C’xêê 7, hân noo bơơn bhrợ đác g’dợ, 2, 3 đhanuôr buôn lướt ooy crâng cóh zr’lụ zư lêy crâng k’coong An Toàn, chr’hoong An Lão pay đác g’dợ. Bấc ngai nắc lêy bắt óih óch g’dợ vêy đhr’năng dưr váih roóh cát crâng. 230 pr’loọng đhanuôr Ba Na cóh chr’val An Toàn, chr’hoong An Lão bơơn pazao đoọng zư lêy 7.500 hécta crâng đhị đâu ta luôn lêy cha mêết manứih moót glúh ooy crâng. Lâng k’đươi zâp ngai oó đươi dua óih đoọng bơơn pay đác g’dợ.

T’coóh Hồ Văn Kem cóh vel 1, chr’val An Toàn, chr’hoong An Lão nắc bơơn pazao đoọng k’đhơợng zư lêy 60 hécta crâng đhị zr’lụ zư lêy crâng k’coong An Toàn. Vêy zên pa chô têêm ngăn đắh crâng, t’coóh Kem ta luôn pa dưr dal bh’rợ âng đay đắh bhiệc zư lêy đợ đhăm crâng pazao đoọng nâu. T’coóh Kem lâng 5 cha nặc manứih Ba Na cóh vel bhrợ mưy c’bhúh buôn lướt cha mêết lêy crâng nâu. Zâp c’xêê, t’coóh lướt lêy cha mêết 2 chu. Bêl hân noo p’răng xơớt, t’coóh ta luôn lướt moót lêy cóh crâng, đấh loon bơơn lêy manứih moót glúh ooy crâng nâu: “Lướt lêy cha mêết zâp c’xêê, zâp tuần ha dang vêy bơơn lêy ngai lướt moót bhrợ pa hư crâng, azi xay moon ooy Ban k’đhơợng zư, UBND chr’val đoọng trực tiếp k’đhơợng bhrợ, coọp zư đợ apêê bhrợ pa hư crâng. Nhà nước k’rang đoọng, đhanuôr zư lêy crâng nắc cung yêm loom, cung váih zên pa chô zâp c’moo têêm ngăn.”

Zr’lụ zư lêy crâng k’coong An Toàn đăn lâng k’noong k’tiếc âng zâp chr’val k’coong ch’ngai 2 chr’hoong Hoài Ân, Vĩnh Thạnh, tỉnh Bình Định lâng 2, 3 chr’hoong k’coong ch’ngai zâp tỉnh Quảng Ngãi, Gia Lai. Lấh mơ đợ đhị c’lâng lướt ooy zâp chr’val, chr’hoong, đhị đâu dzợ bấc c’lâng k’tiếc nắc k’đhạp lêy cha mêết manứih moót glúh đắh crâng. Ban k’đhơợng zư crâng pr’đươi An Toàn nắc ơy lêy k’đươi 20 cha nặc cán bộ đương goon zư lêy đhị 3 trạm lâng 3 chốt đoọng zư lêy crâng, ta luôn lêy cha mêết, đoọng đấh loon zêl cha groong zâp bh’rợ bhrợ pa hư crâng. T’coóh Nguyễn Phước Thiện, Trạm zư lêy crâng An Toàn 1, Ban k’đhơợng zư crâng pr’đươi An Toàn, chr’hoong An Lão đoọng năl, hân đhơ nắc t’ngay đhêy cắh cậ bêl hi dưm zêng vêy cán bộ đương goon zư lêy manứih moót glúh cóh crâng, moọn p’too đhanuôr bêl lướt pay đác g’dợ oó óch câm óih: “Trạm zi nắc lêy bhrợ cha mêết ting cơnh định kỳ zâp c’xêê. Pazưm lâng tổ k’đhơợng zư crâng âng vel chấc lêy prúh zêl. Trạm dzợ zêl cha groong, lêy cha mêết xe cộ lướt vốch, apêê vêy âng đơơng đợ n’loong n’hâu liêm crêê cắh. Tước bêl hân noo bơơn đhi muônh nắc lướt xay moon, ắt tớt lâng đhanuôr, đh’rứah lâng đhanuôr vel đông moót ooy crâng đoọng lêy cha mêết. Tước đâu, đhanuôr doọ dzợ đươi cưa đoọng col pa hư tơơm đhi muônh.”

Tước đâu, Ban k’đhơợng zư crâng pr’đươi An Toàn nắc ơy ký c’lâng bh’rợ pazưm zư lêy crâng lâng zâp c’la crâng zr’lụ đăn k’noong k’tiếc, bhrợ pa dưr zâp tổ zư lêy crâng đhị vel đông đoọng xay moon, pa dưr dal c’năl bh’rợ đhanuôr đắh zư lêy crâng. Ban k’đhơợng zư crâng pr’đươi An Toàn cung ơy pazao đoọng zư lêy crâng ha lấh 230 pr’loọng đhanuôr nắc manứih Ba Na cóh chr’val An Toàn lâng pa zêng k’tiếc bhứah 7.500 hécta, ooy đâu pa dưr bh’rợ âng đhanuôr cóh vel đông đắh bh’rợ zư lêy crâng. T’coóh Khiếu Đức Thịnh, Phó Gíam đóc Ban k’đhợơng zư crâng An Toàn đoọng năl, zr’lụ zư lêy nâu vêy bấc a’chim a’đhắh chr’nắp lêy zư cơnh boọ dzung bhrộ, bhọt, xong óih, chr’gơơng Trường Sơn, a’tứch bhơi.... lêy zư pa liêm. Cr’chăl hanua, bhiệc pazao đoọng k’đhơợng zư crâng ha đhanuôr nắc ơy padưr dal c’năl bh’rợ, trách nhiệm âng đhanuôr đắh zư lêy crâng: “Đoọng k’đhơợng zư crâng Nhà nước pazao đoọng, Ban k’đhơợng zư xoọc bhrợ pa dưr bh’rợ k’đhơợng zư crâng nhâm mâng, xay moon ooy UBND tỉnh lêy bhrợ. Lâng zâp c’lâng bh’rợ đoọng k’đhơợng zư, ban ơy lêy ký gr’hoót c’lâng bh’rợ pazưm bhrợ zư lêy crâng lâng zâp c’la crâng zr’lụ đăn k’noong k’tiếc cóh pa zêng đhị âng zi k’đhơợng zư. Pazưm lâng chính quyền vel đông bhrợ bh’rợ xay moon zâp c’moo, c’xêê đoọng pa dưr dal c’năl bh’rợ âng đhanuôr đắh zư lêy crâng. Lêy bhrợ liêm choom bh’rợ k’đhơợng zư lêy crâng, t’bhlâng pa dưr zên pa bhrợ cung cơnh t’bhlâng pa dưr trách nhiệm âng đhanuôr lâng bh’rợ zư lêy crâng.”

P’căn Nguyễn Thị Tố Trân, Phó Gíam đốc Sở Nông nghiệp lâng pa dưr pa xớc vel bhươl tỉnh Bình Định đoọng năl, Ban k’đhơợng zu zr’lụ crâng đh’rứah lâng chính quyền vel đông zư lêy liêm choom đợ đhị crâng pazao k’đhơợng zư: “Prang tỉnh nắc vêy mưy crâng pr’đươi An Toàn, k’tiếc bhứah liêm, râu 2 nắc liêm chr’nắp ooy tơơm chr’nóh. Ban k’đhơợng zư crâng pr’đươi An Toàn bhrợ liêm choom bh’rợu pazưm chính quyền vel đông tơợ chr’hoong tước chr’val cung cơnh bhrợ liêm choom bh’rợ pazưm bhrợ lâng đhanuôr zư lêy crâng pr’đươi An Toàn.”/.

Người Ba Na cùng giữ rừng Khu bảo tồn thiên nhiên An Toàn

Thanh Thắng/VOV-Miền Trung

Khu bảo tồn thiên nhiên An Toàn có diện tích 22.500 hécta thuộc địa bàn xã An Toàn, huyện An Lão, tỉnh Bình Định. Những cánh rừng nguyên sinh, hệ sinh thái đa dạng được lực lượng chức năng và đồng bào Ba Na phối hợp bảo vệ nghiêm ngặt bởi rừng là “lá phổi xanh”của đồng bào.

Tháng 7, mùa lấy mật ong, một số người dân thường đi vào rừng trong khu vực Khu bảo tồn thiên nhiên An Toàn, huyện An Lão để lấy mật. Nhiều người lén lút sử dụng lửa để lấy mật ong nên tiềm ẩn nguy cơ gây cháy rừng. 230 hộ dân là đồng bào Ba Na ở xã An Toàn, huyện An Lão được giao khoán bảo vệ  7.500 hecta rừng tại đây thường xuyên tuần tra, kiểm soát người vào rừng. Đồng thời nhở mọi người không được sử dụng lửa để lấy mật ong.

Ông Hồ Văn Kem ở thôn 1, xã An Toàn, huyện An Lão được giao khoán bảo vệ 60 hecta rừng đặc dụng tại Khu bảo tồn thiên nhiên An Toàn. Có nguồn thu nhập từ bảo vệ rừng, ông Kem luôn nâng cao trách nhiệm của mình trong việc trông coi, chăm sóc và bảo vệ diện tích rừng được giao. Ông Kem cùng với 5 người Ba Na trong thôn lập một nhóm tuần tra rừng chung. Mỗi tháng, ông đi tuần 2 lần. Vào mùa khô nóng, ông thường xuyên vào rừng, kịp thời phát hiện người lạ vào rừng:“Đi tuần tra hàng tháng, hàng tuần nếu phát hiện người lạ xâm hại rừng tôi xuống báo với Ban Quản lý, UBND xã để trực tiếp quán triệt, bắt giữ những đối tượng xâm hại rừng của mình. Nhà nước quan tâm, người dân được quản lý, bảo vệ rừng thì mình cũng phấn khởi, cũng có tiền thu nhập hằng năm cho đời sống”. 

Khu bảo tồn thiên nhiên An Toàn giáp ranh với các xã vùng cao 2 huyện Hoài Ân, Vĩnh Thạnh, tỉnh Bình Định và một số huyện miền núi các tỉnh Quảng Ngãi, Gia Lai. Ngoài những tuyến đường liên xã, liên huyện, tại đây còn có nhiều lối mòn nên rất khó kiểm soát người ra vào rừng. Ban Quản lý rừng đặc dụng An Toàn đã bố trí 20 cán bộ túc trực tại 3 trạm và 3 chốt để giữ rừng, thường xuyên tuần tra, kiểm soát để kịp thời ngăn chặn các hành vi xâm hại rừng. Ông Nguyễn Phước Thiện, Trạm bảo vệ rừng An Toàn 1, Ban Quản lý rừng đặc dụng An Toàn, huyện An Lão cho biết, dù là ngày nghỉ hay ban đêm đều có cán bộ trực tại chốt để kiểm tra người, phương tiện ra vào rừng, nhắc nhở người dân khi đi lấy mật ong rừng không được dùng lửa để đốt:“Trạm chúng tôi là tổ chức tuần tra, kiểm tra truy quét theo định kỳ hàng tháng. Phối hợp với tổ quản lý bảo vệ rừng của thôn truy quét. Trạm vẫn chốt chặn, kiểm tra phương tiện lên xuống, ngươi ta có chở những lâm sản gì mà trái pháp luật không lên xuống không. Tới mùa ươi lên tuyên truyền, ăn ở với bà con, cùng với người dân địa phương vô tới rừng để kiểm tra. Tới thời điểm bây giờ, người dân trên này không dùng cưa để cưa phá cây ươi”.

Đến nay, Ban Quản lý rừng đặc dụng An Toàn đã ký kết phương án phối hợp bảo vệ rừng với các chủ rừng vùng giáp ranh; Xây dựng các tổ bảo vệ rừng tại địa phương để tuyên truyền nâng cao nhận thức người dân trong bảo vệ rừng. Ban Quản lý rừng đặc dụng An Toàn cũng đã giao khoán bảo vệ rừng cho hơn 230 hộ dân là đồng bào Ba Na ở xã An Toàn với tổng diện tích 7.500 hecta, qua đây phát huy được vai trò của cộng đồng địa phương trong công tác bảo vệ rừng. Ông Khiếu Đức Thịnh, Phó Giám đốc Ban Quản lý rừng đặc dụng An Toàn cho biết, khu bảo tồn có nhiều loài động vật cần được bảo vệ như: Voọc chà vá chân xám, vượn đen má vàng, nai, mang Trường Sơn, gà lôi vằn...cần bảo vệ nghiêm ngặt. Thời gian qua, việc giao khoán rừng cho cộng đồng dân cư đã nâng cao được ý thức và trách nhiệm của người dân trong bảo vệ rừng:“Để quản lý bảo vệ được rừng đặc dụng Nhà nước giao, Ban quản lý đang xây dựng đề án quản lý rừng bền vững, trình UBND tỉnh phê duyệt. Đối với các biện pháp để quản lý ngoài thực địa, ban đã tiến hành ký kết phương án phối hợp quản lý bảo vệ rừng với các chủ rừng vùng giáp ranh trong toàn bộ lâm phận mình quản lý. Phối hợp với chính quyền địa phương làm công tác tuyên truyền hàng năm, hàng tháng để nâng cao nhận thức của cộng đồng trong công tác bảo vệ rừng. Phải thực hiện công tác bảo vệ rừng, tăng phần thu nhập cũng như gắng trách nhiệm của người dân với công tác bảo vệ rừng”.

Bà Nguyễn Thị Tố Trân, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bình Định cho biết, Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên cùng chính quyền và người dân địa phương bảo vệ tốt lâm phận được giao quản lý:“Cả tỉnh chỉ có một rừng đặc dụng An Toàn, diện tích khá là lớn, thứ 2 đa dạng về các loại cây trồng, về các loại cây trồng. Ban Quản lý rừng đặc dụng An Toàn làm rất là tốt công tác phối hợp chính quyền địa phương từ huyện đến xã cũng như làm tốt công tác phối hợp với cộng đồng bảo vệ rừng đặc dụng An Toàn”./.