Đha nuôr lâng pr’zớc da dêr!

Ma nứih đha nuôr cóh chr’val Mường Và, chr’hoong Sốp Cốp, tỉnh Sơn La zấp ngai công năl a ngắh Mòng Thị Ơi. Tỵ l’lăm âi vêy đh’riêng bhr’ươr pr’hay cha ngoor, a ngắh Ơi cắh muy kiêng hát, nắc dzợ t’bhlâng xrắ bhrợ t’váih đợ bhr’ươr pr’hát Khơ Mú, chroi đoọng  bhrợ t’bấc  ooy c’bhúh pr’hát xa nul âng acoon cóh đay. C’nặt t’rúih đoọng ha pân đil t’ngay đâu, đha nuôr lâng pr’zớc đh’rứah xơợng t’rúih ooy a ngắh Mòng Thị Ơi lâng đợ  loom luônh t’bhlâng zư đớc văn hoá âng ma nứih Khơ Mú.

Đhr’niêng bhr’ươr n’nâu âi tơợ đanh dưr loóih lâng bấc ngai cóh vel Loọng Ôn, công cơnh chr’val Mường Và, đhị a ngắh Ơi ặt ma mông.

A ngắh Ơi c’moo đâu âi lấh 50 c’moo, n’đhơ cơnh đêếc,  lêy a ngắh z’zăng  dzợ p’niên t’ping lâng ngai mr’đoo rúuh đoo. Cóh t’rúih, a ngắh bhui har đoọng năl, vêy bơơn cơnh đêếc, nắc đươi vêy a ngắh pa bhlâng kiêng ha hát xa xul. N’niên lâng dưr pậ đhị vel đong Mường Và- đhị ch’nêếh bhoóc đác t’bhlắh  tr’haanh lâng n’juông pr’hát “ a vị Mường Và, a xiu Tâm Tấc”, tơợ tứi a ngắh âi bơơn hoọm đhị đác tóh iêm đha hum âng ca căn đh’rứah lâng pr’hát Khơ Mú âng a conh a bhướp. dưr pậ, a ngắh ta mêệng xơợng lâng hay đớc ting cr’liêng pr’hát âng đay âi ting xơợng. muy cr’liêng pr’hát nắc đợ cr’liêng  loom luônh chắp kiêng vel đong, hơnh déh pr’ặt tr’mông bh’rợ tr’nêng âng đha nuôr, ooy râu tr’xăl t’mêê âng vel đong bhươl cr’noo… cơnh đêếc, loom luônh lâng pr’hát Khơ Mú công pậ r’dợ cóh a ngắh. tơợ dzợ c’mâr, đh’riêng pr’hát âng a moó âi tr’haanh prang zr’lụ. đha nuôr cóh vel ping, bhươl n’dúp zấp ngai công kiêng xơợng bhr’ươr pr’hát liêm cha ngoor âng a ngắh. a noo Quàng Văn Bạt, ma nứih Khơ Mú, Phó chủ tịch HĐND chr’val Mường Và đoọng năl:

Cơnh lâng pr’hát xrắ t’mêê lâng đh’riêng pr’hát âng a ngắh Ơi t’ping  lâng apêê n’lơơng pa bhlâng u liêm. Đha nuôr kiêng xơợng lâng lêy a ngắh hát.

Cắh muy kiêng ha hát xa xul, a ngắh Mòng Thị Ơi dzợ c’la đay xrắ t’mêê bấc pr’hát Khơ Mú. A ngắh âi ặt ma mông lâng đợ bhr’ươr pr’hát pr’hay n’nắc tơợ dzợ tứi, tu cơnh đêếc nâu câi hát  cơnh lâng a ngắh cắh choom cắh vêy, âi u vêy cơnh ch’na đh’nắh, cơnh đác ộm zấp t’ngay âng a ngắh. a ngắh Ơi đoọng năl, n’đhơ xoọc lướt ha ooy, bhrợ n’hâu, a ngắh công hát xul. A ngắh Mòng Thị Ơi moon:

Tơợ 14-15 c’moo acu âi năl hát. Da dích cu pa choom đoọng ha cu tơợ dzợ cu tứi, nắc muy pa choom đoọng m’bứi a năm, đợ mơ n’lơơng nắc tỵ c’la cu chơớc pa choom. nâu câi xoọc lướt ch’ớh zấp ooy acuu công choom xrắ bhrợ t’mêê, cơnh xoọc lướt Mường Ét, Siềng Khọ âng Lào, cắh cậ xoọc lướt Mương Thanh, Mường Lay tước lum ma nứih đong… cu công choom xrắ bhrợ pr’hát t’mêê. Hát ba boóc, hát p’ma cắh cậ hát hơnh đong t’mêê… acu zêng âi xrắ. Đha nuôr zấp ngai cong kiêng xơợng.

Nâu câi cóh ta la bha ar âng a ngắh âi vêy k’ha riêng pr’hát tơm, cóh đêếc vêy dâng lấh 100 pr’hát ty a ngắh năl cr’liêng lâng xrắ đớc, công lấh 100 pr’hát âng a ngắh xrắ bhrợ t’mêê. A moó moon, cơnh lâng đha nuôr Khơ Mú, zấp đoo bóơp p’too moon, loom pr’chắp n’hâu nắc zêng pa cắh đhị cr’liêng pr’hát, cr’liêng tơm nắc zấp ngai zêng kiêng, buôn năl, buôn hay. Tu cơnh đêếc, nắc đợ pr’hát âng ma nứih Khơ Mú n’đhơ bơơn zư đớc lâng boóp, n’đhơ cơnh đêếc công dzợ ặt ma mông ting c’xêê c’moo. Cơnh lâng a ngắh, đợ pr’hát âng a ngắh xrắ zêng xrắ crêê tước apêê râu cơnh: chắp hơnh Đnảg, Ava Hồ âi đoọng ha đha nuôr vel vêy pr’ặt tr’mông ca bhố ngăn, vel bhươl bhui har cha tết, p’too moon ca coon bêl ra văng lướt bộ đội, p’too cha chau t’bhlâng bhrợ pa dưr pr’ặt tr’mông văn minh, dưr k’rơ…

C’moo 2006, a ngắh Ơi vinh dự bơơn Nhà nước cher  đoỌng danh hiệu Nghệ nhân dân gian, lâng tước nâu câi muy a ngắh a năm cóh chr’val bơơn cher đoọng danh hiệu n’nâu. A ngắh đoọng năl, n’đhơ pr’ặt tr’mông dzợ bấc râu k’đháp k’ra, n’đhơ cơnh đêếc a ngắh bhui har tu zấp bêl vêy hội diễn, t’ngay hội văn hoá acoon cóh đhị ooy, a ngắh zêng bơơn k’đươi ting pấh lâng đớp ch’ner dal. Rơơm kiêng ga mắc bhlâng âng a ngắh xoọc đâu nắc đha nuôr Khơ Mú oó ngai choom ha vil đợ bhr’ươr pr’hát âng acoon cóh đay, nắc choom đh’rứah ziư đớc, pa dưr râu liêm pr’hay âng acoon cóh.