr’noọ âng n’nâu acu âi vêy tơợ đanh âi. N’đhang nâu đoo năc bh’nơơn âng râu zooi đoọng âng đha nuôr Cơ Tu A choong, râu zooi đọong âng zâp cấp chính quyền, pa bhlâng năc Phòng Nông nghiệp lâng trạm khuyến nông chr’hoong. Muy a cu năc ng’cơnh mă bhrợ.”

N’niên lâng dưrr pậ coh pr’loọng đong đha rưt ha ul, năc cớ đơơh pa nar ca conh ca căn tu cơnh đêêc lang p’niên k’tứi âng Alăng Lơ ta bhuch xr’dô lâh mơ apêê pr’zơc mr’đoo dur. A noo chăp kiêng brương tr’nu vêy bhrợ pa dưr chr’năp ha muy bơr bh’nơơn crâng ca coong, tr’xăl pr’ăt tr’mông âng đha nuôr Cơ Tu. Alăng Lơ truih, Xang bêl Tốt nghiệp THPT, bơơn moot học Đại học Kinh tế n’đhang pr’đơợ zr’năh k’đhap, Alăng Lơ năc lơi hoc chô lâng vel đong bhrợ cha. Xang bêl pay k’điêl c’moo 2014, Alăng Lơ xay moon lâng k’điêl vă 10 ưc tơợ Ngân hàng Chính sách xã hội đoọng k’rong choh m’pâng hécta đẳng sâm, n’đhang căh bơơn pa chô râu rí. Căh đhu loom, a noo Lơ lươt zâp đhị pa choom ng’cơnh choh zư x’mir lêy, xang năc vă p’xoọng 50 ức đồng tơợ Ngân hàng Chính sách Xã hội đoọng k’rong choh cớ  5 hécta đẳng sâm đhị đhăm k’tiêc ha rêê âng pr’loọng đong. Xang cr’chăl căh mơ đanh, nang sâm bơơn pa chô bâc, díc điêl a noo pa chô dâng 100 ưc đồng. N’đhơ cơnh đêêc, chr’năp đẳng sâm coh thị trường căh yêm têêm, năc cớ crêê a peê tươc câl k’đị chr’năp tu cơnh đêêc a noo Lơ p’zay bhrợ t’vaih Hợp tác xã đoọng bhrợ pa dưr chr’năp ha tơơm đẳng sâm. A noo bơơn đha nuôr chăp hơnh k’đươi bhrợ Trưởng vel A choong, Alăng Lơ xay moon, đoọng đha nuôr chăp đươi a đay, ting bhrợ têng, c’la đay năc choom bhrợ têng l’lăm, lươt l’lăm coh bh’rợ âng vel đong:“Năc muy trưởng vel t’mêê  k’đhơợng bhrợ căh năl cơnh bhrợ têng. Kiêng p’too moon đha nuôr năc a cu p’zay bhrợ têng l’lăm, chơớc lêy coh báo mạng xã hội đoọng bhrợ pa dưr dự án âng c’la đay. Choom bhrợ l’lăm, lươt l’lăm zâp râu bh’rợ, năc tơơp tơợ pr’loọng đong đay.”

Lêy a noo Alăng Lơ choh đẳng sâm liêm choom, prang vel Achoong năc ting bhrợ têng âh. Đoọng zooi đha nuôr choh sâm, a noo Lơ năc tơơp bhrợ pa dưr apêê c’bhuh p’têêt pa zum, đh’rưah choh sâm coh vel lâng apêê vel đăn đêêc. M’pâng c’moo 2019, a noo bhrợ t’vaih pr’đhang HTX Nông nghiệp Ch’Ơm năc đoo bhrợ Giám đốc. Xooc đâu, pr’đhang HTX âng anoo Lơ âi choh lâh 25 hécta sâm tơợ 1-3 c’moo. Cơnh lâng zên pa câl 1 kg sâm t’mêê dâng 150-300 r’bhâu đồng, muy c’moo HTX pa chô lâh 200 ức đồng, zooi ha dưr dal râu pa chô va pêê ting pâh  bhrợ, bâc ngai âi mă z’lâh đha rưt. T’cooh Alăng Nhet, muy cha năc ting pâh HTX Nông nghiệp Ch’Ơm xay moon:“Tơợ bêl HTX Nông nghiệp Ch’Ơm bhrợ t’vaih, đha nuôr Cơ Tu âi vêy pa chô yêm têêm lâh, chr’năp pa câl công z’zăng, doó dzợ đhr’năng apêê k’đị. Pr’loọng đong cu muy chu pa câl 10 ức, muy c’moo pa câl công 4, 5 chu.”

A noo Cơlâu Hoài, Bí thư Huyện Đoàn Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, HTX Nông nghiệp Ch’Ơm âng Alăng Lơ năc muy côh hăt pr’đhang bhrợ cha âng đha đhâm Cư Tu liêm choom bhlâng, vêy cơnh băr dzang k’rơ:“Pr’đhang n’nâu âi bhrợ băr dzang tươc apêê đoàn viên đha đhâm c’mâr coh vel đong đhị bh’rợ tr’xăl c’năl, chroi đoọng pa dưr tr’mông tr’meh  ch’choh b’bêêt, tơợ bh’nơơn vel đong, brhợ t’vaih pr’đơợ pa xiêr đha rưt nhâm mâng. Nâu đoo năc muy cha năc liêm choom coh bh’rợ đha đhâm c’mâr bhrợ cha coh vel đong chr’hoong./.”

Gương sáng ở vùng biên Ch’ơm

                                         Alăng Lợi

Ở xã biên giới Ch’Ơm, huyện miền núi Tây Giang, tỉnh Quảng Nam, ai cùng quý mến và khâm phục Trưởng thôn Achoong Alăng Lơ. Anh không chỉ là trưởng thôn trẻ tuổi, mà còn là chủ nhiệm hợp tác xã tài năng và tâm huyết. Anh đã có công trong việc bảo tồn, phát triển cây đẳng sâm, đem lại cuộc sống ấm no cho đồng bào vùng cao biên giới Tây Giang.

Cách trung tâm xã biên giới Ch’Ơm, huyện miền núi Tây Giang, tỉnh Quảng Nam chưa đầy 2km là khu vườn đẳng sâm rộng khoảng 25 hécta từ 1 đến 3 năm tuổi. Chủ nhân khu vườn mà nhiều người mơ ước này là của Hợp tác xã Nông nghiệp Ch’Ơm do anh Alăng Lơ, trưởng thôn Achoong làm chủ nhiệm. Anh Alăng Lơ trải lòng: “Ý tưởng là của tôi ấp ủ từ rất lâu rồi. Nhưng đây là thành quả sự nỗ lực của bà con Cơ Tu Achoong, sự hỗ trợ đắc lực của các cấp chính quyền, đặc biệt là Phòng Nông nghiệp và trạm khuyến nông của huyện. Chứ một mình tôi thì e là rất khó mà thành được.”

Sinh ra và lớn lên trong gia đình nghèo khó, lại sớm mồ côi cha mẹ nên tuổi thơ của Alăng Lơ thiệt thòi hơn rất nhiều so với bạn bè cùng trang lứa. Anh nuôi ước mơ sau này sẽ xây dựng thương hiệu cho một số nông sản đặc trưng của núi rừng, thay đổi cuộc sống của bà con Cơ Tu. A Lăng Lơ kể, sau khi tốt nghiệp THPT, đậu vào Đại học Kinh tế nhưng do hoàn cảnh khó khăn, A Lăng Lơ phải bỏ dở việc học trở về quê lập nghiệp. Sau khi lấy vợ năm 2014, A Lăng Lơ bàn với vợ vay 10 triệu đồng từ Ngân hàng Chính sách xã hội để đầu tư trồng nửa héc ta cây đẳng sâm nhưng thất bại. Không nản chí, anh đi các nơi học hỏi kinh nghiệm, rồi vay thêm 50 triệu đồng từ Ngân hàng chính sách tiếp tục đầu tư trồng 5hecta cây đẳng sâm trên mảnh vườn và phần rẫy của gia đình. Sau thời gian ngắn, vườn sâm cho thu thu hoạch, vợ chồng anh thu về khoảng 100 triệu đồng. Tuy nhiên, giá cả đẳng sâm trên thị trường khá bấp bênh, lại bị thương lái ép giá nên anh Lơ quyết định thành lập Hợp tác xã để xây dựng thương hiệu cho cây đẳng sâm. Anh được bà con tín nhiệm bầu làm Trưởng thôn Achoong, Alăng Lơ bộc bạch, để bà con tin tuởng, làm theo, bản thân anh phải  gương mẫu, tiên phong trong các phong trào của địa phương: “Là một trưởng thôn tuổi còn trẻ, kinh nghiệm về công việc này hầu như bằng không. Tôi bắt đầu tích cóp vốn và tìm hiểu kinh nghiệm từ trên sách báo, mạng xã hội để hình thành dự án của bản thân. Để bà con tin tuởng, làm theo, mình phải làm gương, bắt đầu từ gia đình mình”.

Thấy anh A Lăng Lơ trồng đẳng sâm cho hiệu quả kinh tế, cả làng Achoong bắt chước làm theo. Để giúp bà con trồng sâm, anh Lơ bắt tay xây dựng các tổ liên kết, hợp tác trồng sâm ở trong làng và các vùng lân cận. Giữa năm 2019, anh thành lập mô hình HTX Nông nghiệp Ch’ơm do anh làm Giám đốc. Hiện nay, mô hình HTX của anh Lơ đã trồng hơn 25ha vườn sâm có độ tuổi 1 - 3 năm. Với giá bán 1kg sâm tươi khoảng 150 -  300 nghìn đồng, bình quân mỗi năm, HTX thu về hơn 200 triệu đồng, giúp nâng cao thu nhập cho các xã viên, nhiều người đã thoát được nghèo.  Ông Alăng Nhét, một thành viên trong hợp tác xã Nông nghiệp Ch’ơm chia sẻ:“Từ khi Hợp tác xã nông nghiệp Ch’Ơm thành lập bà con Cơ Tu đã có thu nhập ổn đinh hơn, giá cả bán cũng ổn định không bị thương lái ép giá nữa. Riêng gia đình tôi mỗi năm thu hoạch và bán đẳng sâm trên dưới chục lần, mỗi năm gia đình tôi thu về khoảng trên dưới 50 triệu từ đẳng sâm.”

Anh Cơlâu Hoài, Bí thư Huyện Đoàn Tây Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết, HTX nông nghiệp Ch’Ơm của Alăng Lơ là một trong số ít mô hình kinh tế của thanh niên Cơ Tu hoạt động hiệu quả, có sức lan tỏa mạnh mẽ:  “Mô hình này đã tác động tích cực đến các đoàn viên thanh niên ở địa phương trong việc thay đổi nhận thức, góp phần phát triển kinh tế vườn, từ sản vật địa phương, mở ra cơ hội giảm nghèo bền vững và kết nối phát triển thành các điểm du lịch sinh thái, tạo ra sản phẩm hàng hóa đặc trưng của địa phương. Đây là một gương sáng trong phong trào thanh niên lập thân lập nghiệp trên chính mảnh đất quê hương mình./.”