T’ngay n’đoo công cơnh đêếc, bh’rợ tr’nơợp cóh t’ngay âng bơr dích điêl t’coóh Lý Văn Lừ nắc lướt ha rêê, cắt m’bur k’tang ruốih nhum. Bha lâng k’tang xang n’nắc vêy bơơn cha choóh k’tứi, úh dh’rứah lâng apêê râu n’cam a bhoo, ch’nêếh lâng bha lâng prí đoọng bhrợ ch’na ha t’rí c’roóc. T’coóh Lừ nắc muy cóh bấc ngai vêy bhrợ đanh bhlâng cóh bh’rợ băn t’rí âng Phia Đeng lâng công nắc muy cóh bấc pr’loọng vêy kinh tế z’zăng âng chr’val, bấc bêl bhlâng, cóh c’roọl đong vêy tước 15 p’nong t’rí c’roóc zấp râu:“Zư x’mir lêy nắc p’ghít lêy pr’lúh cr’ay pa liêm, t’rí c’roóc vêy doó buôn lum pr’lúh, vêy đơớh dưr pậ. băn t’rí c’roóc pa chô bấc lấh, êế nắc đoọng ha ruộng, pa chô zên bơơn bấc lấh apêê tơơm chr’nóh cơnh a bhoo, ha roo”.

  Cắh muy pr’loọng đong t’coóh Lừ, pa zêng 50 pr’loọng đha nuôr Moong vel Phia Đeng zêng băn rơơi bhrợ c’lâng lướt bha lâng cóh pa dưr tr’mông tr’mêếh.  Ting đha nuôr, tr’piing lâng bấc râu tơơm chr’nóh n’lơơng, bh’rợ chóh k’tang lâng băn t’rí c’roóc chô đơơng liêm choom lấh lâng công doó lấh  ga lêếh ga lêêng, tu t’rí  c’roóc nắc râu bh’năn âi ặt ma mông đanh lâng pr’ặt tr’mông acoon ma nứih. Bêl a hay, đha nuôr  băn muy đong 1-2 p’nong đoọng  glụ n’loong, bhrợ ruộng lâng êế pay đớc đoọng ha ruộng. N’đhơ cơnh đêếc, bêl c’lâng lướt liêm buôn, ma nứih tơợ apêê tỉnh cóh dúp đấc chơớc câl t’rí c’roóc ting t’ngay ting bấc, nắc bh’rợ băn rơơi dưr váih muy bh’rợ  chô đơơng râu pa chô zên bấc cóh đâu.

Muy râu chr’nắp đoọng cr’năn t’rí c’roóc âng đha nuôr vêy váih c’lâng lúh yêm têêm nắc đươi vêy chợ pa câl t’rí c’roóc ga mắc bhlâng tỉnh Bắc Kạn nặc ặt đăn đhị chr’val Nghiên Loan, ch’ngai Phia Đeng dâng bơr pêê cây số. Chợ họp ting phiên moọt t’ngay 3 lâng t’ngay 8 âm lịch zấp c’xêê. Muy  phiên chợ, đợ t’rí c’roóc bơơn pa câl dzoóc tước k’ha riêng p’nong. T’coóh Lý Văn Tu, muy cóh bấc ngai băn t’rí tr’haanh cóh Phia Đeng đọong năl, đợ phiên chợ liêm chr’nắp  n’nâu âi vêy tơợ lấh 20 c’moo âi đanh:“Đha nuôr nắc muy  băn t’rí c’roóc đoọng pa câl a năm. Vêy chợ n’nâu nắc bh’rợ câl bhlêy t’rí c’roóc u buôn, liêm crêê đoọng ha đha nuôr Mông”.

Bh’rợ băn t’rí c’roóc cóh Phia Đeng âi chô đơơng đoọng ha đha nuôr cóh đâu k’ha riêng ức đồng  zấp c’moo. Đợ đhr’nong đong liêm ga mắc r’dợ dưr váih lâng bấc pr’loọng đong âi vêy choom câl đươi bấc râu pr’đươi bấc zên, vêy pr’đơợ đoọng ha ca coon a nại học hành liêm ta níh. Nắc đhêêng lấh 50 bh’bhung  đong, n’đhơ cơnh đêếc bấc c’moo đăn đâu, vel Phia Đeng âi vêy k’zệt sinh viên apêê trường Đại học, Cao đẳng… A noo Dương Văn Tung, trưởng vel Phia Đeng đoọng năl: Pr’ặt tr’mông đha nuôr cóh đâu bơơn ha dưr dal tơợ  cr’năn t’rí c’roóc cơnh lâng râu zooi đoọng tơợ Bh’rợ xa nay  zoôi pa xiêr đha rựt đơớh lâng nhâm mâng cơnh lâng 61 chr’hoong đha rựt, buôn bơơn đha nuôr loóih moon nắc bh’rợ xa nay 30a:“Nâu câi đha nuôr xăl bh’rợ  tơợ chóh a bhoo cóh bha đưn dzang băn t’rí c’roóc, tu t’rí c’roóc đoọng pa chô zên bấc lấh  nắc đha nuôr lêy zấp ngai coong z’zăng ta clơ”.

Đh’rứah lâng bh’rợ pa dưr cr’năn t’rí c’roóc, đha nuôr công đươi dua đhăm k’tiếc na noóh đoọng chóh p’xoọng muy bơr tơơm chr’nóh cơnh: keo, mỡ, a bhoo lai, a tuông lâng n’\đhơ ha roo ruộng… Tơợ pr’đơợ liêm âng plêêng k’tiếc lâng lấh mơ cớ nắc râu t’bhlâng pa dưr cr’năn bh’năn, pr’ặt  tr’mông âng đha nuôr Mông cóh bôl da ding Phia Đeng xoọc ting t’ngay ting ca bhố ngăn./.

(Ảnh minh họa: Báo Dân Việt).

NGƯỜI MÔNG LÀM GIÀU TRÊN ĐỈNH PHIA ĐENG

Văn Lưu

Cùng với đồng bào các dân tộc anh em, có nhiều điển hình nông dân người Mông ở tỉnh Bắc Kạn vươn lên trong phát triển kinh tế bằng nhiều mô hình mới, cách làm hay. Đồng bào Mông ở huyện Pác Nặm đã phát huy thế mạnh chăn nuôi đại gia súc, làm giàu ngay trên chính mảnh đất quê hương.

Hôm nào cũng vậy, công việc đầu tiên trong ngày của hai vợ chồng ông Lý Văn Lừ là lên nương, cắt những bụi cỏ voi xanh non. Thân cỏ sau đó sẽ được thái nhỏ, nấu cùng với các loại cám ngô, cám gạo và thân cây chuối để làm thức ăn cho trâu bò. Ông Lừ là một trong những người có thâm niên nhất trong nghề nuôi trâu của Phia Đeng và cũng là một trong những hộ có kinh tế khá của xã, lúc nhiều nhất, trong chuồng nhà có đến 15 con trâu bò các loại: “Chăm sóc thì chú ý dịch bệnh để chăm cho tốt, trâu bò mới không có bệnh, mới lớn nhanh. Nuôi trâu bò thu nhập nhiều hơn, phân cho ruộng, thu nhập tiền được nhiều hơn các loại cây ngô, cây gạo”.

Không chỉ gia đình ông Lừ, toàn bộ 50 hộ người Mông bản Phia Đeng đều lấy chăn nuôi đại gia súc làm hướng đi chính trong phát triển kinh tế. Theo bà con, so với nhiều loại cây trồng khác thì việc trồng cỏ và chăn nuôi trâu bò thịt mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn và cũng không vất vả, bởi trâu bò là loại vật nuôi đã gắn bó lâu đời với cuộc sống của người dân. Ngày trước, bà con chủ yếu nuôi mỗi nhà 1 - 2 con để lấy sức kéo và phân bón ruộng. Nhưng, từ khi đường đi lại thuận tiện, thương lái các tỉnh miền xuôi tìm về mua trâu bò thịt ngày một tăng thì chăn nuôi đã trở thành một nghề mang lại thu nhập cao nơi đây.

Một yếu tố quan trọng để đàn trâu bò của người dân có được đầu ra ổn định là nhờ chợ mua bán trâu bò lớn nhất tỉnh Bắc Kạn lại nằm ngay tại xã Nghiên Loan, chỉ cách Phia Đeng chừng dăm cây số. Chợ họp theo phiên vào ngày 3 và ngày 8 âm lịch hàng tháng. Mỗi phiên chợ, số trâu bò được mua bán lên đến vài trăm con. Ông Lý Văn Tu, một trong những người nuôi trâu nổi tiếng ở Phia Đeng cho biết, những phiên chợ độc đáo này đã có từ hơn 20 năm về trước rồi: “Bà con chỉ có chăn nuôi trâu bò béo để bán làm kinh tế thôi. Có chợ này thì việc mua bán trâu bò dễ, thuận tiện cho người Mông”.

Nghề nuôi trâu bò thịt ở Phia Đeng đã mang lại cho bà con nơi đây hàng trăm triệu đồng mỗi năm. Những căn nhà khang trang dần mọc lên và nhiều gia đình đã có thể sắm những vật dụng đắt tiền, có điều kiện cho con cái học hành đầy đủ. Chỉ hơn 50 nóc nhà, nhưng vài năm trở lại đây, bản Phia Đeng đã có hàng chục sinh viên các trường Đại học, Cao đẳng... Anh Dương Văn Tung, trưởng bản Phia Đeng cho biết: Đời sống bà con nơi đây được nâng lên từ đàn trâu bò với sự hỗ trợ vốn từ Chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững đối với 61 huyện nghèo, thường được bà con quen gọi là chương trình 30a: “Giờ bà con chuyển nghề từ trồng cây ngô trên đồi bây giờ sang chăn trâu bò, vì trâu bò cho thu nhập cao hơn thì bà con nhìn chung khá giả hơn…”

Cùng với việc phát triển đàn trâu bò, bà con cũng tận dụng các diện tích đất trống để trồng thêm một số loại cây cho hiệu quả kinh tế cao như: keo, mỡ, ngô lai, đậu tương và cả lúa nước... Từ lợi thế khí hậu, thổ nhưỡng và hơn hết là sự nỗ lực phát triển đàn gia súc thương phẩm, cuộc sống đồng bào Mông nơi đỉnh núi Phia Đeng đang ngày càng ấm no./.